Οι φόβοι για έξαρση του λαθρεμπορίου και τις κοινωνικές επιπτώσεις από αυξήσεις – σοκ στα τσιγάρα που θα οδηγούσαν σε έως και διπλασιασμό της τιμής τους, απειλούν με «ναυάγιο» και τη νέα συμβιβαστική πρόταση που θα εξεταστεί στο Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ (Ecofin) την Δευτέρα.
Με την πρόταση αυτή, η Ιρλανδική Προεδρία επιχειρεί να άρει το αδιέξοδο των διαπραγματεύσεων για αύξηση των ελάχιστων φόρων στα είδη καπνού και νικοτίνης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πολιτική συμφωνία δε διαφαίνεται ως τώρα, καθώς Ελλάδα και άλλες χώρες ζητούν η επερχόμενη αύξηση να γίνει σταδιακά σε μεγάλο βάθος χρόνου και όχι απότομα, όπως πιέζουν κυρίως χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά.
Προτάσεις «φωτιά»
Από τον Ιούλιο του 2025 ήδη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταθέσει πρόταση για το πακέτο φορολόγησης του καπνού. Στόχος είναι η αναθεώρηση της οδηγίας του 2011, με αύξηση των ελάχιστων ειδικών φόρων κατανάλωσης σε όλη την ΕΕ και επέκταση της φορολόγησης σε νέα προϊόντα καπνού και νικοτίνης.
Για τα τσιγάρα, προτείνει αύξηση του ελάχιστου ειδικού φόρου από 90 σε 215 ευρώ ανά 1.000 τεμάχια, δηλαδή κατά περίπου 139%. Παράλληλα, για πρώτη φορά τίθενται ελάχιστοι ευρωπαϊκοί φόροι στα θερμαινόμενα προϊόντα καπνού, τα υγρά αναπλήρωσης και τα σακουλάκια νικοτίνης.
Πού βρίσκεται η διαπραγμάτευση
Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν επί δανικής προεδρίας το β’ εξάμηνο του 2025 και συνέχισαν υπό την κυπριακή προεδρία. Η Κύπρος είχε προτείνει σταδιακή προσαρμογή, με τον ελάχιστο φόρο στα τσιγάρα να φτάνει 140 ευρώ ανά 1.000 το 2028-2029, 170 ευρώ το 2030 και 200 ευρώ το 2031, αλλά το θέμα αποσύρθηκε τον Ιούνιο λόγω έλλειψης συναίνεσης.
Η ιρλανδική προεδρία κατέθεσε νέο συμβιβαστικό κείμενο, χωρίς όμως τα ακριβή τελικά ποσά να έχουν δημοσιοποιηθεί. Το βασικό σημείο της μάχης δεν είναι αν θα αυξηθούν οι φόροι, αλλά πόσο γρήγορα, πόσο ψηλά θα φτάσουν και με ποιες μεταβατικές περιόδους.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε απορρίψει την πρόταση της Επιτροπής τον Ιούνιο με 439 κατά, 181 υπέρ και 38 αποχές. Η απόρριψη δεν δεσμεύει το Συμβούλιο, αλλά ενισχύει το πολιτικό επιχείρημα ότι η αρχική πρόταση ήταν υπερβολικά επιθετική.
Τυχόν συμφωνία στο Ecofin πάντως, δεν σημαίνει αυτομάτως οριστική απόφαση και ψήφιση. Η φορολογική οδηγία απαιτεί ομοφωνία των 27 στο Συμβούλιο. Ωστόσο χώρες όπως η Ελλάδα εκφράζουν αντιρρήσεις για το ύψος των ελάχιστων φόρων, την επιβάρυνση των καταναλωτών και τον κίνδυνο ενίσχυσης του λαθρεμπορίου. Επιπλέον εμπόδιο αποτελεί και το πολιτικό αδιέξοδο στη συγκρότηση νέας κυβέρνησης στη Σουηδία, που περιπλέκει περαιτέρω την αναζήτηση συμβιβασμού.
Αν δεν υπάρξει συναίνεση τη Δευτέρα πάντως, ο φάκελος περνά στην επόμενη προεδρία, με περαιτέρω καθυστέρηση για άλλο ένα εξάμηνο, κάτι που φαντάζει σήμερα ως το πιθανοτερο ενδεχόμενο.
Τι ζητά η Αθήνα
Η Ελλάδα ζητά σημαντικά χαμηλότερα κατώτατα όρια και πιο μεγάλα διαστήματα μετάβασης. Όπως έχει δηλώσει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, το συμβιβαστικό σενάριο τοποθετεί τις αυξήσεις από το 2036.
Από πλευράς της και η Ιταλία έχει εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για τις μεγάλες αυξήσεις, καθώς υψηλότεροι φόροι μπορεί να τροφοδοτήσουν λαθρεμπόριο και να συρρικνώσουν τη νόμιμη αγορά. Η Ρουμανία αντιδρά επίσης, από φόβους για λαθρεμπόριο και επιβάρυνση των χαμηλότερων εισοδημάτων, καθώς υπολογίζει ότι θα χρειαστεί άνοδο του ελάχιστου φόρου από περίπου 138-141 σε 186-189 ευρώ ανά 1.000 τσιγάρα.
Η ελληνική θέση έχει ιδιαίτερη σημασία: η χώρα έχει ήδη μειώσει σημαντικά το μερίδιο του παράνομου τσιγάρου. Σε έκθεση της KPMG, η Ελλάδα εμφανίζεται με παράνομη κατανάλωση 14,1% το 2025, από επίπεδα που για χρόνια ξεπερνούσαν κατά πολύ το 20%, με μείωση 3,4 ποσοστιαίων μονάδων σε ετήσια βάση.
Επιπλέον, σε ανάλυση του ΚΕΠΕ με τίτλο “Πιθανές επιπτώσεις στην ελληνική οικονομία από την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής φορολογικής οδηγίας καπνού (TED)”, τονίζεται ότι «η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης με την υψηλή γεωπολιτική σημασία, της έκτασης των χερσαίων και θαλάσσιων συνόρων της, αλλά και της υψηλής φορολογικής επιβάρυνσης στα καπνικά προϊόντα, αποτελεί μια από τις πλέον ευάλωτες χώρες της ΕΕ στο φαινόμενο του παράνομου εμπορίου καπνού. Το φαινόμενο αυτό επιδεινώθηκε σημαντικά κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, όταν η αύξηση του ΕΦΚ και η μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος οδήγησαν σε ραγδαία αύξηση του παράνομου εμπορίου. Το 2024, σύμφωνα με την KPMG (2025), το ποσοστό παράνομων τσιγάρων στην Ελλάδα εκτιμάται στο 17,5% της συνολικής κατανάλωσης, μειωμένο από το 23,7% το 2023. Συνολικά καταναλώθηκαν 2,5 δισεκ. παράνομα τσιγάρα (από 3,55 δισεκ. το 2023), προκαλώντας δημοσιονομικές απώλειες ύψους €438 εκατ., σημαντικά μειωμένες σε σύγκριση με το 2023, κατά το οποίο οι απώλειες ξεπέρασαν τα €620 εκατ. Η τάση αυτή δείχνει θετικά αποτελέσματα από τη σταθερότητα της φορολογικής πολιτικής και τις επιτυχίες των διωκτικών αρχών στην καταπολέμηση των παράνομων δικτύων. Ωστόσο, η προτεινόμενη αναθεώρηση της TED και ειδικά η απότομη αύξηση της φορολογίας και στα θερμαινόμενα προϊόντα θέτει σε κίνδυνο αυτή την πρόοδο”, όπως τονίζεται.
Το γαλλικό μάθημα που κόστισε 10,4 δισ.
Η τελευταία έκθεση KPMG για το 2025 αναδεικνύει επίσης το πάθημα της Γαλλίας, που αποτελούν το πιο ενδεικτικό αντεπιχείρημα στις δραστικές αυξήσεις φόρων. Σύμφωνα με την έκθεση, στη Γαλλία το παράνομο τσιγάρο —λαθρεμπόριο, απομίμηση και «illicit whites»— έφτασε το 41,4% της συνολικής κατανάλωσης, αυξημένο κατά 3,8 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε έναν χρόνο και στο υψηλότερο επίπεδο της σειράς της έρευνας. Αυτό συνδέεται άμεσα με τις τεράστιες αυξήσεις φόρων που επιβλήθηκαν στη χώρα τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι λαθραίες ποσότητες στη Γαλλία ανήλθαν σε 20,5 δισ. τσιγάρα το 2025, αυξημένοι κατά 1,77 δισ. έναντι του 2024, ενώ οι νόμιμες εγχώριες πωλήσεις υποχώρησαν κατά 8,7%.
Η KPMG εκτιμά ότι το γαλλικό κράτος έχασε 10,37 δισ. ευρώ σε έσοδα από ΕΦΚ και ΦΠΑ το 2025, δηλαδή 895 εκατ. ευρώ περισσότερα μέσα σε μόλις μία χρονιά!
Επιπλέον η συνολική κατανάλωση στη Γαλλία μειώθηκε μόνο κατά 0,7%. Με άλλα λόγια, δεν περιορίστηκε το κάπνισμα, αλλά μέρος της μείωσης της νόμιμης κατανάλωσης μετακινήθηκε προς φθηνότερα, παράνομα ή μη ελεγχόμενα προϊόντα.
Συνεπώς την Ευρώπη διχάζει η αντίφαση της πολιτικής που φαινομενικά αποσκοπεί στην προστασία της δημόσιας υγείας και στην αύξηση των ευρωπαϊκών εσόδων για Άμυνα και άλλες πολιτικές αλλά, όπως δείχνει η Γαλλία, μπορεί να δημιουργήσει τεράστιο δημοσιονομικό ρήγμα και να στρέψει τους καπνιστές σε αμφιβόλου προελεύσεως και ποιότητος καπνικά είδη, αν η τιμή της νόμιμης αγοράς αυξηθεί υπερβολικά.
