Νέο πλαίσιο προστασίας για τους καταναλωτές που λαμβάνουν δάνεια έως 100.000 ευρώ, χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις, φέρνει το νομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης, με στόχο να μπει τάξη σε μια αγορά που τα τελευταία χρόνια έχει διευρυνθεί πέρα από τις παραδοσιακές τράπεζες.
Οι νέες ρυθμίσεις αφορούν πιστώσεις που μπορεί να ξεκινούν από τα 200 ευρώ ή ακόμη και χαμηλότερα και να φτάνουν έως τις 100.000 ευρώ, ενώ στο πεδίο εφαρμογής μπαίνουν όχι μόνο οι τράπεζες, αλλά και μη τραπεζικοί οργανισμοί, όπως εταιρείες τηλεπικοινωνιών, αλυσίδες καταστημάτων και άλλοι πάροχοι που προσφέρουν χρηματοδότηση ή αγορές με πίστωση.
Στόχος είναι να μπει φρένο στις γρήγορες πιστώσεις που χορηγούνται χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις και συχνά χωρίς ο καταναλωτής να έχει πλήρη εικόνα για το πραγματικό κόστος που αναλαμβάνει. Με άλλα λόγια, το νομοσχέδιο επιχειρεί να περιορίσει τον επικίνδυνο καταναλωτικό δανεισμό, βάζοντας τέλος στα «ψιλά γράμματα» και στις πρακτικές που αφήνουν τον δανειολήπτη εκτεθειμένο σε υπερβολικές χρεώσεις.
Ταβάνι στο τελικό κόστος του δανείου
Η πιο ουσιαστική αλλαγή που έχει προαναγγελθεί αφορά την επιβολή ανώτατου ορίου στο ποσό που μπορεί να φτάσει ένα καταναλωτικό δάνειο όταν αποπληρώνεται από τον δανειολήπτη. Σύμφωνα με τις κυβερνητικές ανακοινώσεις, το συνολικό κόστος δεν θα μπορεί να διογκώνεται απεριόριστα, αλλά θα μπαίνει ένα «ταβάνι» που θα κινείται περίπου μεταξύ 30% και 50% πάνω από το αρχικό κεφάλαιο.
Αυτό σημαίνει ότι ένας καταναλωτής που δανείζεται ένα ποσό δεν θα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με μια τελική οφειλή πολλαπλάσια του αρχικού δανείου, λόγω τόκων, εξόδων και λοιπών επιβαρύνσεων. Αν, για παράδειγμα, κάποιος δανειστεί 1.000 ευρώ, το τελικό ποσό που θα κληθεί να αποπληρώσει δεν θα μπορεί να εκτιναχθεί σε επίπεδα δυσανάλογα με το κεφάλαιο που έλαβε.
Η ρύθμιση αυτή είναι κρίσιμη κυρίως για τις μικρές και μεσαίες πιστώσεις, όπου ο καταναλωτής συχνά κοιτάζει τη μηνιαία δόση και όχι το συνολικό ποσό που θα έχει πληρώσει στο τέλος της διαδρομής.
Περισσότερη διαφάνεια πριν από την υπογραφή σύμβασης
Με βάση το άρθρο 70, ο πάροχος της χρηματοοικονομικής υπηρεσίας οφείλει, πριν δεσμευθεί ο καταναλωτής, να του παρέχει με σαφή και κατανοητό τρόπο πληροφορίες στην ελληνική γλώσσα για το προϊόν, το συνολικό κόστος, τις επιβαρύνσεις, τις συνέπειες μη πληρωμής και το δικαίωμα υπαναχώρησης.
Η διάταξη αυτή επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στην αγορά καταναλωτικής πίστης, δηλαδή την αδυναμία του πολίτη να κατανοήσει πλήρως τους όρους που αποδέχεται. Ο καταναλωτής θα πρέπει να γνωρίζει ποιος του δίνει την πίστωση, ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της, ποια τέλη και χρεώσεις θα πληρώσει, ποιες είναι οι ρυθμίσεις αποπληρωμής και τι θα συμβεί αν δεν καταβάλει τις δόσεις του.
Σημειώνεται ότι οι πληροφορίες πρέπει να είναι ευανάγνωστες και να παρέχονται σε σταθερό μέσο, ενώ ο προμηθευτής φέρει το βάρος της απόδειξης ότι εκπλήρωσε την υποχρέωση ενημέρωσης. Αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να ισχυρίζεται ο πάροχος πως ενημέρωσε τον πελάτη, αλλά θα πρέπει να μπορεί και να το αποδείξει.
Δικαίωμα υπαναχώρησης μέσα σε 14 ημέρες
Το άρθρο 71 του νομοσχεδίου προβλέπει ότι ο καταναλωτής διαθέτει προθεσμία 14 ημερολογιακών ημερών για να υπαναχωρήσει από εξ αποστάσεως σύμβαση χρηματοοικονομικής υπηρεσίας, χωρίς να αναφέρει αιτιολογία και χωρίς συνέπεια.
Στην πράξη, αυτό λειτουργεί ως μια περίοδος ασφαλείας για τον δανειολήπτη. Αν ο καταναλωτής συνάψει μια πίστωση online ή τηλεφωνικά και στη συνέχεια διαπιστώσει ότι οι όροι δεν τον συμφέρουν ή ότι η οικονομική του δυνατότητα δεν επαρκεί, θα μπορεί να κάνει πίσω εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.
Η πρόβλεψη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στις fast track πιστώσεις, όπου η απόφαση μπορεί να ληφθεί γρήγορα, με λίγα κλικ ή μέσα από μια εμπορική διαδικασία αγοράς προϊόντος. Το δικαίωμα υπαναχώρησης δίνει στον καταναλωτή χρόνο να επανεξετάσει την επιλογή του και να αποφύγει μια σύμβαση που μπορεί να εξελιχθεί σε οικονομικό βάρος.
Υποχρέωση εξηγήσεων και ανθρώπινη παρέμβαση
Το άρθρο 73 προβλέπει ότι ο προμηθευτής υποχρεούται να παρέχει δωρεάν επαρκείς εξηγήσεις, ώστε ο καταναλωτής να μπορεί να αξιολογήσει αν η προτεινόμενη χρηματοοικονομική υπηρεσία ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στην οικονομική του κατάσταση.
Αυτό είναι ένα από τα πιο ουσιαστικά σημεία του νέου πλαισίου, γιατί ο πάροχος δεν θα μπορεί να περιορίζεται στην παράδοση ενός πολυσέλιδου κειμένου με νομικούς και οικονομικούς όρους, αλλά θα πρέπει να εξηγεί τα βασικά χαρακτηριστικά της σύμβασης, τις δευτερεύουσες υπηρεσίες που ενδεχομένως τη συνοδεύουν και τις συγκεκριμένες επιπτώσεις που μπορεί να έχει για τον καταναλωτή, συμπεριλαμβανομένων των συνεπειών υπερημερίας ή μη πληρωμής. Με απλά λόγια, ο καταναλωτής πρέπει να μπορεί να καταλάβει αν το δάνειο που του προσφέρεται είναι πράγματι κατάλληλο για την οικονομική του κατάσταση ή αν τον οδηγεί σε υπερβολική επιβάρυνση.
Στο ίδιο άρθρο προβλέπεται ότι, όταν χρησιμοποιούνται online εργαλεία, ο καταναλωτής έχει δικαίωμα να ζητήσει ανθρώπινη παρέμβαση στο προσυμβατικό στάδιο, ώστε να μη μένει εγκλωβισμένος σε μια πλήρως αυτοματοποιημένη διαδικασία. Η διάταξη αυτή απαντά σε μια νέα πραγματικότητα της αγοράς, όπου όλο και περισσότερες πιστώσεις εγκρίνονται μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες, αλγοριθμικά εργαλεία και αυτοματοποιημένες φόρμες. Ο καταναλωτής θα έχει τη δυνατότητα να ζητήσει εξήγηση από άνθρωπο, στην ίδια γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε για τις προσυμβατικές πληροφορίες, όταν χρειάζεται να κατανοήσει καλύτερα τους όρους ή τις συνέπειες της σύμβασης.
Φρένο στις χειριστικές πρακτικές των πλατφορμών
Με βάση το άρθρο 74, απαγορεύεται οι online διεπαφές να σχεδιάζονται με τρόπο που παραπλανά ή χειραγωγεί τον καταναλωτή ή επηρεάζει την ικανότητά του να λάβει ελεύθερη και τεκμηριωμένη απόφαση.
Η πρόβλεψη αυτή βάζει στο στόχαστρο πρακτικές που έχουν γίνει συνηθισμένες στο ψηφιακό περιβάλλον. Οι πάροχοι δεν θα μπορούν να δίνουν μεγαλύτερη έμφαση σε ορισμένες επιλογές όταν ζητούν από τον καταναλωτή να λάβει απόφαση, να τον πιέζουν επανειλημμένα με αναδυόμενα παράθυρα ή να κάνουν τη διαδικασία τερματισμού μιας υπηρεσίας δυσκολότερη από τη διαδικασία εγγραφής.
Για τα δάνεια και τις πιστώσεις, αυτό σημαίνει ότι η ψηφιακή εμπειρία δεν θα πρέπει να είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να ωθεί τον καταναλωτή σε βιαστική αποδοχή. Αντίθετα, θα πρέπει να του επιτρέπει να επιλέγει ελεύθερα, έχοντας μπροστά του τις βασικές πληροφορίες και πραγματική δυνατότητα άρνησης ή υπαναχώρησης.
Τι αλλάζει για την αγορά πιστώσεων
Με τις νέες διατάξεις, η αγορά των μικρών και μεσαίων καταναλωτικών πιστώσεων μπαίνει σε πιο αυστηρό πλαίσιο. Η παρέμβαση δεν αφορά μόνο το επιτόκιο, αλλά το σύνολο της σχέσης ανάμεσα στον πάροχο της χρηματοδότησης και τον καταναλωτή, καθώς ο δανειολήπτης θα πρέπει να γνωρίζει το πραγματικό κόστος, να έχει δικαίωμα υπαναχώρησης, να λαμβάνει επαρκείς εξηγήσεις και να προστατεύεται από πρακτικές που τον ωθούν σε βιαστικό δανεισμό.
Το ζητούμενο είναι να περιοριστεί ο επικίνδυνος καταναλωτικός δανεισμός, ιδίως σε προϊόντα που παρουσιάζονται ως εύκολες λύσεις ρευστότητας, αλλά μπορεί να οδηγήσουν σε υπερχρέωση. Με την ενσωμάτωση της κοινοτικής οδηγίας, το υπουργείο Ανάπτυξης επιχειρεί να φέρει την ελληνική αγορά πιο κοντά στα ευρωπαϊκά πρότυπα, βάζοντας κανόνες τόσο στις τράπεζες όσο και στους μη τραπεζικούς οργανισμούς που παρέχουν πίστωση.
Για τον καταναλωτή, η ουσία είναι ότι το δάνειο έως 100.000 ευρώ δεν θα πρέπει πλέον να είναι μια σύμβαση με ασαφείς χρεώσεις, δυσνόητους όρους και περιορισμένα περιθώρια αντίδρασης, αλλά μια χρηματοδοτική επιλογή με καθαρό κόστος, σαφείς κανόνες και πραγματικό δικαίωμα επανεξέτασης πριν η απόφαση γίνει οικονομικό βάρος.
