Πόσο εύκολο είναι να δημιουργήσει κάποιος μια εταιρεία, να αφήσει πίσω του εκατομμύρια ευρώ σε απλήρωτους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές και, όταν αρχίσουν οι έλεγχοι, να εξαφανιστεί αφήνοντας ως μοναδικό υπεύθυνο έναν εικονικό διαχειριστή που εμφανίζεται στα χαρτιά ως ο νόμιμος εκπρόσωπός της;
Όπως αποδεικνύεται από τις μεγάλες υποθέσεις οικονομικής απάτης που αποκαλύφθηκαν το τελευταίο διάστημα, το συγκεκριμένο τέχνασμα μπορούσε να επαναλαμβάνεται επί χρόνια, με τους πραγματικούς επιχειρηματίες να συνεχίζουν τη δραστηριότητά τους μέσα από νέες εταιρείες και διαφορετικούς ΑΦΜ. Οι αποκαλύψεις για το «Χωριάτικο», σε συνδυασμό με την υπόθεση της Pizza Fan και την εξάρθρωση νέων κυκλωμάτων φοροδιαφυγής, αναγκάζουν πλέον την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο επιτρέπεται η ίδρυση και η έναρξη λειτουργίας επιχειρήσεων.
Στο τραπέζι βρίσκονται παρεμβάσεις που αποσκοπούν στον εντοπισμό των λεγόμενων «αχυρανθρώπων», δηλαδή προσώπων που εμφανίζονται ως ιδιοκτήτες, διαχειριστές ή νόμιμοι εκπρόσωποι εταιρειών, ενώ στην πραγματικότητα ενεργούν για λογαριασμό άλλων.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το οικονομικό επιτελείο, το υπουργείο Ανάπτυξης και η ΑΑΔΕ εξετάζουν πλέον, έστω και κατόπιν εορτής, τη θέσπιση πρόσθετων δικλίδων ασφαλείας κατά τη σύσταση επιχειρήσεων, με έμφαση στην ταυτοποίηση των πραγματικών δικαιούχων και στη διασταύρωση των στοιχείων τους με προηγούμενες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Στόχος είναι να εντοπίζονται εγκαίρως ύποπτα εταιρικά σχήματα, προτού αυτά αρχίσουν να δημιουργούν μεγάλες οφειλές προς το Δημόσιο.
Πώς λειτουργεί η κομπίνα με τους «αχυρανθρώπους»
Η μέθοδος που χρησιμοποιούν τέτοιου είδους κυκλώματα βασίζεται στην εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχει η νομοθεσία για τη γρήγορη δημιουργία επιχειρήσεων. Πρόσωπα που επιδιώκουν να αποκρύψουν την πραγματική τους συμμετοχή σε μια εταιρεία εμφανίζουν ως διαχειριστές τρίτους, οι οποίοι πολλές φορές δεν διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν.
Οι πραγματικοί υπεύθυνοι ωστόσο διατηρούν τον έλεγχο της επιχείρησης, διαχειρίζονται τις εισπράξεις και αποφασίζουν για τη δραστηριότητά της, χωρίς να εμφανίζονται απαραίτητα στα επίσημα εταιρικά έγγραφα. Όταν τα χρέη από απλήρωτο ΦΠΑ, φόρο εισοδήματος και ασφαλιστικές εισφορές φτάσουν σε δυσθεώρητα ύψη, η εταιρεία εγκαταλείπεται και η ίδια επιχειρηματική δραστηριότητα συνεχίζεται μέσω μιας νέας εταιρείας, με διαφορετικό ΑΦΜ και χωρίς τα οικονομικά βάρη της προηγούμενης.
Έτσι, το ίδιο κατάστημα μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί στον ίδιο χώρο, με παρόμοια εμπορική δραστηριότητα και τους ίδιους πραγματικούς διαχειριστές, αλλά με διαφορετική επωνυμία, διαφορετικό ΑΦΜ και νέο πρόσωπο στη θέση του νόμιμου εκπροσώπου. Οι προηγούμενες οφειλές παραμένουν στην παλιά εταιρεία, από την οποία συχνά είναι εξαιρετικά δύσκολο να εισπραχθούν.
Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση που συνδέεται με την αλυσίδα αρτοποιείων «Χωριάτικο». Σύμφωνα με την Ελληνική Αστυνομία, η ερευνώμενη οργάνωση είχε δημιουργήσει ένα δίκτυο 430 αλληλοσυνδεόμενων εταιρικών σχημάτων, από τα οποία τα 340 φέρονται να χρησιμοποιούνταν για τη συστηματική αποφυγή φορολογικών, ασφαλιστικών και άλλων οικονομικών υποχρεώσεων.
Η αστυνομική έρευνα προσδιόρισε τη ζημία από τη μη καταβολή υποχρεώσεων σε περίπου 77 εκατομμύρια ευρώ, ενώ οι συνολικές καταγεγραμμένες απαιτητές οφειλές ξεπερνούν τα 95,5 εκατομμύρια ευρώ. Τα συγκεκριμένα ευρήματα αφορούν το ευρύτερο ερευνώμενο επιχειρηματικό δίκτυο και όχι αποκλειστικά τα καταστήματα της γνωστής αλυσίδας.
Η υπόθεση της Pizza Fan από την άλλη, ανέδειξε μια διαφορετική μέθοδο φερόμενης φοροδιαφυγής, μέσω ειδικού λογισμικού που επέτρεπε την ολοκλήρωση παραγγελιών χωρίς την έκδοση αποδείξεων. Οι δύο υποθέσεις, παρότι διαφέρουν ως προς τον τρόπο δράσης, έφεραν στο προσκήνιο σοβαρά ερωτήματα για τις δυνατότητες των ελεγκτικών μηχανισμών να εντοπίζουν εγκαίρως οργανωμένες πρακτικές απόκρυψης εισοδημάτων και αποφυγής οικονομικών υποχρεώσεων.
Τι σχεδιάζει η ΑΑΔΕ για να εντοπίζει τους πραγματικούς ιδιοκτήτες
Στο επίκεντρο του νέου σχεδιασμού βρίσκεται τώρα η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των πληροφοριών που διαθέτουν ήδη οι κρατικές υπηρεσίες. Η ΑΑΔΕ επιδιώκει να ενισχύσει τις διασταυρώσεις ανάμεσα στα στοιχεία του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ) και των φορολογικών βάσεων δεδομένων, προκειμένου να εντοπίζονται πρόσωπα που εμφανίζονται επανειλημμένα ως διαχειριστές εταιρειών με σοβαρές εκκρεμότητες προς το Δημόσιο.
Ιδιαίτερη προσοχή αναμένεται να δίνεται στις συχνές αλλαγές διοίκησης, στην παρουσία των ίδιων προσώπων σε πολλαπλές εταιρείες και στις περιπτώσεις κατά τις οποίες νέες επιχειρήσεις διαδέχονται παλαιότερες που έχουν αφήσει πίσω τους μεγάλα χρέη.
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις που εξετάζονται είναι να μην ολοκληρώνεται αυτομάτως η διαδικασία έναρξης επιχείρησης όταν εντοπίζονται συγκεκριμένες ενδείξεις κινδύνου. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο ενδιαφερόμενος ενδέχεται να καλείται να παρουσιαστεί αυτοπροσώπως στη φορολογική αρχή, ώστε να πραγματοποιείται πρόσθετος έλεγχος πριν από την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Με αυτόν τον τρόπο η ΑΑΔΕ επιδιώκει να εξακριβώνει εάν το πρόσωπο που εμφανίζεται ως ιδιοκτήτης ή διαχειριστής έχει πράγματι γνώση και έλεγχο της δραστηριότητας που πρόκειται να αναλάβει.
Το ενδεχόμενο αυτό επιβεβαίωσε με δηλώσεις του και ο διοικητής της ΑΑΔΕ Γιώργος Πιτσιλής, επισημαίνοντας ότι οι υποθέσεις που έχουν αποκαλυφθεί επέτρεψαν στη φορολογική διοίκηση να εντοπίσει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των προσώπων που χρησιμοποιούνται ως «αχυράνθρωποι». Όπως εξήγησε, όταν συγκεντρώνονται τέτοιες ενδείξεις, εξετάζεται το ενδεχόμενο να προηγείται προσωπικός έλεγχος του ενδιαφερομένου. Οι παρεμβάσεις βρίσκονται ακόμη στο στάδιο του σχεδιασμού και δεν έχει ανακοινωθεί οριστικό κανονιστικό πλαίσιο που να καθιστά υποχρεωτική τη συγκεκριμένη διαδικασία.
Το ζητούμενο είναι να μη δημιουργηθούν νέες γραφειοκρατικές επιβαρύνσεις για τους συνεπείς επιχειρηματίες. Η δημιουργία μιας νέας εταιρείας θα εξακολουθήσει, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, να πραγματοποιείται γρήγορα όταν δεν προκύπτουν ύποπτα στοιχεία, ενώ οι πρόσθετοι έλεγχοι θα ενεργοποιούνται στοχευμένα. Παράλληλα, η συμμετοχή ενός προσώπου σε περισσότερες επιχειρήσεις δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη παρανομίας και θα πρέπει να αξιολογείται σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα οικονομικά και εταιρικά δεδομένα.
Το νέο κύκλωμα με τις 2.000 εταιρείες και τα 203 εκατομμύρια ευρώ χρέη
Η ανάγκη αυστηρότερων ελέγχων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά τη νέα επιχείρηση της ΑΑΔΕ με την κωδική ονομασία «Αχυράνθρωποι», τα αποτελέσματα της οποίας ανακοινώθηκαν προχθές. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, αποκαλύφθηκε ένα εκτεταμένο δίκτυο που φέρεται να χρησιμοποιούσε περισσότερες από 2.000 εταιρείες, περίπου 1.300 παρένθετα πρόσωπα και 4.200 ΑΦΜ, συσσωρεύοντας μέσα σε τρία χρόνια οφειλές άνω των 203 εκατομμυρίων ευρώ προς το Δημόσιο και τον ΕΦΚΑ. Από το ποσό αυτό, τα 68 εκατομμύρια αφορούν φορολογικές οφειλές και τα 135 εκατομμύρια ασφαλιστικές εισφορές.
Η έρευνα επεκτάθηκε σε περισσότερους από 700 χώρους επιχειρηματικής δραστηριότητας, κυρίως στη Θεσσαλονίκη και στη Χαλκιδική, με επίκεντρο επιχειρήσεις εστίασης και νυχτερινής διασκέδασης. Κατά την ΑΑΔΕ, οι πραγματικοί υπεύθυνοι φέρονται να χρησιμοποιούσαν πρόσωπα που δέχονταν, έναντι μικρής αμοιβής, να εμφανίζονται ως διαχειριστές εταιρειών, χωρίς να ασκούν ουσιαστικό έλεγχο στη λειτουργία τους. Στο πλαίσιο της επιχείρησης πραγματοποιήθηκαν 18 συλλήψεις, ενώ δύο κεντρικά πρόσωπα εξακολουθούσαν να αναζητούνται, σύμφωνα με νεότερη ανακοίνωση της Αρχής στις 9 Νοεμβρίου.
Η συγκεκριμένη υπόθεση είναι διακριτή από τις έρευνες για το «Χωριάτικο» και την Pizza Fan, αλλά ενισχύει τον προβληματισμό για την έκταση που έχει λάβει η χρησιμοποίηση εικονικών διαχειριστών. Είχε προηγηθεί, τον Φεβρουάριο του 2026, άλλη επιχείρηση της ΑΑΔΕ, κατά την οποία είχαν εντοπιστεί 380 συνδεόμενες επιχειρήσεις και 205 φυσικά πρόσωπα, με συνολικές οφειλές 43 εκατομμυρίων ευρώ. Τα επαναλαμβανόμενα ευρήματα δείχνουν ότι πρόκειται για μια μέθοδο που δεν περιορίζεται σε μία μεμονωμένη δικογραφία ή σε συγκεκριμένο κλάδο της αγοράς.
Το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί δεν είχαν κλείσει νωρίτερα τα παράθυρα
Οι αλλαγές που σχεδιάζει τώρα η ΑΑΔΕ δημιουργούν, πάντως, και ένα εύλογο ερώτημα για την αποτελεσματικότητα των μέχρι σήμερα διαδικασιών. Από τη στιγμή που το ΓΕΜΗ, οι φορολογικές υπηρεσίες και οι ασφαλιστικοί φορείς διαθέτουν στοιχεία για τις διοικήσεις, τους διαχειριστές και τις οικονομικές υποχρεώσεις των επιχειρήσεων, γιατί δεν είχαν αξιοποιηθεί εγκαίρως όλες αυτές οι πληροφορίες ώστε να εντοπίζονται επαναλαμβανόμενα φαινόμενα καταχρηστικής λειτουργίας; Και πόσες από τις οικονομικές απώλειες θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί εάν οι αναγκαίες διασταυρώσεις πραγματοποιούνταν πριν δημιουργηθούν τόσο μεγάλες οφειλές;
Η απάντηση δεν είναι απλή, καθώς η αποκάλυψη οργανωμένων μηχανισμών οικονομικής απάτης απαιτεί συχνά σύνθετες και χρονοβόρες έρευνες. Ωστόσο, οι αλλεπάλληλες υποθέσεις καθιστούν σαφές ότι η ύπαρξη ηλεκτρονικών μητρώων και πληροφοριακών συστημάτων δεν αρκεί, εάν τα διαθέσιμα στοιχεία δεν συνδυάζονται αποτελεσματικά και δεν οδηγούν έγκαιρα σε ελεγκτικές ενέργειες.
Το πραγματικό ζητούμενο για τη φορολογική διοίκηση είναι πλέον να μπορεί να εντοπίζει τις ύποπτες εταιρικές διασυνδέσεις πριν συσσωρευθούν νέες οφειλές εκατομμυρίων ευρώ, αντί να επιχειρεί εκ των υστέρων να ανακτήσει χρήματα από επιχειρήσεις που έχουν ήδη εγκαταλειφθεί.
