Υπάρχουν άνθρωποι που ξέρουν πολύ καλά πώς είναι να χρειάζεσαι βοήθεια και να μην ξέρεις πώς να τη ζητήσεις. Πώς είναι να ξυπνάς με έναν φόβο που δεν μπορείς να εξηγήσεις. Να κουβαλάς μια αγωνία που οι άλλοι δεν βλέπουν. Να χαμογελάς ενώ μέσα σου παλεύεις. Να θέλεις να πεις «δεν είμαι καλά» και την ίδια στιγμή να φοβάσαι τι θα σκεφτούν οι άλλοι.
Η ψυχική υγεία είναι κομμάτι της ανθρώπινης υγείας. Επηρεάζει τον τρόπο που ζούμε, που συνδεόμαστε, που εργαζόμαστε, που αγαπάμε και αντιμετωπίζουμε τις αλλαγές της ζωής. Κάποια στιγμή, με διαφορετικό τρόπο για τον καθένα, όλοι μπορεί να χρειαστούμε στήριξη.
Η 10η Οκτωβρίου είναι μια αφορμή να στρέψουμε το βλέμμα μας εκεί όπου συχνά αποφεύγουμε να κοιτάξουμε. Στην ψυχική υγεία, στο στίγμα που ακόμη τη συνοδεύει, στους ανθρώπους που ζητούν βοήθεια αλλά και σε εκείνους που για χρόνια δεν τόλμησαν να τη ζητήσουν.
Φέτος ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας μας καλεί να ακούσουμε πραγματικά τη φωνή των ανθρώπων που αντιμετώπισαν ένα πρόβλημα ψυχικής υγείας. Μας καλεί να αναγνωρίσουμε ότι η δική τους εμπειρία κρύβει μια πολύτιμη γνώση.
Εκείνος που πέρασε μέσα από τη δοκιμασία της ψυχικής ασθένειας γνωρίζει πλευρές που δεν φαίνονται από απόσταση. Γνωρίζει πού ένιωσε ασφάλεια, πού ένιωσε φόβο, τι τον βοήθησε να συνεχίσει και τι τον έκανε να απομακρυνθεί. Αυτή η γνώση δεν ανταγωνίζεται την επιστήμη, αλλά τη συμπληρώνει. Κανένα σύστημα υγείας δεν μπορεί να είναι πραγματικά ανθρωποκεντρικό, αν ο άνθρωπος που χρειάζεται φροντίδα μένει έξω από τη συζήτηση.
Η ποιότητα της φροντίδας δεν κρίνεται μόνο από όσα προσφέρει μια υπηρεσία, αλλά και από το πώς βιώνει ο άνθρωπος τη διαδρομή του μέσα σε αυτήν. Από το αν αισθάνεται ασφαλής, αν βρίσκει χώρο να εκφράσει τις ανάγκες του, αν αντιμετωπίζεται με αξιοπρέπεια. Αυτές οι λεπτομέρειες, που για κάποιον μπορεί να μοιάζουν αυτονόητες, για έναν άνθρωπο που αναζητά βοήθεια μπορεί να καθορίσουν αν θα εμπιστευτεί ξανά, αν θα επιμείνει στη θεραπεία του, αν θα ζητήσει υποστήριξη όταν τη χρειαστεί.
Η ψυχική υγεία χρειάζεται δομές και επαγγελματίες. Χρειάζεται όμως και μια κοινωνία που ξέρει να ακούει. Να ακούει όχι απλώς για να καταλάβει, αλλά για να αποφασίσει και να φροντίσει καλύτερα.Χρειάζεται, επίσης, να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον όπου κανείς δεν θα αισθάνεται ότι πρέπει να κρύψει όσα βιώνει για να γίνει αποδεκτός. Όπου η αναζήτηση βοήθειας δεν θα συνοδεύεται από ντροπή και ο άνθρωπος δεν θα ταυτίζεται με τη διάγνωσή του. Γιατί πίσω από κάθε δυσκολία υπάρχει μια ολόκληρη ζωή, με ανάγκες, σχέσεις, δυνατότητες και δικαίωμα στην ελπίδα.
Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τα πάντα για μια διαδρομή που δεν περπατήσαμε. Μπορούμε όμως να ακούσουμε εκείνον που την περπάτησε.
Να ακούσουμε πραγματικά. Μόνο έτσι θα αλλάξουμε όσα χρειάζεται να αλλάξουν.
Δρ Αγλαΐα (Λία) Ρογγανάκη
Διοικήτρια Γενικού Νοσοκομείου Τρικάλων
Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΔΠΘ
