*Γράφει η Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, MD, PhD, Επ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας, Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ, Υπεύθυνη Ενδοκρινολογικής Μονάδας Θεραπευτικής Κλινικής ΕΚΠΑ και Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείου Αλεξάνδρα
Οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 και οι νεότεροι διπλοί αγωνιστές GIP/GLP-1 έχουν μεταβάλει ουσιαστικά την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, επιτυγχάνοντας σημαντική και διατηρήσιμη απώλεια βάρους. Πέρα από τη μείωση του σωματικού βάρους, οι θεραπείες αυτές βελτιώνουν τον γλυκαιμικό έλεγχο, την αρτηριακή πίεση, τη λιπιδαιμική εικόνα και συνολικά τον καρδιομεταβολικό κίνδυνο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση τους σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Η παχυσαρκία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τροποποιήσιμους παράγοντες υπογονιμότητας, καθώς επηρεάζει άμεσα τον άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–ωοθηκών. Η αυξημένη λιπώδης μάζα συνοδεύεται από αντίσταση στην ινσουλίνη, υπερινσουλιναιμία και διαταραχές στην έκκριση ορμονών και αδιποκυτταροκινών, οδηγώντας συχνά σε διαταραχές της ωορρηξίας. Το φαινόμενο αυτό είναι ιδιαίτερα συχνό στις γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, όπου η παχυσαρκία επιδεινώνει περαιτέρω τη μεταβολική και αναπαραγωγική δυσλειτουργία.
Η απώλεια βάρους μπορεί να αναστρέψει σημαντικό μέρος αυτών των διαταραχών. Με τη βελτίωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη μειώνονται τα επίπεδα ινσουλίνης και ανδρογόνων, αποκαθίσταται σταδιακά η φυσιολογική λειτουργία των ωοθηκών και επανέρχεται η ωορρηξία σε σημαντικό ποσοστό γυναικών. Παράλληλα, βελτιώνεται η ποιότητα των ωαρίων, η πιθανότητα φυσικής σύλληψης και η αποτελεσματικότητα των θεραπειών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Με άλλα λόγια, η απώλεια βάρους δεν συμβάλλει μόνο στη βελτίωση της γενικής υγείας, αλλά και στην αποκατάσταση της αναπαραγωγικής ικανότητας.
Η επίτευξη υγιούς σωματικού βάρους πριν από τη σύλληψη έχει επιπλέον σημαντικά οφέλη για την έκβαση της εγκυμοσύνης. Συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη κύησης, υπερτασικών διαταραχών, προεκλαμψίας, μακροσωμίας του εμβρύου και καισαρικής τομής.
Παρά τα οφέλη τους πριν από την εγκυμοσύνη, οι θεραπείες GLP-1 δεν συνιστώνται κατά τη διάρκειά της. Τα διαθέσιμα δεδομένα ασφάλειας στον άνθρωπο παραμένουν περιορισμένα και οι διεθνείς επιστημονικές εταιρείες συστήνουν την αποφυγή χρήσης τους κατά την κύηση. Για τον λόγο αυτό, οι γυναίκες που λαμβάνουν τέτοια θεραπεία και επιθυμούν εγκυμοσύνη θα πρέπει να προγραμματίζουν έγκαιρα τη διακοπή της.
Στην κλινική πράξη συνιστάται η διακοπή των φαρμάκων αυτών δύο μήνες πριν από την προσπάθεια σύλληψης, ώστε να εξασφαλιστεί η πλήρης απομάκρυνσή τους από τον οργανισμό πριν από την έναρξη της κύησης. Κατά το διάστημα αυτό είναι σημαντικό να συνεχίζονται οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής, με έμφαση στη μεσογειακή διατροφή, τη σωματική άσκηση και τη διατήρηση του επιτευχθέντος βάρους.
Οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας που λαμβάνουν αγωνιστές GLP-1 θα πρέπει επίσης να γνωρίζουν ότι η βελτίωση της γονιμότητας μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα μη προγραμματισμένης εγκυμοσύνης. Επομένως, όταν δεν υπάρχει άμεση επιθυμία τεκνοποίησης, συνιστάται η χρήση αποτελεσματικής αντισύλληψης.
Εάν μια εγκυμοσύνη διαγνωστεί κατά τη διάρκεια της θεραπείας, το φάρμακο διακόπτεται και η γυναίκα παρακολουθείται στενά από τον ενδοκρινολόγο και τον μαιευτήρα της. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα που να τεκμηριώνουν αυξημένο κίνδυνο συγγενών ανωμαλιών, οπότε δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας ή πανικού.
Οι θεραπείες GLP-1 αποτελούν σήμερα ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό εργαλείο για τη διαχείριση της παχυσαρκίας και τη βελτίωση της μεταβολικής υγείας. Η αξιοποίησή τους πριν από μια προγραμματισμένη εγκυμοσύνη μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην αποκατάσταση της γονιμότητας και στη βελτίωση της έκβασης της κύησης. Η μετάβαση όμως από τη θεραπεία στην εγκυμοσύνη πρέπει να γίνεται με σωστό σχεδιασμό, επαρκή χρόνο διακοπής και στενή ενδοκρινολογική παρακολούθηση.
