Σημαντικές ελλείψεις εργαζομένων καταγράφονται σε συγκεκριμένους επαγγελματικούς κλάδους στην Ευρώπη, με τους εργοδότες να δυσκολεύονται να βρουν προσωπικό ειδικά στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας και των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ICT).
Το χάσμα ανεργίας μεταξύ των νέων πτυχιούχων και του ευρύτερου πληθυσμού σε ηλικία εργασίας έχει διευρυνθεί
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, η εκπαίδευση αποτελεί, κατά μέσο όρο, τον κλάδο με τις μεγαλύτερες δυσκολίες στελέχωσης μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εξετάστηκαν, ενώ στον αντίποδα βρίσκονται μεταξύ άλλων οι βοηθοί παρασκευής τροφίμων και οι εργαζόμενοι στις πωλήσεις.
Οι ελλείψεις αυτές εμφανίζονται την ώρα που οι νέοι αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες προκλήσεις στην αγορά εργασίας. Ο Οργανισμός διαπίστωσε ότι το χάσμα ανεργίας μεταξύ των νέων πτυχιούχων και του ευρύτερου πληθυσμού σε ηλικία εργασίας έχει διευρυνθεί στις χώρες που ανέλυσε, ενώ σύμφωνα με την ΕΚΤ οι προοπτικές απασχόλησης για τους νέους στην ευρωζώνη έχουν επιδεινωθεί από το 2023.
Οι αιτίες των ελλείψεων δεν περιορίζονται στις χαμηλές αποδοχές, καθώς κατά τους ειδικούς τα προβλήματα είναι δομικά. Δηλαδή, συνδέονται με τις συνθήκες εργασίας, τον αυξημένο φόρτο και την επαγγελματική εξουθένωση, τις περιορισμένες προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης και την αναντιστοιχία μεταξύ προσφερόμενων δεξιοτήτων και αναγκών των επιχειρήσεων.
«Οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού στην Ευρώπη είναι όλο και περισσότερο διαρθρωτικές παρά προσωρινές. Οι δημογραφικές αλλαγές, η αναντιστοιχία δεξιοτήτων, η ποιότητα της εργασίας και η περιορισμένη κινητικότητα του εργατικού δυναμικού παίζουν όλα ρόλο», δήλωσε στο Euronews η Πία-Γιοχάνα Φάλστρεμ, εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας (ELA).
«Η ανάλυση της ELA δείχνει ότι σε πολλά επαγγέλματα για τα οποία αναφέρεται έλλειψη σε μια χώρα μπορεί να υπάρχει πλεόνασμα αλλού», πρόσθεσε και ζήτησε δίκαιη εργασιακή κινητικότητα, ώστε να βοηθηθούν οι εργαζόμενοι σε χώρες με πλεόνασμα να βρουν εργασία εκεί όπου υπάρχει ανάγκη. Η Ισπανία, για παράδειγμα, αντιμετωπίζει μεγάλη έλλειψη βοηθών παρασκευής τροφίμων, σύμφωνα με τα στοιχεία, ενώ στην Ελλάδα η μεγαλύτερη δυσκολία στην κάλυψη θέσεων καταγράφεται στους επαγγελματίες ICT.
Η έκθεση του ΟΟΣΑ
Στην έκθεση «Χαρτογράφηση των ελλείψεων δεξιοτήτων στις χώρες του ΟΟΣΑ», οι τάσεις σε 27 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Νορβηγίας, της Ελβετίας, της Τουρκίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, δείχνουν ποια επαγγέλματα – ταξινόμηση σε βαθμίδες αναλόγως της δυσκολίας κάλυψης – εμφανίζονται συχνότερα μεταξύ των πέντε πιο δύσκολων ή πιο εύκολων στην κάλυψη.
Ο δείκτης του ΟΟΣΑ συγκρίνει τα επαγγέλματα σε εθνικό επίπεδο, ανάλογα με το πόσο δύσκολο είναι να καλυφθούν οι θέσεις εργασίας σε σύγκριση με άλλα επαγγέλματα στην ίδια χώρα, με τις θετικές βαθμολογίες να υποδηλώνουν σχετική έλλειψη και τις αρνητικές σχετικό πλεόνασμα. Ο δείκτης δεν μετρά κενές θέσεις ούτε τον αριθμό των εργαζομένων που λείπουν. Τα δεδομένα αφορούν το 2024 για τις περισσότερες χώρες.
Μετά τους εκπαιδευτικούς, τους επαγγελματίες υγείας και τους ICT, την πρώτη πεντάδα στο σύνολο των εξεταζόμενων χωρών συμπληρώνουν οι βοηθοί επαγγελματιών υγείας (π.χ. τεχνικοί και μέρος νοσηλευτικού προσωπικού), καθώς και επαγγελματίες των επιχειρήσεων και της διοίκησης. Η ανάγκη για πρόσληψη εργατών, από την άλλη, καλύπτεται ευκολότερα. Αυτό ισχύει για 14 χώρες, ενώ ακολουθούν οι βοηθοί παρασκευής τροφίμων σε 12 χώρες και λοιποί υπάλληλοι γραφείου σε 11. Οι εργάτες βασικών εργασιών περιλαμβάνονται στη λίστα σε 10 χώρες και οι συναρμολογητές σε οκτώ.
Οι εκπαιδευτικοί συγκαταλέγονται στα πέντε πιο δύσκολα επαγγέλματα να καλυφθούν σε 13 χώρες. Ακολουθούν οι επαγγελματίες του τομέα της υγείας και οι ICT, σε 12 χώρες αντιστοίχως. Σε επτά χώρες, οι διευθυντές συγκαταλέγονται στην πρώτη πεντάδα «δύσκολων» επαγγελμάτων, ενώ σε έξι χώρες σε αυτό το επίπεδο δυσκολίας αναφέρονται οι βοηθοί επαγγελματιών υγείας, οι εργαζόμενοι στον τομέα της προσωπικής φροντίδας και οι επαγγελματίες των επιχειρήσεων και της διοίκησης.
Οι θέσεις εργασίας χαμηλής ειδίκευσης είναι γενικώς ευκολότερο να καλυφθούν (οι εργάτες σε 21 χώρες), αλλά ορισμένες εξ αυτών διαφοροποιούνται από το γενικό πρότυπο και καταγράφουν «δυσκολία στην κάλυψη», όπως η Νορβηγία στους εργάτες, η Ισπανία στους βοηθούς παρασκευής τροφίμων και η Γαλλία στους εργάτες βασικών εργασιών.
Γιατί η Ευρώπη αντιμετωπίζει έλλειψη γιατρών και νοσηλευτών
Οι επαγγελματίες υγείας είναι δύσκολο να βρεθούν σε 23 από τις 27 χώρες, ενώ ελλείψεις σε βοηθούς επαγγελματιών υγείας καταγράφονται σε 21. «Τα συστήματα υγείας της ΕΕ και της Ευρώπης δεν είναι σε θέση να διατηρήσουν και να προσλάβουν νοσηλευτές στην πρώτη γραμμή της περίθαλψης, γεγονός που οδηγεί σε εκτεταμένη έλλειψη νοσηλευτικού προσωπικού παντού», δήλωσαν ο Πολ Ντε Ράβε και ο Μανουέλ Μπαλότα, από την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ενώσεων Νοσηλευτών (EFN).
Οι ίδιοι ανέφεραν ότι η υψηλή αναλογία ασθενών ανά νοσηλευτή, οι μη ασφαλείς συνθήκες εργασίας και τα διαδεδομένα προβλήματα ψυχικής υγείας καθιστούν το επάγγελμα του νοσηλευτή λιγότερο ελκυστικό. Παράλληλα επισήμαναν ως ανασταλτικό παράγοντα κάλυψης θέσεων τους χαμηλούς μισθούς, τις περιορισμένες προοπτικές σταδιοδρομίας, την έλλειψη επαγγελματικής αναγνώρισης και τη συχνή έκθεση σε παρενόχληση και βία.
Ο πρόεδρος της Μόνιμης Επιτροπής Ευρωπαίων Γιατρών (CPME), δρ Όλε Γιόχαν Μπάκε, επισήμανε από την πλευρά του την επιδείνωση των συνθηκών εργασίας. «Σε όλη την Ευρώπη, αναμένεται από τους γιατρούς όλο και περισσότερο να αντισταθμίζουν τη συστημική έλλειψη εργατικού δυναμικού μέσω υπερβολικών ωρών εργασίας και αυξημένου φόρτου εργασίας. Η βία κατά των επαγγελματιών υγείας, ένα φαινόμενο που αντιμετωπίζουν όλο και πιο συχνά οι γιατροί, επιδεινώνει περαιτέρω αυτά τα προβλήματα», δήλωσε.
Αυτές οι πιέσεις, συμπλήρωσε ο ίδιος, συμβάλλουν στην επαγγελματική εξουθένωση και καθιστούν την ιατρική λιγότερο ελκυστική ως διά βίου καριέρα.
Η εικόνα στην εκπαίδευση
Είκοσι μία χώρες που εξέτασε ο ΟΟΣΑ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κάλυψη θέσεων στην εκπαίδευση. Ωστόσο, γενικά ισορροπημένη είναι η κατάσταση στον εν λόγω τομέα στις υπόλοιπες έξι χώρες: Γερμανία, Ελλάδα, Ιταλία, Νορβηγία, Ισπανία και Τουρκία.
«Η έλλειψη εκπαιδευτικών δεν αποτελεί πλέον απλώς ζήτημα κάλυψης κενών θέσεων, αλλά αφορά όλο και περισσότερο τη μακροπρόθεσμη ελκυστικότητα και βιωσιμότητα του εκπαιδευτικού επαγγέλματος», δήλωσε ο γενικός γραμματέας της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Εργοδοτών στον Τομέα της Εκπαίδευσης, Ντάνιελ Βισνιέφσκι.
Ο ίδιος επεσήμανε ότι οι λόγοι πίσω από την έλλειψη εκπαιδευτικών υπερβαίνουν κατά πολύ το θέμα των αποδοχών, αν και οι ανταγωνιστικοί μισθοί παραμένουν ένας ουσιαστικός παράγοντας. Την ίδια ώρα οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν περισσότερο διοικητικό φόρτο εργασίας και αυξανόμενες απαιτήσεις καθώς τα σχολεία υιοθετούν ψηφιακά εργαλεία, καθιστούν τις αίθουσες διδασκαλίας πιο συμπεριληπτικές και αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για την ευημερία των μαθητών.
«Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι οι συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών, η επαγγελματική τους αυτονομία, οι ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης και η ποιότητα της σχολικής ηγεσίας είναι εξίσου σημαντικές για να καθοριστεί αν οι άνθρωποι θα εισέλθουν και θα παραμείνουν στο επάγγελμα», συμπλήρωσε.
Ο τομέας ICT στην εποχή της AI
Σε 18 χώρες από όσες αναλύθηκαν είναι δύσκολο να βρεθούν επαγγελματίες στον τομέα των ICT καθώς και επαγγελματίες στον τομέα των επιχειρήσεων και της διοίκησης. Η Ιζαμπέλ Σκακ Όλουφσεν, οικονομολόγος στον ΟΟΣΑ, εξήγησε ότι η ψηφιοποίηση έχει αυξήσει τη ζήτηση στους επαγγελματίες του κλάδου, ωστόσο οι εξελίξεις στην AI ενδέχεται να μειώσουν στο μέλλον τη ζήτηση για ορισμένους ICT, ιδίως για θέσεις αρχικού επιπέδου.
Αρκετές χώρες της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης αντιστρέφουν την τάση. Ο ΟΟΣΑ χαρακτηρίζει την αγορά εργασίας για τους ICT ως γενικά ισορροπημένη στη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία, και με πλεόνασμα στην Αυστρία, την Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
«Τα επαγγέλματα που αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη έλλειψη διαφέρουν από χώρα σε χώρα για διάφορους λόγους. Η ζήτηση για επαγγέλματα εξαρτάται από την οικονομική δομή των χωρών», δήλωσε η Όλουφσεν, ενώ ποικίλλει και η προσφορά. Όπως εξήγησε, οι χώρες που αμείβουν σχετικά καλά τους εκπαιδευτικούς και τους επαγγελματίες του τομέα της υγείας ενδέχεται να αντιμετωπίζουν λιγότερες ελλείψεις σε αυτά τα επαγγέλματα.
