Της Σταυρούλας (Λίνας) Πάσχου (Επ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ)
Οι περίοδοι καύσωνα αποτελούν σημαντική πρόκληση για τον ανθρώπινο οργανισμό, καθώς η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες αυξάνει τις απώλειες υγρών και ηλεκτρολυτών μέσω της εφίδρωσης, επιβαρύνει τους μηχανισμούς θερμορρύθμισης και μπορεί να οδηγήσει σε αφυδάτωση, υπόταση και οξεία νεφρική βλάβη.
Τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, αλλά και όσοι λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, χρειάζεται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί, καθώς τόσο η ίδια η νόσος όσο και ορισμένες θεραπευτικές κατηγορίες μπορεί να επηρεάσουν την ισορροπία των υγρών και τον μεταβολισμό.
Η αφυδάτωση μπορεί να προκαλέσει επιδείνωση της γλυκαιμικής ρύθμισης, καθώς η μείωση του ενδαγγειακού όγκου οδηγεί σε αύξηση της συγκέντρωσης της γλυκόζης στο αίμα. Παράλληλα, η μειωμένη νεφρική αιμάτωση μπορεί να επηρεάσει τη νεφρική λειτουργία, ενώ η μειωμένη πρόσληψη τροφής, που συχνά συνοδεύει τις ημέρες έντονης ζέστης, αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας σε άτομα που λαμβάνουν ινσουλίνη ή άλλα υπογλυκαιμικά φάρμακα.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε ασθενείς που λαμβάνουν αναστολείς του συμμεταφορέα νατρίου-γλυκόζης τύπου 2 (SGLT-2), καθώς τα φάρμακα αυτά αυξάνουν την αποβολή γλυκόζης και νερού από τους νεφρούς. Παρότι έχουν αποδεδειγμένα καρδιοπροστατευτικά και νεφροπροστατευτικά οφέλη, κατά τη διάρκεια έντονου καύσωνα, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν μειωμένη πρόσληψη υγρών, διάρροια ή έμετοι, μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος αφυδάτωσης, ορθοστατικής υπότασης και οξείας νεφρικής βλάβης. Σε καταστάσεις οξείας νόσου ή σοβαρής αφυδάτωσης, ο θεράπων ιατρός μπορεί να συστήσει την προσωρινή διακοπή συγκεκριμένων φαρμάκων, σύμφωνα με τις διεθνείς οδηγίες για τη διαχείριση των ασθενών κατά τις ημέρες οξείας νόσησης (sick day rules).
Ανάλογη προσοχή απαιτείται και στις ενέσιμες θεραπείες για τον σακχαρώδη διαβήτη και την παχυσαρκία. Οι μονοί αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1 και οι νεότεροι διπλοί αγωνιστές των υποδοχέων GIP/GLP-1 έχουν αλλάξει σημαντικά τη θεραπευτική αντιμετώπιση των δύο αυτών νοσημάτων, καθώς επιτυγχάνουν αποτελεσματικό γλυκαιμικό έλεγχο, σημαντική απώλεια σωματικού βάρους και καρδιομεταβολικά οφέλη σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς.
Οι θεραπείες αυτές δεν αυξάνουν άμεσα τον κίνδυνο θερμοπληξίας. Ωστόσο, ιδιαίτερα κατά την έναρξη της θεραπείας ή μετά από αύξηση της δόσης, μπορεί να εμφανιστούν γαστρεντερικές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως ναυτία, έμετοι, διάρροια ή έντονο αίσθημα πρώιμου κορεσμού, με αποτέλεσμα τη μειωμένη πρόσληψη τροφής και υγρών. Κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα, ο συνδυασμός μειωμένης πρόσληψης υγρών και αυξημένων απωλειών μέσω της εφίδρωσης μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αφυδάτωση, αυξάνοντας τον κίνδυνο υπότασης, διαταραχών των ηλεκτρολυτών και οξείας νεφρικής δυσλειτουργίας. Για τον λόγο αυτό, είναι ιδιαίτερα σημαντικό οι ασθενείς να διατηρούν επαρκή ενυδάτωση και να επικοινωνούν με τον θεράποντα ενδοκρινολόγο τους εάν εμφανίσουν επίμονους εμέτους, έντονη διάρροια ή αδυναμία λήψης υγρών.
Οι ασθενείς που λαμβάνουν ινσουλίνη θα πρέπει να παρακολουθούν συχνότερα τα επίπεδα της γλυκόζης, ιδιαίτερα όταν η όρεξη ή η φυσική δραστηριότητα μεταβάλλονται λόγω της ζέστης. Αντίστοιχα, όσοι λαμβάνουν φάρμακα που μπορεί να προκαλέσουν υπογλυκαιμία, όπως οι σουλφονυλουρίες, θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί όταν καταναλώνουν μικρότερες ποσότητες τροφής.
Εξίσου σημαντική είναι η σωστή φύλαξη των φαρμάκων. Η ινσουλίνη, καθώς και οι ενέσιμες θεραπείες με αγωνιστές GLP-1 και GIP/GLP-1, πρέπει να διατηρούνται στις συνθήκες θερμοκρασίας που προβλέπονται από τον κατασκευαστή, καθώς η έκθεσή τους σε υψηλές θερμοκρασίες ή στην άμεση ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να μειώσει τη σταθερότητα και τη θεραπευτική τους αποτελεσματικότητα. Δεν θα πρέπει να παραμένουν σε σταθμευμένα αυτοκίνητα, παραλίες ή σε άλλους χώρους όπου αναπτύσσονται πολύ υψηλές θερμοκρασίες.
Το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι οι ασθενείς δεν πρέπει να διακόπτουν μόνοι τους την αντιδιαβητική ή την αντιπαχυσαρκική θεραπεία τους. Η πρόληψη της αφυδάτωσης, η επαρκής πρόσληψη υγρών, η τακτική αυτοπαρακολούθηση της γλυκόζης όπου ενδείκνυται, η σωστή φύλαξη των φαρμάκων και η έγκαιρη επικοινωνία με τον θεράποντα ενδοκρινολόγο σε περίπτωση συμπτωμάτων αποτελούν τα βασικά μέτρα για την ασφαλή αντιμετώπιση των περιόδων ακραίας ζέστης.
