ΦΩΤΟ-ΒΙΝΤΕΟ: Δημήτρης Καστανάρας – Λεωνίδας Τζέκας//LarissaPress
Του Άγγελου Προβιά
Στην πρώτη επέτειο των Τεμπών, η Ευδοκία Τσάπαρη πήγε να αφήσει λουλούδια. Ένα από αυτά το άφησε για τους ανθρώπους που επέζησαν.
«Ένα λουλούδι το άφησα για εμάς. Γιατί κανένας δεν το σκέφτεται αυτό».
Μέσα σε αυτή τη φράση χωρά μια πλευρά της τραγωδίας που συχνά μένει στη σκιά: οι άνθρωποι που βγήκαν ζωντανοί από το τρένο, αλλά εξακολουθούν να επιστρέφουν σε εκείνη τη νύχτα. Με ένα απότομο φρενάρισμα, έναν θόρυβο, τον ήχο ενός συρμού. Στιγμές συνηθισμένες για τους άλλους, που για εκείνους μπορούν να γίνουν αφορμή για μια νέα κρίση πανικού.
Αυτές τις ζωές φέρνει στο προσκήνιο η ομάδα Τ57 Θεσσαλονίκης, μέλος του πανελλαδικού δικτύου Τ57, με το διήμερο της 3ης και 4ης Οκτωβρίου 2026, στο Δέντρο Μνήμης, στην παραλία της Θεσσαλονίκης. Στον ανοιχτό διάλογο «Οι αόρατοι των Τεμπών», οι επιζήσασες Σταυρούλα Καψάλη, Ευδοκία Τσάπαρη, Αλεξάνδρα Τσακίρη και Μαρία Λαζαρίδου, μαζί με την ψυχολόγο Ξανθίππη Χατζηθεοδώρου, μιλούν για όσα ακολούθησαν τη σύγκρουση: την προσπάθεια να συνεχίσουν, ενώ μέσα τους τίποτα δεν είχε τελειώσει.
*Στον χώρο της εκδήλωσης υπάρχει έκθεση φωτογραφίας από τους φωτορεπόρτερ της LarissaPress Δημήτρη Καστανάρα και Λεωνίδας Τζέκα καθώς και απο τους: Άγγελο Τζωρτζίνη και Μαρκέλα Μένγκα.
«Πάλι είμαστε μόνοι μας»
Η Σταυρούλα Καψάλη περιγράφει ένα αίσθημα εγκατάλειψης που παραμένει μέχρι σήμερα.
«Πάλι είμαστε μόνοι μας. Και εμείς οι επιζώντες είμαστε κάπως αόρατοι», λέει, στρέφοντας την κριτική της στο κράτος και στους θεσμούς. «Είμαστε αβοήθητοι μπροστά σε αυτό».
Η ανάμνησή της από τις πρώτες ημέρες αποτυπώνει την προσπάθεια να συνειδητοποιήσει αυτό που είχε συμβεί. Κοιτούσε στο κινητό της την εικόνα του έκτου βαγονιού, μεγέθυνε τη φωτογραφία και χτυπούσε την οθόνη με το δάχτυλο.
Μέσα σε αυτή τη μοναξιά, η ομάδα που συγκροτήθηκε στο ΑΧΕΠΑ αποτέλεσε, όπως αναφέρει, ουσιαστικό στήριγμα. Για έξι μήνες συμμετείχε σε ομαδική ψυχοθεραπεία για τη διαταραχή μετατραυματικού στρες. Εκεί μπορούσε να μιλήσει και να αισθανθεί ότι κάποιος καταλάβαινε.
«Ό,τι και να έλεγα, κάποιος πάντα θα είχε σκεφτεί το ίδιο με εμένα».
«Την είδα λίγα λεπτά πριν» — Η μαρτυρία για την Εριέττα
Στο βάρος της μνήμης προστίθεται και η οδύνη που προκαλεί η δημόσια αμφισβήτηση. Η Αλεξάνδρα Τσακίρη αναφέρεται σε δήλωση δημοσιογράφου ο οποίος, άφησε να εννοηθεί ότι η Εριέττα μπορεί να μην ήταν μέσα στο τρένο.
Η απάντησή της είναι η προσωπική της μαρτυρία.
«Είμαι ένας από τους ανθρώπους που την είδαν εκείνο το βράδυ», λέει. Περιγράφει ότι, λίγα λεπτά πριν από τη σύγκρουση, είδε την Εριέττα μαζί με τους φίλους της, τον Άγγελο και την Αφροδίτη, να σηκώνονται από το πέμπτο βαγόνι και να κατευθύνονται προς το κυλικείο.
Η εικόνα εκείνων των παιδιών παραμένει ανεξίτηλη. Και η αμφισβήτησή της αποκτά, για την ίδια, το βάρος μιας νέας προσβολής στη μνήμη τους.
«Το πιο δύσκολο κομμάτι είναι αυτό: ότι ακούμε από τέτοιους ανθρώπους, που έχουν τέτοιο βήμα, να απαξιώνουν και τα παιδιά που χάθηκαν και εμάς, τις ζωές μας και όλη την κοινωνία, και να μη συμβαίνει τίποτα».
Η οργή της αφορά και την ευκολία με την οποία μπορεί να διατυπώνεται ένας τέτοιος ισχυρισμός, ενώ εκείνη εξακολουθεί να κουβαλά όσα είδε.
«Και να γυρνάνε στα σπίτια τους και να κοιμούνται μια χαρά».
Η καθημερινότητα που ξυπνά τον τρόμο
«Εκείνο το βράδυ ένα κομμάτι του εαυτού μας πέθανε. Δεν θα το ξαναβρούμε», λέει η Ευδοκία Τσάπαρη.
Η συνέχεια της ζωής περιλαμβάνει φόβους που οι γύρω τους μπορεί να μη βλέπουν. Ένα φρενάρισμα στο λεωφορείο ή ένας ξαφνικός θόρυβος μπορεί να προκαλέσει πανικό. Τότε τηλεφωνούν ο ένας στον άλλον, για να ακούσουν μια γνώριμη φωνή να τους θυμίζει να αναπνεύσουν.
Η ψυχολόγος Ξανθίππη Χατζηθεοδώρου εξηγεί γιατί το τραύμα μπορεί να επιστρέφει μέσα από τόσο μικρά ερεθίσματα.
«Η μνήμη του τραύματος δεν έρχεται σαν μια καθαρή αφήγηση». Μπορεί να εμφανιστεί ως μυρωδιά, ήχος, εικόνα: ένα φως, καπνός, μια πόρτα, ένα χέρι που κάποιος κράτησε.
Μαζί με τον φόβο μπορεί να παραμένει και η ενοχή. Κάποιος που έκανε ό,τι μπορούσε για να σωθεί αναρωτιέται αν έκανε αρκετά. Κάποιος που βοήθησε άλλους σκέφτεται ότι έπρεπε να βοηθήσει περισσότερους.
Στην ομάδα, όπως περιγράφει, προσπαθούσαν να ξαναδούν εκείνες τις στιγμές μέσα από τις πραγματικές συνθήκες τους: τον φόβο, το σκοτάδι, τον κίνδυνο και την απόλυτη αβεβαιότητα. Να αναγνωρίσουν τι μπορούσε να κάνει ένας άνθρωπος εκείνη την ώρα, χωρίς να τον κρίνουν με όσα έγιναν γνωστά αργότερα.
Μια μητέρα που φοβόταν να αφήσει το παιδί της
Για τη Μαρία Λαζαρίδου, το δυσκολότερο κομμάτι ήρθε μετά. Έπρεπε να συνεχίσει να ζει, ενώ ξαναζούσε διαρκώς την ίδια νύχτα.
Μιλά ανοιχτά για τις σκέψεις που την ταλαιπωρούσαν για μεγάλο διάστημα: ότι ο θάνατος θα της φαινόταν ευκολότερος από αυτή την επαναλαμβανόμενη οδύνη.
Ο «φυσιολογικός ύπνος», όπως τον αποκαλεί, επέστρεψε μετά από δύο χρόνια. Το φως στην κρεβατοκάμαρα έμεινε αναμμένο για έξι μήνες. Το έσβησε όταν άρχισε να ανησυχεί μήπως επηρεάζει τον ύπνο της μικρής της κόρης.
Η ανάγκη να φροντίζει το μωρό καθόριζε την καθημερινότητά της. Όπως εξηγεί, δίστασε να πάρει φαρμακευτική αγωγή που η ίδια αναφέρει ότι χρειαζόταν, επειδή φοβόταν πώς θα επηρέαζε την ικανότητά της να ξυπνά και να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του παιδιού.
Πίσω από την αδυναμία της να απομακρυνθεί από την κόρη της υπήρχε μια ακόμη τρομακτική ανάμνηση: μέσα στο τρένο την είχε χάσει και χρειάστηκε να την αναζητήσει.
«Έκανα κάποια λεπτά, δευτερόλεπτα, ώρα, δεν ξέρω πόσο ήταν, για να τη βρω».
Από εκείνη την ημέρα, όπως λέει, δεν μπορούσε να βρίσκεται μακριά της.
Οι μαρτυρίες των επιζώντων δίνουν περιεχόμενο στη λέξη «αόρατοι»: άνθρωποι που συνεχίζουν να εργάζονται, να μεγαλώνουν παιδιά, να μετακινούνται, ενώ παλεύουν με έναν φόβο που δεν είναι πάντα ορατός στους άλλους. Άνθρωποι που χρειάζονται στήριξη και χώρο για να ακουστούν και που ζητούν να μην απαξιώνεται ούτε η δική τους εμπειρία ούτε η μνήμη όσων χάθηκαν.
Το λουλούδι που άφησε η Ευδοκία παραμένει η πιο λιτή έκφραση αυτής της ανάγκης. Μια υπενθύμιση ότι δίπλα στο πένθος για τους νεκρούς υπάρχει και το τραύμα εκείνων που επέζησαν.
Στιγμιότυπα από την έκθεση φωτογραφίας του Δημήτρη Καστανάρα και Λεωνίδα Τζέκα:
ΦΩΤΟ-ΒΙΝΤΕΟ: Δημήτρης Καστανάρας – Λεωνίδας Τζέκας//LarissaPress
