Του Άγγελου Προβιά
Μια σχέση ολοένα και πιο στενή φαίνεται να διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια ανάμεσα στους ανήλικους και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με παιδιά ολοένα μικρότερων ηλικιών να δυσκολεύονται να αποχωριστούν το κινητό τους τηλέφωνο και τη χρήση των social media να αυξάνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς.
Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχωρούν ήδη σε αποφασιστικά μέτρα. Η Γαλλία έχει θεσπίσει απαγόρευση για χρήστες κάτω των 15 ετών, ενώ Ισπανία, Αυστρία, Ελλάδα, Ιρλανδία, Δανία και Ολλανδία ετοιμάζονται να εισαγάγουν αντίστοιχους κανόνες.
Στις 8 Απριλίου 2026, ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών. Ο νόμος, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2027 και τελεί ακόμη υπό την έγκριση της Βουλής, προβλέπει ότι οι ανήλικοι δεν θα μπορούν να διαθέτουν λογαριασμούς στα κοινωνικά δίκτυα, ενώ οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να εφαρμόζουν αυστηρή επαλήθευση ηλικίας, διαφορετικά θα αντιμετωπίζουν χρηματικά πρόστιμα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Αυστραλία ήταν η πρώτη χώρα παγκοσμίως που εφάρμοσε αυστηρή απαγόρευση πρόσβασης στα social media για άτομα κάτω των 16 ετών, με ισχύ από τις αρχές του 2026. Παρ’ όλα αυτά, έρευνες δείχνουν ότι πάνω από το 50% έως και 70% των εφήβων συνεχίζουν να χρησιμοποιούν πλατφόρμες όπως Instagram, TikTok και Snapchat.
Στη Βρετανία, αντίθετα, οι βουλευτές απέρριψαν σχέδιο για πλήρη απαγόρευση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 16 ετών, απορρίπτοντας σχετική τροπολογία. Παρά τις συζητήσεις για την καταπολέμηση του εθισμού, η πρόταση δεν εγκρίθηκε
Η LarissaPress επιχειρεί να προσεγγίσει το θέμα του εθισμού των ανηλίκων στα social media, μιλώντας τόσο με γονείς όσο και με παιδιά, ενώ την κατάσταση σχολιάζουν ο πρόεδρος της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Νίκος Ζέρβας και ο ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής, Γιώργος Γιαννούσης.
Δύο διαφορετικές προσεγγίσεις γονιών και παιδιών στη Λάρισα
Η Β.Α., μητέρα της 12χρονης Ε.Α., αναφέρει στη LarissaPress πως επιτρέπει στην κόρη της να χρησιμοποιεί μόνο το Snapchat (από social media). Όπως σημειώνει, ακόμη και αυτή η πλατφόρμα δεν είναι αθώα, καθώς δεν είναι λίγες οι φορές που έχει οδηγήσει στην προβολή ακόμη και πορνογραφικού υλικού.
Η ίδια εξηγεί πως συχνά συγκρούεται με την κόρη της για τη χρήση του κινητού τηλεφώνου, καθώς θεωρεί ότι ξεπερνά το επιθυμητό όριο. Παράλληλα, τονίζει ότι πολλά ζητήματα που αφορούν το σχολείο γίνονται πλέον μέσω κοινωνικών δικτύων, γεγονός που εντείνει την πίεση.
«Καθηγητές της είπαν να κάνει Instagram για να συνεννοούνται, αλλά εγώ δεν της το επέτρεψα. Άλλοι γονείς επιτρέπουν και τα παιδιά κάθονται όλη μέρα μπροστά από μια οθόνη δημιουργώντας έτσι μια γενική εικόνα αποχαύνωσης…Τα πράγματα έχουν αλλάξει δραματικά σε σχέση με το παρελθόν», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η 12χρονη Ε.Α. από την πλευρά της αναφέρει πως θέλει τα social media κυρίως για να επικοινωνεί με τις φίλες της, καθώς είναι πλέον πιο εύκολο να μιλούν όταν δεν βρίσκονται κοντά.
Σχολιάζοντας τα μέτρα της κυβέρνησης, η μητέρα δηλώνει σύμφωνη, εκφράζοντας ωστόσο προβληματισμό για το κατά πόσο οι έφηβοι θα μπορούν να παρακάμπτουν τον έλεγχο, χρησιμοποιώντας για παράδειγμα στοιχεία των γονιών τους.
Από την άλλη πλευρά, διαφορετική είναι η περίπτωση της Ξ.Π. και της 12χρονης Σ.Π. Όπως αναφέρει η μητέρα, φέτος αγόρασαν στην κόρη τους τηλέφωνο, το οποίο χρησιμοποιεί αποκλειστικά για επικοινωνία σχετικά με τις εξωσχολικές δραστηριότητες.
Όπως αναφέρει «η μικρή δεν κάνει ιδιαίτερη χρήση, παρακολουθεί μόνο YouTube και ασχολείται εντατικά με το κολυμβητήριο, με αποτέλεσμα να μην έχει χρόνο για περισσότερη ενασχόληση. Δεν χρησιμοποιεί κάποιο social, επομένως το μέτρο της απαγόρευσης δεν την επηρεάζει προς το παρόν, ενώ δεν έχει ζητήσει να δημιουργήσει λογαριασμό, παρότι πολλές φίλες της διαθέτουν Instagram και άλλες πλατφόρμες».
«Σαν γονιός κρίνω πολύ σωστό το μέτρο της κυβέρνησης.Τα παιδιά πρέπει να έχουν περισσότερο χρόνο για κάτι δημιουργικό. Εμείς προσπαθούμε να βγαίνουμε έξω, να πηγαίνουμε σε παιδικές χαρές και γενικά όσο μπορούμε απέχουμε από την χρήση οθονών», σημειώνει.
Θετικά τα πρώτα αποτελέσματα από την απαγόρευση των κινητών εντός του σχολικού χώρου
Ο πρόεδρος της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Λάρισας, Νίκος Ζέρβας τονίζει στη LarissaPress ότι η συζήτηση για τον περιορισμό των social media σε παιδιά κάτω των 15 ετών είναι ένα σύνθετο ζήτημα που αφορά την εκπαίδευση, την οικογένεια και την ψυχική υγεία των νέων. Επισημαίνει πως η πρόσφατη απαγόρευση των κινητών στα σχολεία είχε θετικά αποτελέσματα, βελτιώνοντας τη συγκέντρωση και το σχολικό κλίμα, κάτι που δείχνει ότι τα σαφή όρια μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά.
«Ως εκπαιδευτικοί, έχουμε ήδη πρόσφατη εμπειρία από την εφαρμογή ενός αντίστοιχου μέτρου: την απαγόρευση της χρήσης κινητών τηλεφώνων εντός του σχολικού χώρου. Τα πρώτα δεδομένα δείχνουν ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση έχει επιφέρει, σε σημαντικό βαθμό, θετικά αποτελέσματα. Η συγκέντρωση των μαθητών έχει βελτιωθεί, οι περισπασμοί έχουν περιοριστεί και η εκπαιδευτική διαδικασία διεξάγεται πλέον σε ένα πιο σταθερό και λειτουργικό περιβάλλον. Αυτό αποδεικνύει ότι τα σαφή όρια, όταν εφαρμόζονται με συνέπεια, μπορούν να λειτουργήσουν προς όφελος της σχολικής ζωής» αναφέρει.
Παράλληλα τονίζει πως «είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι οι νέοι μεγαλώνουν σε έναν κόσμο όπου η ψηφιακή επικοινωνία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της καθημερινότητας. Η πλήρης απομάκρυνσή τους από αυτό το περιβάλλον δεν αποτελεί απαραίτητα μακροπρόθεσμη λύση. Αντιθέτως, αναδεικνύεται η ανάγκη για ουσιαστική εκπαίδευση στη χρήση των ψηφιακών μέσων…Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος του σχολείου καθίσταται καθοριστικός. Η εκπαίδευση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην επιβολή κανόνων, αλλά οφείλει να διαμορφώνει συνειδητοποιημένους χρήστες της τεχνολογίας. Παράλληλα, η συνεργασία με την οικογένεια είναι απαραίτητη, ώστε τα όρια που τίθενται να είναι κατανοητά, ρεαλιστικά και εφαρμόσιμα.
Η επικείμενη εφαρμογή της απαγόρευσης θα αποτελέσει, αναμφίβολα, ένα σημαντικό πεδίο δοκιμής.
Είναι σημαντικό να αντιμετωπιστεί όχι ως μια οριστική λύση, αλλά ως μια παρέμβαση που θα αξιολογηθεί στην πράξη. Με νηφαλιότητα, επιστημονική τεκμηρίωση και ανοιχτό διάλογο, θα μπορέσουμε να διαπιστώσουμε τι λειτουργεί και τι χρειάζεται αναπροσαρμογή.»
Η ανησυχία των πολιτών
Το 93% των πολιτών της ΕΕ δηλώνει ότι ανησυχεί για την ψυχική υγεία των παιδιών, ενώ το 92% θεωρεί τον διαδικτυακό εκφοβισμό ως την κύρια απειλή στο διαδίκτυο, σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο «State of the Digital Decade 2025».
Ο ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής Γιώργος Γιαννούσης τονίζει ότι οι απαγορεύσεις μπορούν να θέσουν όρια και να λειτουργήσουν προστατευτικά, όμως δεν αρκούν για να αντιμετωπιστεί ένα τόσο σύνθετο ζήτημα όπως ο εθισμός των ανηλίκων στα social media.
Όπως επισημαίνει, υπάρχει έκδηλος προβληματισμός σχετικά με ζητήματα που αφορούν τις συμπεριφορές που κανονικοποιούνται μέσω του νόμου.
«Είναι πολύ διαφορετικό τα όρια να τα θέτει η ίδια η κουλτούρα, η διαγωγή, το θεσμικό πλαίσιο, από το να τα θέτει ο νόμος. Όποτε ο νόμος εισχωρεί σε ηθικά ζητήματα, τότε αφενός καταγράφεται η αδυναμία της κοινωνίας να λειτουργεί θεσμικά και ακόμη χειρότερα καταγράφεται η πρόθεση του κράτους να ελέγξει τις συμπεριφορές -και μέσω αυτών τις συνειδήσεις- κι όχι να τις προστατεύσει. Είναι ξεκάθαρα ζήτημα βιοεξουσίας, δηλαδή σύγχρονων μορφών εξουσίας που ελέγχουν και ρυθμίζουν την ύπαρξη, την υγεία, τη σεξουαλικότητα, και τη γενικότερη ευζωία των ανθρώπων» αναφέρει χαρακτηριστικά.
Και συμπληρώνει πως «όσες κι αν είναι οι μακροπρόθεσμες προσπάθειες επίλυσης του προβλήματος και βαθιές οι κοινωνικές του ρίζες, όταν το πρόβλημα χτυπήσει την πόρτα της δικής σου οικογένειας τότε η άμεση αναζήτηση βοήθειας είναι το πρώτο αποφασιστικό βήμα. Αυτό οφείλει να κάνει κάθε οικογένεια για το δικό της παιδί και για τη δική της αρμονία. Αυτό που οφείλει να κάνει η πολιτεία είναι να βάλει ένα φρένο στην ανεξέλεγκτη λειτουργία των πλατφορμών, διότι αλωνίζουν στις παιδικές ψυχές, δίχως να λογοδοτούν σε κανέναν. Η πολιτεία μπορεί και πρέπει να θέσει τους δικούς της κανόνες και να σταματήσει να απαιτεί από τον καθένα πολίτη ξεχωριστά να αντέχει τις προκλήσεις και τις πιέσεις από τον αχανή κόσμο του διαδικτύου».
