Οι εικόνες που καταγράφονται αυτό το καλοκαίρι σε ολόκληρη την Ευρώπη μοιάζουν σχεδόν σουρεαλιστικές. Εκεί όπου μέχρι πριν από λίγους μήνες κυλούσαν εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, σήμερα απλώνονται αμμώδεις εκτάσεις, ξερός πυθμένας και πλατιές λασπώδεις όχθες.
Στον Δούναβη σχηματίζονται μικρές… αλάνες, στον Ρήνο εμφανίζονται ολόκληρες «πλατείες» από ξερό έδαφος, ενώ φωτογραφίες διεθνών πρακτορείων δείχνουν ανθρώπους να περπατούν, να κάνουν ποδήλατο ή να κάθονται σε σημεία που μέχρι πρόσφατα βρίσκονταν κάτω από το νερό.
Δεν πρόκειται για μια ακόμη εντυπωσιακή εικόνα ενός καύσωνα. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η Ευρώπη βιώνει μια από τις σοβαρότερες κρίσεις ξηρασίας των τελευταίων δεκαετιών, με τις επιπτώσεις να γίνονται πλέον ορατές όχι μόνο στις καλλιέργειες και στα δάση, αλλά και στον ίδιο τον γεωγραφικό χάρτη της ηπείρου.
Σύμφωνα με το European Drought Observatory (EDO) του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus, περίπου το 46,5% της Ευρώπης και της λεκάνης της Μεσογείου βρίσκεται σε καθεστώς ξηρασίας. Το 38,7% καταγράφεται σε επίπεδο προειδοποίησης, καθώς η υγρασία του εδάφους έχει υποχωρήσει σημαντικά, ενώ άλλο 7,8% βρίσκεται ήδη σε κατάσταση συναγερμού, όπου η έλλειψη νερού προκαλεί εμφανείς ζημιές στη βλάστηση και στις καλλιέργειες.
Η υποχώρηση των υδάτων αποτυπώνεται με εντυπωσιακό τρόπο στα μεγαλύτερα ποτάμια της Ευρώπης.
Ο Δούναβης, ο οποίος διασχίζει δέκα χώρες, παρουσιάζει εξαιρετικά χαμηλές στάθμες σε μεγάλα τμήματα της Σερβίας, της Ουγγαρίας και της Ρουμανίας. Εκτεταμένες αμμώδεις λωρίδες έχουν εμφανιστεί μέσα στην κοίτη, ενώ σε περιόδους έντονης ξηρασίας έχουν αποκαλυφθεί ακόμη και ναυάγια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που για δεκαετίες παρέμεναν βυθισμένα.
Στον Ρήνο, τον σημαντικότερο εμπορικό ποταμό της Ευρώπης, η χαμηλή στάθμη δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό πρόβλημα. Τα φορτηγά πλοία αναγκάζονται να μεταφέρουν μικρότερα φορτία, αυξάνοντας το κόστος μεταφοράς πρώτων υλών και επηρεάζοντας την ευρωπαϊκή εφοδιαστική αλυσίδα.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζουν ο Έλβας στη Γερμανία και την Τσεχία, ο Λίγηρας στη Γαλλία και ο Πάδος στην Ιταλία, όπου η παρατεταμένη ανομβρία απειλεί πλέον τόσο τα οικοσυστήματα όσο και την αγροτική παραγωγή.
Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη υπολογίσει με ακρίβεια πόση νέα ξηρή γη έχει αποκαλυφθεί κατά μήκος των μεγάλων ευρωπαϊκών ποταμών. Ωστόσο, οι γεωμορφολογικές αλλαγές εκτείνονται ήδη σε δεκάδες, ίσως και εκατοντάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα, δημιουργώντας νέες αμμώδεις και λασπώδεις επιφάνειες εκεί όπου μέχρι πρόσφατα κυριαρχούσε το νερό.
Το πρόβλημα, όμως, είναι πολύ βαθύτερο από την αλλαγή του τοπίου. Η μείωση της στάθμης των ποταμών περιορίζει την υδροηλεκτρική παραγωγή, δυσκολεύει τη λειτουργία βιομηχανιών και ενεργειακών εγκαταστάσεων που εξαρτώνται από το νερό για ψύξη, ενώ αυξάνει τις πιέσεις στη γεωργία. Καλλιέργειες δημητριακών, καλαμποκιού, αμπελιών και ελαιόδεντρων εμφανίζουν έντονο υδατικό στρες, την ώρα που ο κίνδυνος δασικών πυρκαγιών παραμένει εξαιρετικά υψηλός σε ολόκληρη τη νότια Ευρώπη.
Οι αναλύσεις του World Weather Attribution δείχνουν ότι η φετινή κρίση δεν οφείλεται μόνο στους καύσωνες του καλοκαιριού. Η ξηρασία είχε ξεκινήσει ήδη από την άνοιξη, όταν μεγάλο μέρος της ηπείρου κατέγραψε βροχοπτώσεις αισθητά χαμηλότερες από τον μέσο όρο. Τα αλλεπάλληλα κύματα ζέστης επιτάχυναν την εξάτμιση, εξαντλώντας ακόμη περισσότερο τα αποθέματα νερού.
