Του Άγγελου Προβιά
Πόσο ευάλωτοι είμαστε τελικά στις κυβερνοεπιθέσεις; Η καταγγελία ενός κρεοπώλη στην Κηφισιά για απόπειρα αλλαγής των ρυθμίσεων στα ψυγεία του από απόσταση δείχνει τι διακυβεύεται όταν ο εξοπλισμός που χρησιμοποιούμε καθημερινά συνδέεται στο διαδίκτυο. Μια παραβίαση μπορεί να έχει συνέπειες πέρα από την οθόνη, φτάνοντας μέχρι την αλλοίωση των προϊόντων που φυλάσσονται σε έναν ψυκτικό θάλαμο. Κι όμως, τέτοια περιστατικά σπάνια καταγράφονται επίσημα, γιατί συχνά εκλαμβάνονται ως τεχνικές βλάβες.
Ο ανθυπαστυνόμος της Υποδιεύθυνσης Δίωξης και Εξιχνίασης Εγκλημάτων Λάρισας και σύνδεσμος της Διεύθυνσης Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος, Απόστολος Καψάλης εξηγεί στη LarissaPress γιατί ακόμη κι ένας πολίτης που θεωρεί απίθανο να γίνει στόχος παραμένει εκτεθειμένος. Η αναζήτηση ευάλωτων συσκευών γίνεται μαζικά και αυτοματοποιημένα, ενώ καθημερινές συνήθειες, όπως η διατήρηση των εργοστασιακών κωδικών και η παράλειψη ενημερώσεων ασφαλείας, αφήνουν εκτεθειμένο εξοπλισμό από την κάμερα ενός σπιτιού έως τα ψυγεία μιας επιχείρησης. Όταν ανάλογες αδυναμίες αφορούν υποδομές που συντηρούν τρόφιμα ή φάρμακα, οι συνέπειες μιας επίθεσης μπορούν να επηρεάσουν πολύ περισσότερους από τον ιδιοκτήτη του εξοπλισμού.
Η συνέντευξη:
Στην Κηφισιά ένας κρεοπώλης κατήγγειλε απόπειρα αλλαγής των ρυθμίσεων στα ψυγεία του από απόσταση. Τι γνωρίζουμε για το συγκεκριμένο περιστατικό και έχουν αναφερθεί ποτέ άλλες παρόμοιες περιπτώσεις στην Ελλάδα;
Στην περίπτωση του κρεοπωλείου στην Κηφισιά, το περιστατικό αφορούσε την ξαφνική μεταβολή θερμοκρασίας σε επαγγελματικούς θαλάμους ψύξης μέσω συστημάτων απομακρυσμένης διαχείρισης. Τέτοια συμβάντα σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις προκύπτουν συνήθως είτε επειδή τα συστήματα τηλεμετρίας συνδέονται στο διαδίκτυο με εργοστασιακούς κωδικούς και χωρίς τείχος προστασίας (firewall) ή από αρχικής ρύθμισης με κωδικούς όπως 123456, είτε λόγω διαρροής κωδικών πρόσβασης μετά από κάποια απάτη phishing ή διαφωνία με παρόχους συντήρησης.
Όσον αφορά το αν υπάρχουν παρόμοιες περιπτώσεις στην Ελλάδα, παρότι οι κυβερνοεπιθέσεις σε κλασσικά πληροφοριακά συστήματα όπως Νοσοκομεία ή Δημόσιες Υπηρεσίες είναι συχνές, τα περιστατικά σε συσκευές επιχειρησιακής τεχνολογίας και καθημερινό εξοπλισμό σπάνια καταγράφονται επίσημα. Αυτό συμβαίνει επειδή οι μικρές επιχειρήσεις συνήθως εκλαμβάνουν το γεγονός ως απλή τεχνική βλάβη ή διστάζουν να το καταγγείλουν, κάνοντας τη συγκεκριμένη περίπτωση μια από τις πρώτες που έφερε στο φως τη σύνδεση του ψηφιακού κινδύνου με τη φυσική αλλοίωση εμπορευμάτων.
Πόσο ευάλωτοι είναι οι πολίτες στην χώρα μας σε κυβερνοεπιθέσεις;
Οι Έλληνες πολίτες και οι μικρομεσαίοι επαγγελματίες παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτοι, με το βασικότερο κενό ασφαλείας να εντοπίζεται στον ανθρώπινο παράγοντα και την έλλειψη βασικής ψηφιακής παιδείας. Η συντριπτική πλειονότητα των επιθέσεων στη χώρα μας δεν απαιτεί προηγμένες τεχνικές, αλλά βασίζεται στην κοινωνική μηχανική, όπως απατηλά μηνύματα SMS για δήθεν δέματα και τραπεζικές ειδοποιήσεις, καθώς και τηλεφωνικές απάτες από δήθεν λογιστές ή τεχνικούς ρεύματος κλπ.
Η ραγδαία εξάπλωση «έξυπνων» συσκευών, όπως κάμερες οικιών, θερμοστάτες και δρομολογητές, γίνεται χωρίς αλλαγή των αρχικών κωδικών και χωρίς αναβαθμίσεις λογισμικού, μετατρέποντάς τες σε εύκολους στόχους. Η λανθασμένη αντίληψη ότι: κανείς δεν ενδιαφέρεται να στοχοποιήσει έναν απλό πολίτη, δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ασφάλειας, τη στιγμή που οι επιτιθέμενοι σαρώνουν αυτόματα και αδιακρίτως ολόκληρο το δίκτυο για ευάλωτες συσκευές στο δίκτυο χωρίς τις απαραίτητες προφυλάξεις ενεργοποιημένες.
Στη Γαλλία, μια κυβερνοεπίθεση σε εταιρεία ψύξης επηρέασε τους θαλάμους όπου φυλάσσονταν προϊόντα αίματος. Αν μια επιχείρηση χάσει τον έλεγχο των ψυγείων της από απόσταση, μπορεί να τα χειριστεί επιτόπου; Τι πρέπει να έχει προβλέψει από πριν;
Η δυνατότητα επιτόπιου χειρισμού εξαρτάται άμεσα από τη σχεδίαση και την τεχνολογία του εξοπλισμού. Εάν ένας ψηφιακός ελεγκτής δεχθεί κακόβουλη εντολή κλειδώματος ή αλλοίωση του εσωτερικού του λογισμικού, ο τοπικός ψηφιακός πίνακας μπορεί να αδρανοποιηθεί πλήρως, ωστόσο οι επαγγελματικές και βιομηχανικές εγκαταστάσεις διαθέτουν συνήθως διακόπτες χειροκίνητης παράκαμψης που επιτρέπουν τον αναλογικό έλεγχο των συμπιεστών. Για να θωρακιστεί απέναντι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, κάθε επιχείρηση οφείλει να απομονώνει το δίκτυο των ευαίσθητων μηχανημάτων σε ξεχωριστό εικονικό κανάλι μακριά από τους κοινόχρηστους υπολογιστές και το ελεύθερο διαδίκτυο. Επίσης, επιβάλλεται η εγκατάσταση εντελώς ανεξάρτητων καταγραφέων θερμοκρασίας (ρολογιών) με δική τους μπαταρία και κάρτα κινητής τηλεφωνίας που ειδοποιούν αυτόνομα σε περίπτωση απόκλισης, καθώς και η εκ των προτέρων κατάρτιση ενός σχεδίου έκτακτης ανάγκης για άμεση κλήση τεχνικού και ασφαλή μεταφορά των ευπαθών υλικών.
Η Γαλλία απέδωσε στο Ιράν την επίθεση του Οκτωβρίου στα ψυγεία των σούπερ μάρκετ. Γιατί μπορεί μια τόσο καθημερινή υποδομή να γίνει στόχος κρατικού σαμποτάζ και πότε έχει νόημα να μιλάμε για κυβερνοπόλεμο;
Μια καθημερινή υποδομή, όπως η αλυσίδα ψύξης των σούπερ μάρκετ, αποτελεί ιδανικό στόχο για κρατικούς ή χρηματοδοτούμενους από κράτη δράστες, επειδή συνδυάζει χαμηλά μέτρα ψηφιακής προστασίας με δυσανάλογα μεγάλο ψυχολογικό αντίκτυπο στην κοινωνία. Χτυπώντας την εφοδιαστική αλυσίδα τροφίμων ή φαρμάκων, ο επιτιθέμενος καλλιεργεί αίσθημα ανασφάλειας στους πολίτες, κλονίζει την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς και ταυτόχρονα δοκιμάζει στην πράξη ψηφιακά εργαλεία που αργότερα μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον κρίσιμων στρατιωτικών εγκαταστάσεων.
Εκτός από όλα αυτά, ο όρος «κυβερνοπόλεμος» χρησιμοποιείται συχνά καταχρηστικά, καθώς τέτοιες ενέργειες συνιστούν πράξεις υβριδικής παρενόχλησης ή ψηφιακού σαμποτάζ ή hacktivism. Στην πραγματικότητα, έχει νόημα να μιλάμε για κυβερνοπόλεμο μόνο όταν οι ψηφιακές επιθέσεις προκαλούν απώλειες ανθρώπινων ζωών και εκτεταμένη κατάρρευση εθνικών δικτύων όπως η ενέργεια και η ύδρευση, λειτουργώντας ισοδύναμα με μια συμβατική στρατιωτική επιχείρηση.
Αν ένας πολίτης ή ένας επαγγελματίας δει ότι μια συνδεδεμένη συσκευή έχει αλλάξει ρυθμίσεις χωρίς δική του εντολή, τι πρέπει να κάνει;
Η πρώτη και πιο κρίσιμη κίνηση είναι η άμεση αποσύνδεση της συσκευής από το διαδίκτυο, αφαιρώντας το καλώδιο δικτύου ή κλείνοντας το WiFi, χωρίς όμως να κλείσει ο γενικός διακόπτης ρεύματος, ώστε να μη σβηστούν από την προσωρινή μνήμη πολύτιμα τεχνικά ίχνη της επίθεσης. Στη συνέχεια, ο χρήστης πρέπει να φωτογραφίσει την οθόνη με τις αλλαγμένες ενδείξεις και να σημειώσει την ακριβή ώρα, διασφαλίζοντας τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία. Αμέσως μετά, από μια άλλη, απόλυτα ασφαλή συσκευή που συνδέεται σε διαφορετικό δίκτυο, πρέπει να αλλάξει άμεσα τους κωδικούς πρόσβασης της εφαρμογής διαχείρισης, του λογαριασμού ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και του κεντρικού δρομολογητή, ενεργοποιώντας παντού την ταυτοποίηση δύο παραγόντων (2FA). Τέλος, αφού εκτελεστεί επαναφορά στις εργοστασιακές ρυθμίσεις και εγκατασταθούν οι απαραίτητες ενημερώσεις ασφαλείας, καλείται ο αρμόδιος τεχνικός και εφόσον πρόκειται για επαγγελματική δραστηριότητα με οικονομική ή υλική ζημία, υποβάλλεται καταγγελία στη Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος για την έναρξη επίσημης έρευνας ή και αναφοράς στην Εθνική Αρχή Κυβερνοασφάλειας αν πρόκειται για κρίσιμη υποδομή που υπόκειται στις διατάξεις του Ν. 5160/2024 (NIS2)._
