Σε μια συγκυρία έντονης ρητορικής στα ελληνοτουρκικά, και λίγες ώρες μετά τις δηλώσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ ότι η Ελλάδα διατηρεί το αναφαίρετο δικαίωμα επέκτασης των χωρικών της υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χρησιμοποίησε ιδιαίτερα φορτισμένη γλώσσα μετά τη συνεδρίαση του τουρκικού υπουργικού συμβουλίου. Ο Τούρκος πρόεδρος προειδοποίησε ότι η Άγκυρα δεν θα παρακολουθεί αδρανής κινήσεις που θεωρεί εχθρικές στην περιοχή, ενώ επιστράτευσε ιστορικές αναφορές στη μάχη του Μαντζικέρτ και στους «ήχους των σπαθιών».
Ο Μητσοτάκης είχε δηλώσει στη Θεσσαλονίκη ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να συζητήσει με την Τουρκία ζητήματα που η Αθήνα θεωρεί «μη ζητήματα», ενώ για τα χωρικά ύδατα τόνισε ότι η χώρα «διατηρεί το αναφαίρετο δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα έως τα 12 μίλια, όποτε και όπως κρίνει ότι είναι η πιο κατάλληλη χρονική συγκυρία». Επανέλαβε επίσης ότι η Ελλάδα δεν θα ζητήσει την άδεια κανενός για το πώς θα εξοπλίζεται και ότι η μοναδική διαφορά που αναγνωρίζει με την Τουρκία είναι η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
«Μην παρασύρεται κανείς από την ψυχραιμία μας»
Χωρίς να κατονομάσει ευθέως την Ελλάδα στις συγκεκριμένες φράσεις, ο Ερντογάν έστειλε μήνυμα ότι η ήρεμη στάση της Τουρκίας δεν πρέπει να εκληφθεί ως αδυναμία.
«Η αξιοπρεπής και ψύχραιμη στάση μας να μην παρασύρει κανέναν σε διαφορετικές φαντασιώσεις», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Τουρκία δεν θα επιτρέψει παρεμβάσεις σε ζητήματα που θεωρεί ότι αφορούν τα συμφέροντά της και δεν πρόκειται να παρακολουθεί «από την εξέδρα» ενέργειες που θεωρεί εχθρικές.
Η διατύπωση αποκτά ιδιαίτερο βάρος λόγω της χρονικής συγκυρίας, καθώς έρχεται μετά την επαναφορά από τον Έλληνα πρωθυπουργό τόσο του ζητήματος των 12 ναυτικών μιλίων όσο και των τουρκικών αμφισβητήσεων στο Αιγαίο.
«Με τους ήχους των σπαθιών κάναμε αυτές τις περιοχές πατρίδα»
Το πιο χαρακτηριστικό σημείο της ομιλίας του Ερντογάν ήταν η ιστορική αναφορά με την οποία συνέδεσε τη σημερινή τουρκική πολιτική με την επέκταση των Σελτζούκων και των Οθωμανών.
«Σε αυτά τα εδάφη, τα οποία κάναμε πατρίδα δίνοντας και παίρνοντας ζωές υπό τους ήχους των σπαθιών, δεν θα επιτρέψουμε σε κανέναν να πραγματοποιήσει επεμβάσεις σε βάρος μας», δήλωσε.
Στο ίδιο απόσπασμα πρόσθεσε ότι η Τουρκία «δεν θα παρακολουθήσει από τις εξέδρες εχθρικά βήματα που αποσκοπούν στην περικύκλωση της χώρας μας στην περιοχή».
Η επιλογή αυτής της φρασεολογίας συνδέθηκε από τον ίδιο με τις πρόσφατες εκδηλώσεις για την 955η επέτειο της μάχης του Μαντζικέρτ, την οποία η τουρκική πολιτική ηγεσία παρουσιάζει ως ιστορικό ορόσημο της τουρκικής παρουσίας στην Ανατολία.
Από τους Σελτζούκους και τους Οθωμανούς στη σύγχρονη Τουρκία
Ο Ερντογάν αφιέρωσε σημαντικό μέρος της τοποθέτησής του στην ιστορική ταυτότητα της χώρας, απορρίπτοντας την αντίληψη ότι η σύγχρονη Τουρκική Δημοκρατία αποτελεί ρήξη με το οθωμανικό και σελτζουκικό παρελθόν.
Όπως υποστήριξε, η σημερινή Τουρκία αποτελεί έναν κρίκο σε μια «χιλιόχρονη πορεία από το παρελθόν προς το μέλλον», ενώ χαρακτήρισε προβληματικές τις ιστορικές προσεγγίσεις που, κατά την άποψή του, αποκόπτουν τη σύγχρονη Τουρκία από τη Σελτζουκική και την Οθωμανική περίοδο.
Ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι η χώρα του θα συνεχίσει να «ακολουθεί τα ίχνη των προγόνων», συνδέοντας αυτή την ιστορική αφήγηση με τη σημερινή εξωτερική και περιφερειακή πολιτική της Άγκυρας.
«Η Τουρκία είναι απέναντι σε κάθε αδικία»
Ο Ερντογάν επιχείρησε πάντως να παρουσιάσει τις δηλώσεις του ως γενικότερη θέση αρχής και όχι ως εχθρική στάση απέναντι σε συγκεκριμένο κράτος ή λαό.
«Η Τουρκία δεν είναι εναντίον καμίας χώρας, καμίας κοινωνίας, καμίας πίστης και κανενός πολιτισμού», είπε, προσθέτοντας ότι βρίσκεται απέναντι σε «κάθε παρανομία, κάθε αδικία, κάθε καταπίεση και κάθε μορφή ληστείας, από όπου κι αν προέρχεται».
Παράλληλα υποστήριξε ότι η Άγκυρα επιδιώκει να συνεχίσει την πορεία της ως ανεξάρτητο, σταθερό και ευημερούν κράτος και ότι δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να εμποδίσει την ενίσχυση της χώρας.
«Οι φίλοι της Τουρκίας θα κερδίσουν»
Στο κλείσιμο της τοποθέτησής του, ο Τούρκος πρόεδρος χρησιμοποίησε ακόμη πιο χαρακτηριστική πολιτική γλώσσα, σημειώνοντας ότι «κανείς δεν έχει τη δύναμη να αλλάξει τη ροή της ιστορίας».
«Η Τουρκία θα δώσει τα χέρια με τους φίλους της, θα αγκαλιάσει τους συγγενείς της και θα ενωθεί ξανά με τους αδελφούς της. Όποιος είναι φίλος της Τουρκίας θα κερδίσει, όποιος τρέφει εχθρότητα θα χάσει», είπε.
Αναφέρθηκε επίσης στη λεγόμενη «γεωγραφία της καρδιάς» της Τουρκίας, λέγοντας ότι η Άγκυρα θα συνεχίσει να επιδιώκει ενότητα και συνοχή στις περιοχές με τις οποίες θεωρεί ότι διατηρεί ιστορικούς, πολιτισμικούς και πολιτικούς δεσμούς.
Οι 12 μίλια στο φόντο της νέας έντασης
Οι δηλώσεις Ερντογάν δεν περιείχαν άμεση ονομαστική αναφορά στον Κυριάκο Μητσοτάκη, επομένως δεν μπορούν να χαρακτηριστούν με βεβαιότητα επίσημη απάντηση στη ΔΕΘ. Η χρονική ακολουθία, όμως, είναι σαφής: την ίδια ημέρα ο Έλληνας πρωθυπουργός επανέλαβε δημόσια το δικαίωμα της Ελλάδας για επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 μίλια και απέρριψε τις πρόσθετες τουρκικές διεκδικήσεις, ενώ ο Ερντογάν λίγες ώρες αργότερα προειδοποίησε ότι η Τουρκία δεν θα παρακολουθεί «εχθρικές ενέργειες» στην περιοχή.
Η Αθήνα είχε ήδη τις προηγούμενες ημέρες ανεβάσει τους τόνους, με τον Μητσοτάκη να δηλώνει ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρχει ενεργή απειλή πολέμου και αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας από μια χώρα που επιδιώκει στενότερες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Έτσι, παρά το γεγονός ότι οι δύο πλευρές εξακολουθούν να διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας και τη Διακήρυξη των Αθηνών, το νέο λεκτικό μπρα ντε φερ δείχνει ότι το Αιγαίο, τα 12 μίλια και οι αλληλοκατηγορίες περί αναθεωρητισμού και περικύκλωσης επιστρέφουν δυναμικά στο προσκήνιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
