Ρόλο και στο σχέδιο για τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας αποκτά το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, καθώς το ΥΠΕΝ συνδέει την περαιτέρω διείσδυση των ΑΠΕ με τον στόχο για σωρευτική μείωση της τιμής του ρεύματος κατά 30% σε ορίζοντα τριετίας.
Η σύνδεση έγινε σαφής κατά την παρουσίαση από το ΥΠΕΝ του οδικού χάρτη για προσιτή ενέργεια την εβδομάδα που μας πέρασε. Στα βασικά σημεία της στρατηγικής για φθηνότερο ρεύμα, το υπουργείο τοποθέτησε την αύξηση των ΑΠΕ «με νέο χωροταξικό σχεδιασμό», μαζί με την επίσπευση της αποθήκευσης, τις διασυνδέσεις των νησιών, τη μείωση των ρευματοκλοπών και των ληξιπρόθεσμων οφειλών, την εξοικονόμηση και την αυτοκατανάλωση.
Παρ’ όλο που το νέο Χωροταξικό δεν αποτελεί από μόνο του το μέτρο που θα οδηγήσει σε μείωση 30% της τιμής του ρεύματος, εντάσσεται στους μηχανισμούς που θα επιτρέψουν να συνεχιστεί η ανάπτυξη της παραγωγής από ΑΠΕ και, μέσω της μεγαλύτερης συμμετοχής τους στο ενεργειακό μείγμα, να ασκηθεί πίεση στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής.
Περισσότερες ΑΠΕ, αλλά με νέους κανόνες
Το νέο Χωροταξικό μπαίνει στην εξίσωση του ενεργειακού κόστους επειδή το ΥΠΕΝ θεωρεί ότι υπάρχει ακόμη περιθώριο για μεγαλύτερη διείσδυση των ΑΠΕ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, το 2026, τις περιόδους υψηλής διείσδυσης των ΑΠΕ, η μέση τιμή στη χονδρεμπορική αγορά διαμορφώνεται στα 73 ευρώ/MWh. Η εκτίμηση του υπουργείου είναι ότι με περισσότερες ΑΠΕ και ευνοϊκότερες διεθνείς συνθήκες η ετήσια μέση τιμή θα μπορούσε να κινηθεί προς αυτό το επίπεδο ή ακόμη χαμηλότερα.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η προσθήκη περισσότερων ΑΠΕ μεταφράζεται αυτομάτως σε αντίστοιχη μείωση των λογαριασμών. Προϋποθέσεις είναι η περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ την αποθήκευση, με χρηματοδότηση 600 εκατ. ευρώ, τις διασυνδέσεις των νησιών, τη μείωση των ρευματοκλοπών και των ληξιπρόθεσμων οφειλών, την ευελιξία στην κατανάλωση και την εξοικονόμηση. Με άλλα λόγια, το νέο Χωροταξικό αποτελεί έναν κρίκο και όχι από μόνο του τον μηχανισμό που θα οδηγήσει στον στόχο για 30% φθηνότερο ρεύμα.
Τι αλλάζει με το νέο Ειδικό Πλαίσιο
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό έρχεται να αντικαταστήσει το υφιστάμενο πλαίσιο, το οποίο χρονολογείται από το 2008, προσαρμόζοντας τους κανόνες στα νέα δεδομένα που έχει δημιουργήσει η μεγάλη ανάπτυξη των ΑΠΕ τα τελευταία χρόνια.
Βασική κατεύθυνση είναι να καθοριστούν με μεγαλύτερη σαφήνεια οι περιοχές στις οποίες μπορεί να αναπτυχθεί κάθε τεχνολογία ΑΠΕ, αλλά και εκείνες στις οποίες τίθενται περιορισμοί ή αποκλεισμοί για λόγους περιβαλλοντικής προστασίας, χωροταξίας ή συμβατότητας με άλλες χρήσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αποφυγή άναρχης συγκέντρωσης έργων και στην προσαρμογή της ανάπτυξης στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Η φιλοσοφία που έχει παρουσιάσει το ΥΠΕΝ είναι ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς κανόνες χωροθέτησης και χωρίς να λαμβάνονται υπόψη το φυσικό περιβάλλον και οι τοπικές κοινωνίες.
Από τη χωροθέτηση στην τιμή του ρεύματος
Η σύνδεση με το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας βρίσκεται ακριβώς στην ανάγκη να συνεχιστεί η αύξηση της παραγωγής από ΑΠΕ. Η μεγαλύτερη συμμετοχή ανανεώσιμης παραγωγής περιορίζει την ανάγκη παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ακριβότερες θερμικές μονάδες, ιδιαίτερα όταν οι συνθήκες επιτρέπουν υψηλή παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά.
Το ΥΠΕΝ εντάσσει γι’ αυτό τις περισσότερες ΑΠΕ στον ίδιο οδικό χάρτη με την αποθήκευση και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος από μόνη της δεν αρκεί εάν το σύστημα δεν μπορεί να αξιοποιήσει την παραγόμενη ενέργεια.
Για την επίσπευση της αποθήκευσης προβλέπονται συνολικά 600 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων 400 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και 200 εκατ. ευρώ από τη Ρήτρα Διαφυγής. Στις βασικές παρεμβάσεις περιλαμβάνονται επίσης οι διασυνδέσεις των νησιών και η ανάπτυξη μικρών έργων ΑΠΕ για ίδια χρήση.
Η λογική είναι ότι η αποθήκευση μπορεί να κρατήσει μέρος της ενέργειας που παράγεται τις ώρες μεγάλης προσφοράς από ΑΠΕ και να την επαναφέρει στο σύστημα όταν η παραγωγή τους μειώνεται. Έτσι περιορίζεται τόσο η απώλεια πράσινης παραγωγής όσο και η ανάγκη να καλύπτεται η ζήτηση σε άλλες ώρες από ακριβότερες μονάδες.
Τι δείχνουν οι διεθνείς μελέτες για τη χωροθέτηση των ΑΠΕ
Η σημασία του χωροταξικού σχεδιασμού για την ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν αποτελεί μόνο ελληνική συζήτηση. Πρόσφατη μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2026, εξετάζει πρακτικές χωροθέτησης που μπορούν να επιταχύνουν την ενεργειακή μετάβαση, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων τη σημασία της χαρτογράφησης των κατάλληλων περιοχών, της έγκαιρης συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών και του συντονισμού της ανάπτυξης των ΑΠΕ με τις υπόλοιπες χρήσεις γης και τις υποδομές. Η μελέτη καταλήγει σε συστάσεις για τον σχεδιασμό, την ενσωμάτωση των υποδομών και την εναρμόνιση του θεσμικού πλαισίου, με στόχο την ταχύτερη ανάπτυξη των ΑΠΕ.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται η έκθεση του OECD «Diagnostic Toolkit for Reducing Regulatory Barriers to Solar, Wind and Pumped Hydro Storage in the European Union» του 2025. Ο Οργανισμός εντοπίζει τον χωροταξικό σχεδιασμό και την αδειοδότηση μεταξύ των κρίσιμων παραγόντων που επηρεάζουν την ταχύτητα ανάπτυξης νέων έργων. Επισημαίνει ότι παρωχημένα ή μη συντονισμένα χωροταξικά πλαίσια δυσκολεύουν την εξεύρεση κατάλληλων θέσεων, αυξάνουν την αβεβαιότητα και μπορούν να καθυστερήσουν την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Αντίθετα, έργα που είναι εξαρχής συμβατά με τον χωρικό σχεδιασμό, τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις και τα σχέδια ανάπτυξης των δικτύων έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες ταχύτερης αδειοδότησης.
Οι ΑΠΕ ως «ανάχωμα» στις διεθνείς ανατιμήσεις
Η βαρύτητα που δίνει τώρα το ΥΠΕΝ στην περαιτέρω ανάπτυξη των ΑΠΕ δεν είναι ανεξάρτητη από την εικόνα που διαμορφώθηκε τους προηγούμενους μήνες, όταν η νέα ενεργειακή αναταραχή στη Μέση Ανατολή οδήγησε σε άνοδο των τιμών στην Ευρώπη. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η υψηλή συμμετοχή των ΑΠΕ στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα λειτούργησε ως «ανάχωμα» απέναντι στη μεταφορά των διεθνών αυξήσεων στην εγχώρια αγορά.
Όπως είχε επισημάνει στα τέλη Αυγούστου, πολλές ημέρες πάνω από το 55% – 60% της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα προέρχεται από ΑΠΕ, συνδέοντας τη μεγάλη αυτή συμμετοχή με χαμηλότερο κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Την ίδια περίοδο, με τις ευρωπαϊκές τιμές να έχουν αυξηθεί λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η Ελλάδα βρισκόταν, σύμφωνα με τον ίδιο, μεταξύ των δέκα χωρών με τις χαμηλότερες τιμές χονδρικής στην ΕΕ.
