Την επανεξέταση 1.236 φοροαπαλλαγών που εφαρμόζονται σήμερα σε όλο το φάσμα της οικονομικής δραστηριότητας φυσικών και νομικών προσώπων ζητούν η Τράπεζα της Ελλάδος και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οι φοροαπαλλαγές, που έχουν ετήσιο δημοσιονομικό κόστος 22,8 δισ. ευρώ, έχουν βρεθεί πολλές φορές κατά το παρελθόν στο στόχαστρο για περικοπές ή αλλαγές, κανείς όμως δεν έχει μιλήσει – τουλάχιστον δημόσια – για οριζόντια κατάργησή τους.
Και πώς θα μπορούσε άλλωστε να συμβεί αυτό όταν οι περισσότερες φοροαπαλλαγές έχουν κοινωνικό χαρακτήρα και αφορούν ευάλωτους συμπολίτες μας, τρίτεκνες ή πολύτεκνες οικογένειες, νέους, νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, ιδιοκτήτες ακινήτων και άλλες κατηγορίες φορολογουμένων.
Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει το γεγονός ότι και μόνο που έχει ανοίξει η κουβέντα για το θέμα αυτό δημιουργεί έντονους προβληματισμούς και ερωτήματα για το τι μπορεί να συμβεί, όχι τώρα προφανώς, αλλά κυρίως μετά τις εκλογές.
Αξιολόγηση
Υπενθυμίζεται ότι πριν από τις εκλογές του 2023 κανείς δεν είχε ανοίξει θέμα για επιβολή τεκμαρτής φορολόγησης στους ελεύθερους επαγγελματίες και την καθιέρωση ελάχιστων κερδών. Τελικά, αμέσως μετά τις εκλογές η κυβέρνηση έφερε προς ψήφιση σχετικό νομοσχέδιο, που ισχύει ως σήμερα, με κάποιες τροποποιήσεις και ελαφρύνσεις σε σύγκριση με τον αρχικό νόμο, δημιουργώντας πολλές να αντιδράσεις στον χώρο των επαγγελματιών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Το δίλημμα της επόμενης ημέρας των εκλογών είναι δεδομένο και οι πιέσεις από διεθνείς και εγχώριους παράγοντες για ψαλίδι στις φοροαπαλλαγές είναι διαρκείς. Το ζητούμενο είναι αν κάποιο από τα κόμματα που θα διεκδικήσουν την ψήφο μας στις επικείμενες εκλογές θα ανοίξουν προεκλογικά τα χαρτιά τους για το θέμα των φοροαπαλλαγών και αν τελικά δέχονται ή όχι τις προτάσεις του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος και τις συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η λογική της Τράπεζας της Ελλάδος είναι λιγότερες και πιο στοχευμένες φοροαπαλλαγές, ώστε να δημιουργηθεί δημοσιονομικός χώρος για πολιτικές που θεωρούνται πιο αποδοτικές.
Ουσιαστικά ζητάει να γίνει αξιολόγησή τους με αναπτυξιακά και κοινωνικά κριτήρια, να καταργηθούν ή να περιοριστούν παρωχημένες και χαμηλής αποτελεσματικότητας απαλλαγές και να υπάρξει ανακατεύθυνση των πόρων προς μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης της εργασίας, ενίσχυση εισοδημάτων, στήριξη ευάλωτων ομάδων, επενδύσεις με μεγαλύτερο αναπτυξιακό αποτέλεσμα.
Οι φοροαπαλλαγές είναι στην πραγματικότητα δημόσια δαπάνη που δεν εμφανίζεται στον προϋπολογισμό ως δαπάνη. Είναι έσοδα που το κράτος επιλέγει να μην εισπράξει, επειδή θεωρεί ότι με τον τρόπο αυτόν επιτυγχάνεται ένας κοινωνικός ή αναπτυξιακός στόχος.
Η κατανομή κόστους
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται. Διότι δεν έχουν όλες οι φοροαπαλλαγές την ίδια αξία. Αλλες προστατεύουν ευάλωτες κοινωνικές ομάδες ή στηρίζουν την οικογένεια ή την πρώτη κατοικία και άλλες δημιουργούν κίνητρα για επενδύσεις και παραγωγική δραστηριότητα. Υπάρχουν όμως και εκείνες που θεσπίστηκαν σε διαφορετικές εποχές, κάτω από διαφορετικές οικονομικές συνθήκες και ίσως παραμένουν σε ισχύ περισσότερο από συνήθεια παρά από πραγματική αναγκαιότητα.
Η ίδια η κατανομή του κόστους δείχνει το μέγεθος του ζητήματος. Πάνω από 5,8 δισ. ευρώ αφορούν τις επιχειρήσεις, σχεδόν 5 δισ. ευρώ τα φυσικά πρόσωπα και πάνω από 9 δισ. ευρώ τη φορολογία κεφαλαίου. Είναι ξεκάθαρο πως πρόκειται για ένα πολύπλοκο πλέγμα εξαιρέσεων που επηρεάζει σχεδόν κάθε πτυχή της οικονομικής δραστηριότητας.
Στο υπουργείο Οικονομικών δηλώνουν, πίσω από τις κλειστές πόρτες, ότι δεν υπάρχει περίπτωση να υπάρξουν αλλαγές σε φοροαπαλλαγές που αφορούν εκείνους που πραγματικά τις έχουν ανάγκη. Το ερώτημα είναι αν τελικά θα προχωρήσουν οι αρμόδιοι παράγοντες του υπουργείου Οικονομικών στον διαχωρισμό εκείνων των φοροαπαλλαγών που προορίζονται για τη μείωση των βαρών σε πολίτες και επιχειρήσεις που χωρίς αυτές οι φόροι που θα πλήρωναν θα ήταν δυσανάλογοι από την πραγματική οικονομική εικόνα τους και σε αυτές που ουσιαστικά λειτουργούν ως φορολογικό «δώρο» για ορισμένες κατηγορίες φορολογουμένων που σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να δικαιολογηθεί.
Είναι χρήσιμες;
Κατά συνέπεια, θεωρείται αδύνατον να υπάρξει ψαλίδισμα στις φοροαπαλλαγές που αφορούν το αφορολόγητο φυσικών προσώπων είτε αυτό αφορά άγαμους χωρίς παιδιά είτε έγγαμους με παιδιά, τα αφορολόγητα ποσά που ισχύουν σε μεταβιβάσεις πρώτης κατοικίας, τον ΕΝΦΙΑ για τρίτεκνους και πολύτεκνους, τις απαλλαγές για τους ναυτικούς, τον μειωμένο ΦΠΑ στα νησιά, τον μειωμένο φόρο στο πετρέλαιο θέρμανσης και πολλά ακόμη.
Αναφερόμενος στο θέμα των φοροαπαλλαγών ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας ανέφερε πρόσφατα τα εξής: «Η Τράπεζα της Ελλάδος έχει θέσει το θέμα των πολλών φοροαπαλλαγών. Επαναλαμβάνω, δεν λέμε εμείς να καταργήσουμε, εξάλλου δεν είναι δουλειά μας εμείς να προτείνουμε στην κυβέρνηση θέματα που αφορούν καθαρά ένα δικό της θέμα, όπως είναι η φορολογία, αλλά αυτό που λέμε όμως είναι ας τις ξαναδεί. Είναι πολλές πια. Είναι χρήσιμες οι περισσότερες; Μήπως θα μπορούν να στοχευθούν καλύτερα; Και βλέπω καθαρά ότι και ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο τελευταία θέτουν θέμα επανεξέτασης των πολλών φοροαπαλλαγών. Ισως να κάνει καλό αυτό, δηλαδή να βρεθεί δημοσιονομικός χώρος για αυτούς που πραγματικά τον έχουν ανάγκη».
