Γράφει ο Δημήτρης Βαρακλιώτης
Σύμβουλος Επικοινωνίας & Στρατηγικού Σχεδιασμού
Η ασφάλεια των παιδιών δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης, διοικητικής αδιαφορίας ή γραφειοκρατικών δικαιολογιών. Όταν ένας Δήμος λειτουργεί παιδικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών, σχολικές εγκαταστάσεις και άλλες δομές που φιλοξενούν ανηλίκους, αναλαμβάνει μια εξαιρετικά σοβαρή ευθύνη. Να εξασφαλίζει ότι οι χώροι αυτοί είναι ασφαλείς, ότι διαθέτουν τα προβλεπόμενα συστήματα πυροπροστασίας και ότι το προσωπικό γνωρίζει πώς πρέπει να αντιδράσει σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Το ερώτημα είναι απλό, αλλά ταυτόχρονα ιδιαίτερα ανησυχητικό. Πόσοι Δήμοι μπορούν σήμερα να διαβεβαιώσουν, με επίσημα έγγραφα και όχι με προφορικές διαβεβαιώσεις, ότι όλες οι δομές στις οποίες φιλοξενούνται παιδιά πληρούν τις ισχύουσες απαιτήσεις πυρασφάλειας;
Και ακόμη σημαντικότερο, ποιος ελέγχει πραγματικά την τήρηση αυτών των υποχρεώσεων;
Η πυρασφάλεια δεν εξαντλείται στην παρουσία ορισμένων πυροσβεστήρων στους διαδρόμους. Αποτελεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα πρόληψης και προστασίας, το οποίο, ανάλογα με τη χρήση και τις τεχνικές απαιτήσεις κάθε κτιρίου, μπορεί να περιλαμβάνει πυρανίχνευση, συστήματα συναγερμού, φωτισμό ασφαλείας, κατάλληλη σήμανση εξόδων κινδύνου, πυροσβεστικά μέσα, ασφαλείς οδεύσεις διαφυγής, εγκεκριμένες μελέτες και τα προβλεπόμενα πιστοποιητικά ή άλλα αποδεικτικά συμμόρφωσης.
Όλα αυτά δεν αποτελούν πολυτέλεια. Αποτελούν βασικές προϋποθέσεις προστασίας της ανθρώπινης ζωής.
Ιδιαίτερα στις δομές όπου φιλοξενούνται βρέφη, νήπια και παιδιά μικρής ηλικίας, ο κίνδυνος αποκτά ακόμη μεγαλύτερη διάσταση. Ένα μικρό παιδί δεν μπορεί πάντοτε να αντιληφθεί έγκαιρα τον κίνδυνο, να ακολουθήσει μόνο του μια έξοδο διαφυγής ή να προστατευθεί χωρίς τη βοήθεια ενηλίκου. Για τον λόγο αυτό, η πρόληψη, η εκπαίδευση του προσωπικού και η δυνατότητα άμεσης εκκένωσης αποτελούν ουσιαστικές υποχρεώσεις της διοίκησης κάθε δομής.
Η δημοτική αρχή δεν μπορεί να αντιμετωπίζει την πυρασφάλεια ως μια ακόμη τεχνική εκκρεμότητα που θα διευθετηθεί όταν υπάρξουν διαθέσιμα κονδύλια ή όταν ολοκληρωθούν κάποιες διοικητικές διαδικασίες.
Η προστασία των παιδιών προηγείται οποιασδήποτε άλλης προτεραιότητας.
Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένο πλαίσιο πυροπροστασίας, το οποίο διαφοροποιείται ανάλογα με τη χρήση, την ηλικία, τα χαρακτηριστικά και το καθεστώς λειτουργίας κάθε κτιρίου. Ο Κανονισμός Πυροπροστασίας Κτιρίων, οι εφαρμοστέες πυροσβεστικές διατάξεις και οι ειδικές προϋποθέσεις λειτουργίας των δομών δημιουργούν υποχρεώσεις που δεν μπορούν να αγνοούνται.
Επομένως, κάθε Δήμος οφείλει να γνωρίζει ποια ακριβώς μέτρα απαιτούνται για κάθε εγκατάσταση που βρίσκεται στην ευθύνη του, ποια έχουν υλοποιηθεί, ποια χρειάζονται συντήρηση και ποιες ενδεχόμενες ελλείψεις πρέπει να αποκατασταθούν άμεσα.
Η ευθύνη, όμως, δεν σταματά στη δημοτική αρχή.
Εδώ ανακύπτει ένα δεύτερο, εξίσου σοβαρό ζήτημα. Ο ρόλος των κρατικών ελεγκτικών μηχανισμών και ιδιαίτερα των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων.
Οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις ασκούν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, έλεγχο νομιμότητας επί πράξεων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Δεν αποτελούν τον καθολικό τεχνικό ελεγκτή πυρασφάλειας όλων των δημοτικών κτιρίων, καθώς ο τεχνικός έλεγχος και οι σχετικές διαδικασίες υπάγονται στις κατά περίπτωση αρμόδιες υπηρεσίες, μεταξύ των οποίων και η Πυροσβεστική Υπηρεσία.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι μπορούν να αδιαφορούν όταν τίθενται ενώπιόν τους συγκεκριμένα ζητήματα νομιμότητας που εμπίπτουν στην αρμοδιότητά τους.
Όταν υποβάλλεται μια τεκμηριωμένη αναφορά για ενδεχόμενες παραλείψεις δημοτικής αρχής, η αρμόδια διοικητική υπηρεσία οφείλει να εξετάζει το ζήτημα στο πλαίσιο των νόμιμων αρμοδιοτήτων της και, όπου απαιτείται, να το διαβιβάζει στην αρμόδια αρχή.
Η διοικητική εποπτεία δεν μπορεί να περιορίζεται σε τυπικές απαντήσεις που αφήνουν αναπάντητα τα ουσιαστικά ερωτήματα.
Πολύ περισσότερο όταν το αντικείμενο της αναφοράς αφορά την ασφάλεια ανηλίκων.
Αν ένας πολίτης ζητήσει να πληροφορηθεί εάν ένας δημοτικός παιδικός σταθμός διαθέτει τα προβλεπόμενα έγγραφα πυροπροστασίας, εάν έχουν πραγματοποιηθεί οι αναγκαίοι έλεγχοι ή εάν λειτουργούν τα απαιτούμενα συστήματα ασφαλείας, δεν ζητά κάποια προσωπική εξυπηρέτηση. Ασκεί το δικαίωμά του να ενημερώνεται για ζητήματα που αφορούν το δημόσιο συμφέρον.
Και η διοίκηση οφείλει να αντιμετωπίζει τέτοιες αναφορές με τη σοβαρότητα που απαιτεί η προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Δεν αρκεί να λειτουργεί μια δομή επειδή λειτουργούσε και τα προηγούμενα χρόνια. Δεν αρκεί να υπάρχουν παλαιές εγκρίσεις χωρίς να έχει ελεγχθεί αν εξακολουθούν να καλύπτουν τις ισχύουσες απαιτήσεις. Δεν αρκεί να έχουν τοποθετηθεί πυροσβεστήρες εάν δεν έχουν συντηρηθεί ή εάν το προσωπικό δεν γνωρίζει πώς να ενεργήσει σε περίπτωση πυρκαγιάς.
Και ασφαλώς δεν αρκεί μια δημοτική αρχή να διαβεβαιώνει ότι όλα είναι ασφαλή, χωρίς να μπορεί να παρουσιάσει τα αντίστοιχα τεχνικά και διοικητικά στοιχεία.
Η διαφάνεια σε τέτοια ζητήματα δεν αποτελεί απειλή για τη δημοτική διοίκηση. Αποτελεί απόδειξη υπευθυνότητας.
Κάθε δημοτική αρχή θα έπρεπε να είναι σε θέση να παρουσιάσει δημόσια μια σαφή εικόνα για την κατάσταση πυροπροστασίας των δομών που φιλοξενούν παιδιά. Ποιες εγκαταστάσεις έχουν ελεγχθεί, ποια μέτρα προβλέπονται, πότε πραγματοποιήθηκε η τελευταία συντήρηση, ποιες ασκήσεις εκκένωσης έχουν γίνει και εάν υπάρχουν εκκρεμότητες που επηρεάζουν την ασφαλή λειτουργία τους.
Αν υπάρχουν ελλείψεις, αυτές πρέπει να αναγνωρίζονται και να αντιμετωπίζονται. Όχι να αποκρύπτονται πίσω από γενικόλογες ανακοινώσεις ή διοικητικές δικαιολογίες.
Εξίσου σημαντική είναι και η στάση των ελεγκτικών αρχών. Όταν ανακύπτουν σοβαρές καταγγελίες, ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ποια υπηρεσία είναι αρμόδια, ποιες ενέργειες έγιναν και ποιο ήταν το αποτέλεσμα της εξέτασης.
Διότι διαφορετικά δημιουργείται μια επικίνδυνη κατάσταση, όπου ο Δήμος μπορεί να επικαλείται την ευθύνη άλλων υπηρεσιών και οι υπηρεσίες να παραπέμπουν τον πολίτη από τη μία αρμοδιότητα στην άλλη.
Και στο τέλος να παραμένει αναπάντητο το μοναδικό ερώτημα που έχει πραγματική σημασία.
Είναι τα παιδιά ασφαλή;
Η πολιτική ευθύνη μιας δημοτικής αρχής δεν αρχίζει τη στιγμή που θα συμβεί ένα δυστύχημα. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, όταν υπάρχουν ενδείξεις κινδύνου, όταν διαπιστώνονται παραλείψεις και όταν απαιτούνται αποφάσεις για την πρόληψη.
Αντίστοιχα, ενδεχόμενες πειθαρχικές, διοικητικές ή ποινικές ευθύνες των αρμόδιων προσώπων εξετάζονται με βάση τις συγκεκριμένες νόμιμες υποχρεώσεις, τις πράξεις ή παραλείψεις τους και τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης.
Δεν είναι δυνατόν να θεωρείται φυσιολογικό να αναζητούμε ευθύνες μόνο εκ των υστέρων, όταν έχει ήδη προκληθεί μια τραγωδία.
Η κοινωνία έχει δικαίωμα να απαιτεί απαντήσεις πριν από το δυστύχημα και όχι συλλυπητήρια μετά από αυτό.
Οι γονείς που εμπιστεύονται τα παιδιά τους σε μια δημοτική δομή δικαιούνται να γνωρίζουν ότι η ασφάλειά τους δεν εξαρτάται από την τύχη, την προσωπική ευσυνειδησία ορισμένων εργαζομένων ή την πιθανότητα να μη συμβεί ποτέ κάτι κακό.
Δικαιούνται οργανωμένη πρόληψη, λειτουργικά συστήματα ασφαλείας, εκπαιδευμένο προσωπικό και πραγματικό έλεγχο.
Γι’ αυτό και είναι αναγκαίο να υπάρξει συστηματικός έλεγχος των δημοτικών εγκαταστάσεων που φιλοξενούν παιδιά, με τη συμμετοχή των κατά νόμο αρμόδιων υπηρεσιών, καθώς και ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών για τα αποτελέσματα.
Οι δημοτικές αρχές οφείλουν να αποδείξουν ότι έχουν ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις τους. Οι αρμόδιες ελεγκτικές υπηρεσίες οφείλουν να ασκούν τις εξουσίες που τους αναθέτει ο νόμος. Και οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις οφείλουν να αντιμετωπίζουν με τη δέουσα προσοχή κάθε ζήτημα νομιμότητας που φτάνει ενώπιόν τους, χωρίς να υποκαθιστούν τις τεχνικά αρμόδιες αρχές αλλά και χωρίς να αποφεύγουν τις δικές τους ευθύνες.
Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι ποιος θα αναλάβει την ευθύνη αν συμβεί το κακό.
Είναι ποιος αναλαμβάνει σήμερα την ευθύνη να μην συμβεί.
Γιατί η ασφάλεια των παιδιών δεν μπορεί να περιμένει την επόμενη τραγωδία για να γίνει προτεραιότητα.
Και ειδικά όταν πρόκειται για ανθρώπινες ζωές, η αδιαφορία δεν μπορεί να βαφτίζεται γραφειοκρατία, ούτε η απουσία ουσιαστικού ελέγχου να παρουσιάζεται ως διοικητική κανονικότητα.
