Στο τραπέζι του Ecofin στις Βρυξέλλες βρίσκεται σήμερα, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής φορολογίας στα καπνικά προϊόντα, με την Ελλάδα να επιδιώκει μεγαλύτερη μεταβατική περίοδο για την εφαρμογή των νέων συντελεστών.
Το ύψος των αυξήσεων και ο χρόνος μετακύλισής τους στις λιανικές τιμές παραμένουν ανοιχτά, καθώς η ιρλανδική προεδρία επιχειρεί να εξασφαλίσει συμφωνία μεταξύ των 27 κρατών-μελών.
Η φορολογία των τσιγάρων αποτελεί ένα από τα βασικά θέματα της σημερινής συνεδρίασης του Ecofin, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιδιώκει υψηλότερα ελάχιστα επίπεδα ειδικού φόρου κατανάλωσης και την επέκταση του κοινού φορολογικού πλαισίου στα ηλεκτρονικά τσιγάρα, στα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού και στα νέα προϊόντα νικοτίνης.
Η αρχική πρόταση της Κομισιόν για τις τιμές στα τσιγάρα
Η συζήτηση αφορά άμεσα την ελληνική αγορά, όπου ένα πακέτο τσιγάρων κοστίζει σήμερα περίπου 4,20 έως 5 ευρώ, ανάλογα με τη μάρκα. Η προοπτική αύξησης των ελάχιστων ευρωπαϊκών φόρων δημιουργεί περιθώριο σημαντικών ανατιμήσεων, χωρίς ωστόσο να έχει καθοριστεί ακόμη η τελική επιβάρυνση για τους καταναλωτές.
Ο φόρος στην Ελλάδα σήμερα
Στην Ελλάδα ο ειδικός φόρος κατανάλωσης στα τσιγάρα αποτελείται από δύο μέρη: έναν πάγιο φόρο 82,50 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα και έναν αναλογικό φόρο 26% επί της λιανικής τιμής πώλησης. Παράλληλα, προβλέπεται ελάχιστος συνολικός ΕΦΚ 117,50 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα, δηλαδή 2,35 ευρώ για ένα πακέτο των 20 τεμαχίων.
Για ένα πακέτο που πωλείται προς 4,80 ευρώ, ο ειδικός φόρος κατανάλωσης υπολογίζεται σε περίπου 2,90 ευρώ. Εάν προστεθεί και ο ΦΠΑ 24%, ο οποίος περιλαμβάνεται στη λιανική τιμή, η συνολική φορολογική επιβάρυνση φτάνει περίπου τα 3,83 ευρώ, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 80% της τελικής τιμής.
Η αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει αύξηση του ελάχιστου ΕΦΚ στα 215 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα, από τα 90 ευρώ που ισχύουν σήμερα ως ελάχιστο ευρωπαϊκό όριο.
Παράλληλα, ο συνολικός ειδικός φόρος θα πρέπει να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 63% της σταθμισμένης μέσης λιανικής τιμής, έναντι 60% σήμερα, με προβλεπόμενες εξαιρέσεις και προσαρμογές ανάλογα με το επίπεδο τιμών κάθε χώρας.
Ωστόσο, το τελευταίο συμβιβαστικό σχέδιο της ιρλανδικής προεδρίας κινείται σε χαμηλότερα επίπεδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η ιταλική La Repubblica, προβλέπει ελάχιστο ΕΦΚ 140 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα από τον Ιούλιο του 2028, 170 ευρώ από το 2030 και 200 ευρώ από το 2032. Πρόκειται για σταδιακή αύξηση, αντί της άμεσης προσαρμογής στο επίπεδο που είχε προτείνει αρχικά η Κομισιόν.
Πόσο θα φτάσει το πακέτο
Η επίπτωση στις τιμές θα εξαρτηθεί από το τελικό ύψος του φόρου, το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και τον βαθμό στον οποίο οι καπνοβιομηχανίες θα μετακυλίσουν την επιβάρυνση στους καταναλωτές.
Με την αρχική πρόταση της Κομισιόν, η αύξηση του ελάχιστου ορίου από τα 117,50 ευρώ που προβλέπει σήμερα η ελληνική νομοθεσία στα 215 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα αντιστοιχεί σε διαφορά 1,95 ευρώ ανά πακέτο των 20 τεμαχίων. Η διαφορά αυτή, ωστόσο, δεν ισοδυναμεί με την αναμενόμενη ανατίμηση στο ράφι, καθώς ο πραγματικός ΕΦΚ στην Ελλάδα είναι ήδη υψηλότερος από το εθνικό ελάχιστο όριο για πολλά προϊόντα, ενώ στον τελικό υπολογισμό υπεισέρχονται ο αναλογικός φόρος και ο ΦΠΑ.
Με βάση το σημερινό συμβιβαστικό σχέδιο, οι αυξήσεις αναμένεται να είναι ηπιότερες και περισσότερο κατανεμημένες στον χρόνο.
Σενάρια που έχουν δημοσιοποιηθεί σε σχέση με την αρχική πρόταση της Κομισιόν τοποθετούν την τιμή ενός πακέτου ακόμη και στα 13 ευρώ. Πρόκειται, όμως, για υποθετικές εκτιμήσεις και όχι για τιμή που προκύπτει αυτομάτως από τα προτεινόμενα ευρωπαϊκά φορολογικά κατώφλια.
Ενδεικτικό του εύρους των πιθανών επιπτώσεων είναι ότι προηγούμενη ανάλυση του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) είχε εξετάσει σενάρια αύξησης της τιμής ενός πακέτου από 41,7% έως 569,6%. Στο ηπιότερο σενάριο η τιμή διαμορφωνόταν στα 5,91 ευρώ, ενώ στο πλέον ακραίο έφτανε τα 27,92 ευρώ. Οι υπολογισμοί αυτοί αποτελούν αποτελέσματα σεναρίων και δεν συνιστούν προβλέψεις για τις αποφάσεις του σημερινού Ecofin.
Μεταβατική περίοδο έως το 2036 ζητά η Ελλάδα
Η Αθήνα έχει επικεντρώσει τη διαπραγματευτική της προσπάθεια όχι μόνο στο ύψος των νέων φορολογικών συντελεστών, αλλά κυρίως στον χρόνο εφαρμογής τους.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, είχε δηλώσει στα τέλη Οκτωβρίου ότι η Ελλάδα, μαζί με άλλες χώρες, πέτυχε συμβιβασμό ώστε οι αυξήσεις να είναι ηπιότερες και η πλήρης προσαρμογή να μετατεθεί από το 2028 στο 2036. Η σχετική πρόβλεψη περιλαμβάνεται στο υπό διαπραγμάτευση πλαίσιο και τελεί υπό την αίρεση της τελικής συμφωνίας των κρατών-μελών.
Η ελληνική πλευρά προβάλλει τον κίνδυνο μια απότομη αύξηση της φορολογίας να ενισχύσει το λαθρεμπόριο και να περιορίσει τις νόμιμες πωλήσεις, με συνέπειες για τα φορολογικά έσοδα.
Παράλληλα, θέτει ζήτημα ανταγωνιστικότητας για την εγχώρια καπνοβιομηχανία, τις επενδύσεις και την εξαγωγική δραστηριότητα του κλάδου.
Ανάλογες επιφυλάξεις διατυπώνουν η Ιταλία και η Ρουμανία, ενώ οι διαφωνίες επεκτείνονται και στη φορολόγηση των νέων προϊόντων νικοτίνης.
Το γαλλικό παράδειγμα και το λαθρεμπόριο
Στη διαπραγμάτευση ιδιαίτερο βάρος αποκτούν τα στοιχεία για τη Γαλλία, όπου η υψηλή φορολογία συνυπάρχει με εκτεταμένη παράνομη αγορά τσιγάρων.
Σύμφωνα με την έκθεση της KPMG, που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026 και εκπονήθηκε για λογαριασμό της Philip Morris International, τα παράνομα τσιγάρα αντιπροσώπευαν το 41,4% της συνολικής κατανάλωσης στη Γαλλία το 2025, από 37,6% το προηγούμενο έτος. Ο όγκος τους έφτασε τα 20,5 δισ. τεμάχια.
Την ίδια περίοδο, οι νόμιμες εγχώριες πωλήσεις υποχώρησαν κατά περίπου 9%, ενώ σημαντικό μέρος της κατανάλωσης καλύφθηκε από παράνομα προϊόντα και αγορές εκτός του επίσημου γαλλικού δικτύου.
Η απόκλιση μεταξύ νόμιμων πωλήσεων και συνολικής κατανάλωσης δείχνει ότι η συρρίκνωση της φορολογημένης αγοράς δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά αντίστοιχη μείωση του καπνίσματος. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, από μόνη της ότι η αύξηση των φόρων είναι η αποκλειστική αιτία της επέκτασης του λαθρεμπορίου.
Σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης, η ίδια μελέτη εκτιμά ότι το 2025 καταναλώθηκαν 41,8 δισ. παράνομα τσιγάρα, με δυνητικές απώλειες φορολογικών εσόδων 16,7 δισ. ευρώ.
Η σημερινή διαπραγμάτευση
Η ιρλανδική προεδρία θα επιχειρήσει σήμερα να εξασφαλίσει πολιτική συμφωνία επί του συμβιβαστικού κειμένου, μετά τις διαδοχικές τεχνικές διαβουλεύσεις και τις συζητήσεις μεταξύ των μονίμων αντιπροσώπων.
Η επίτευξη συμφωνίας παραμένει δύσκολη, καθώς για την έγκριση των νέων φορολογικών κανόνων απαιτείται ομοφωνία. Εφόσον δεν υπάρξει αποτέλεσμα, οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν, με το ενδεχόμενο οι τελικές αποφάσεις να μετατεθούν στην επόμενη ευρωπαϊκή προεδρία.
Για τους Ελληνες καταναλωτές, πάντως, δεν προκύπτει άμεση αλλαγή στις τιμές από τη σημερινή συνεδρίαση. Το ύψος και ο χρόνος των ανατιμήσεων θα εξαρτηθούν από την τελική ευρωπαϊκή συμφωνία και την εφαρμογή της στην εθνική νομοθεσία.
