Σε μία νέα φάση, η οποία ενδέχεται να είναι πιο δύσκολη από την προηγούμενη, αναμένεται να μπει η αγορά πετρελαίου, καθώς οι εναλλακτικές που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως «μαξιλάρι» για τη διεθνή αγορά αρχίζουν να περιορίζονται.
Ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Ενέργειας Νοτιοανατολικής Ευρώπης (ΙΕΝΕ), Κωστής Σταμπολής, μιλώντας την Πέμπτη σε δημοσιογράφους με αφορμή τη συμπλήρωση 23 ετών λειτουργίας του Ινστιτούτου, χαρακτήρισε τη σημερινή περίοδο ιδιαίτερα δύσκολη, παραπέμποντας στην εμπειρία της περιόδου Οκτωβρίου 1973 – Μαρτίου 1974, όταν η Ευρώπη αντιμετώπισε την πρώτη μεγάλη ενεργειακή κρίση με σοβαρές επιπτώσεις στην καθημερινότητα και στην οικονομική δραστηριότητα.
Η κρίση του 1973 και η σημερινή πραγματικότητα
Η πετρελαϊκή κρίση του 1973 αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά σοκ του 20ού αιώνα. Ξεκίνησε τον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς, όταν τα αραβικά κράτη-μέλη του ΟΠΕΚ επέβαλαν εμπάργκο πετρελαίου στις χώρες που υποστήριζαν το Ισραήλ στον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ.
Η επίδραση στις διεθνείς τιμές ήταν άμεση και δραματική, καθώς η τιμή του πετρελαίου τετραπλασιάστηκε, από περίπου 3 δολάρια το βαρέλι σε σχεδόν 12 δολάρια μέχρι τον Μάρτιο του 1974.
Η κρίση εκείνη είχε, όμως, και μια μακροπρόθεσμη συνέπεια, καθώς επιτάχυνε την προσπάθεια διαφοροποίησης του ενεργειακού συστήματος. Όπως υπενθύμισε ο κ. Σταμπολής, μετά το 1973 και ιδιαίτερα μετά τη δεύτερη πετρελαϊκή κρίση του 1979, το φυσικό αέριο άρχισε να αποκτά ολοένα μεγαλύτερο ρόλο και να αντικαθιστά πετρέλαιο σε σημαντικό μέρος της κατανάλωσης.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, σήμερα βιώνουμε μία πολλαπλή και πρωτόγνωρη ενεργειακή κρίση, η οποία εξελίσσεται ταυτόχρονα σε διαφορετικά επίπεδα, επισημαίνοντας ότι για πρώτη φορά η διεθνής αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη ταυτόχρονα με σοβαρή κρίση τόσο στο πετρέλαιο όσο και στο φυσικό αέριο.
«Είναι η πρώτη φορά που έχουμε κρίση στο πετρέλαιο και στο φυσικό αέριο. Δεν έχει ξανασυμβεί αυτό, τουλάχιστον σε αυτόν τον βαθμό», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τις σημερινές συνθήκες ως διαφορετικές από προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις.
Όπως εξήγησε, η σημερινή αναταραχή δεν αποτελεί αποκλειστικά αποτέλεσμα πολιτικών αποφάσεων ή επιλογών κρατών, αλλά συνδέεται άμεσα με την πολεμική συγκυρία.
«Η κρίση αυτή δεν είναι λόγω πολιτικής βούλησης κάποιων κρατών, αλλά λόγω εμπόλεμης κατάστασης», σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη δύο πόλεμοι, με άμεσες επιπτώσεις στην ενεργειακή αγορά.
Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκεται, σύμφωνα με τον ίδιο, η Σαουδική Αραβία, ο μεγαλύτερος εξαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο, καθώς η διακοπή των εξαγωγών της αφαιρεί σημαντικές ποσότητες από τη διεθνή αγορά και αυξάνει την πίεση στις τιμές και στην ασφάλεια εφοδιασμού.
Γιατί οι τιμές δεν έχουν εκτοξευθεί ακόμη
Σύμφωνα με τον ίδιο, η απουσία σημαντικής αύξησης των τιμών μέχρι σήμερα οφείλεται στο γεγονός ότι το έλλειμμα που δημιουργήθηκε στον Κόλπο καλύφθηκε από διαφορετικές πηγές.
Ένα μέρος του καλύφθηκε από την πρόσθετη παραγωγή άλλων πετρελαιοπαραγωγών χωρών, όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Βραζιλία. Ένα δεύτερο μέρος καλύφθηκε μέσω της προσφυγής στα στρατηγικά αποθέματα, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε και η μείωση της ζήτησης από την Κίνα.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, η Κίνα περιόρισε τις ανάγκες της κατά περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Παράλληλα, μέρος των ποσοτήτων εξακολούθησε να διακινείται μέσω αγωγών, γεγονός που σημαίνει ότι οι εξαγωγές από τον Κόλπο δεν σταμάτησαν πλήρως.
Σύμφωνα με τον κ. Σταμπολή, χωρίς τους άλλους παραγωγούς και χωρίς τη διαφοροποίηση που έχει συντελεστεί στην παγκόσμια αγορά, οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να βρίσκονται ακόμη και στα 150-180 δολάρια το βαρέλι, έναντι περίπου 108-109 δολαρίων που είναι αυτή τη στιγμή.
Τελείωσε το «μαξιλάρι», προ των πυλών τα δύσκολα
Όπως ανέφερε ο κ. Σταμπολής, πριν από δύο ημέρες ο IEA εκτίμησε ότι δεν απαιτείται προς το παρόν δεύτερη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων. Ωστόσο, το ζήτημα των αποθεμάτων παραμένει κρίσιμο, καθώς, όπως εξήγησε, ενώ υπάρχουν διαθέσιμα στρατηγικά αποθέματα, αυτά δεν αναπληρώνονται.
«Αυτό που απασχολεί τους policy makers σε επίπεδο διεθνών οργανισμών και κυβερνήσεων είναι ότι ναι μεν μπορούμε να προσφέρουμε από τα στρατηγικά αποθέματα, αλλά στρατηγικά αποθέματα τα οποία δεν έχουν ανανεωθεί καθόλου τους τελευταίους μήνες είναι πλέον επικίνδυνα», σημείωσε.
Ωστόσο, όπως προειδοποίησε, τα περιθώρια αντίδρασης της αγοράς περιορίζονται πλέον, καθώς ορισμένες από τις εναλλακτικές οδούς που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως «μαξιλάρι» φαίνεται να εξαντλούνται.
«Τώρα αρχίζουμε να ανησυχούμε, γιατί κάποιες από αυτές τις εναλλακτικές διόδους, βλέπε χερσαίοι αγωγοί και στρατηγικά αποθέματα, μας τελείωσαν. Δηλαδή, το μαξιλάρι που είχαμε τελείωσε», ανέφερε.
Με βάση αυτή την εξέλιξη, εκτίμησε ότι η αγορά εισέρχεται πλέον σε μία νέα φάση της κρίσης, η οποία ενδέχεται να είναι πιο δύσκολη από την προηγούμενη.
«Από εδώ και μπρος αρχίζει μία δεύτερη φάση της κρίσης, η οποία πολύ φοβάμαι ότι θα είναι χειρότερη από την πρώτη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η Ελλάδα έχει μεγαλύτερο περιθώριο ελιγμών
Σύμφωνα με τον κ. Σταμπολή, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές η χώρα μας διαθέτει σημαντικές δικλίδες ασφαλείας στο πετρέλαιο.
Τα ελληνικά διυλιστήρια κατάφεραν σε σύντομο χρονικό διάστημα να αναζητήσουν και να εξασφαλίσουν εναλλακτικούς προμηθευτές, περιορίζοντας την έκθεσή τους στις χώρες του Κόλπου.
Οι εισαγωγές από το Ιράκ και τη Σαουδική Αραβία περιορίστηκαν, ενώ αυξήθηκαν οι προμήθειες από χώρες όπως το Καζακστάν, το Αζερμπαϊτζάν και η Λιβύη.
Καθοριστικό ρόλο παίζουν τα μακροχρόνια συμβόλαια με παραγωγούς εκτός Μέσης Ανατολής σε προνομιακλές τιμές.
Σημαντικό θεωρείται και το ότι η Ελλάδα δεν αποτελεί μόνο καταναλωτή πετρελαϊκών προϊόντων, αλλά και σημαντικό προμηθευτή της ευρύτερης περιοχής, με εξαγωγές προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική.
Δηλαδή, ακόμη και χώρες που διαθέτουν δική τους παραγωγή, όπως η Λιβύη, προμηθεύονται από την Ελλάδα προϊόντα διύλισης.
Το αποτέλεσμα είναι ότι σε επίπεδο επάρκειας και αποθεμάτων δεν διαφαίνεται άμεσος κίνδυνος έλλειψης στην ελληνική αγορά.
Η μεγάλη πρόκληση είναι πλέον η τιμή
Ωστόσο, ο πρόεδρος του ΙΕΝΕ στάθηκε ιδιαίτερα στο θέμα των τιμών των καυσίμων, όπου σύμφωνα με τον ίδιο, η Ελλάδα εμφανίζει υψηλότερες τιμές σε σχέση με άλλες χώρες κυρίως λόγο της διαφορετικής φορολογικής κλίμακας με χαρακτηριστικές τις περιπτώσεις φθηνότερων χωρών την Κύπρο και τη Βουλγαρία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία πρόσφατης έρευνας του ΙΕΝΕ, το 2025 η μέση τιμή του diesel κίνησης διαμορφώθηκε στα 1,57 ευρώ ανά λίτρο και της αμόλυβδης 95 οκτανίων στα 1,78 ευρώ. Κατά το πρώτο οκτάμηνο του 2026, οι αντίστοιχες τιμές αυξήθηκαν σε 1,80 και 1,94 ευρώ ανά λίτρο.
Η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε αύξηση 14,9% για το diesel κίνησης και 8,6% για την αμόλυβδη 95 οκτανίων σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025.
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η άνοδος στο υγραέριο κίνησης, όπου η μέση τιμή του πρώτου οκταμήνου του 2026 διαμορφώθηκε στα 1,09 ευρώ ανά λίτρο, αυξημένη κατά 15% σε ετήσια βάση.
Μείωση της φορολογίας ή επιδόματα;
Αναφερόμενος στο ζήτημα των πιθανών παρεμβάσεων της κυβέρνησης, ο κ. Σταμπολής επισήμανε ότι οι αποφάσεις για τη φορολογία και τις επιδοτήσεις αποτελούν ζήτημα κυβερνητικής πολιτικής.
Όπως σημείωσε, οι υψηλότερες τιμές καυσίμων στην Ελλάδα συγκριτικά με χώρες όπως η Κύπρος και η Βουλγαρία συνδέεται με τη διαφορετική φορολογική τους κλίμακα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, εάν η ελληνική κυβέρνηση επιδιώξει άμεση μείωση των τιμών, θα πρέπει να παρέμβει στο φορολογικό σκέλος.
Όπως εξήγησε, το ζήτημα αφορά συνολικά την οικονομική πολιτική που θα επιλέξει η κυβέρνηση, καθώς το παρελθόν έχει δείξει ότι η αύξηση των τιμών μπορεί να λειτουργήσει ως ένας τρόπος περιορισμού της κατανάλωσης.
Όπως ανέφερε, η επιλογή αυτή συνδέεται και με την αξιολόγηση των επιπτώσεων που θα είχε στον πληθωρισμό.
Παράλληλα, σημείωσε ότι μία τέτοια πολιτική θα μπορούσε να προσκρούσει στα συμφέροντα των διυλιστηρίων και στη λειτουργία της ελεύθερης αγοράς.
Ο πρόεδρος του ΙΕΝΕ εκτίμησε ότι το επόμενο διάστημα το οικονομικό επιτελείο θα πρέπει να αξιολογήσει τις εξελίξεις και την επίδρασή τους στον πληθωρισμό.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, εφόσον οι διεθνείς τιμές συνεχίσουν να αυξάνονται, η κυβέρνηση θα κληθεί να αποφασίσει εάν θα προχωρήσει σε επιδοτήσεις ή σε αλλαγή του φορολογικού συντελεστή.
