Του Άγγελου Προβιά
ΦΩΤΟ: Λεωνίδας Τζέκας//LarissaPress
Η Ιερά Μονή Αγίου Δημητρίου «Βαλέτσικο» Τσαριτσάνης, χτισμένη σε απόκρημνη πλαγιά με πλούσια βλάστηση σε υψόμετρο περίπου 800 μέτρων, λίγα χιλιόμετρα έξω από την Τσαριτσάνη, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά και ιστορικά κέντρα της περιοχής.
Η ακριβής χρονολογία ίδρυσης της Μονής δεν είναι γνωστή. Ωστόσο, σε δικαστική υπόθεση του 1875 σχετικά με καταπατήσεις εκτάσεων της Μονής, γίνεται αναφορά σε «αρχαία μονή με χιλιόχρονη παρουσία», στοιχείο που ενισχύει την παράδοση πως η ίδρυσή της ανάγεται στους βυζαντινούς χρόνους.
Η καταγεγραμμένη ιστορία της περιοχής ξεκινά από το 1348, όταν η Θεσσαλία καταλήφθηκε από τον Σέρβο βασιλιά Στέφανο Δουσάν, ο οποίος όρισε ως δεσπότη Θεσσαλίας τον Συμεών Ουρέση. Σύμφωνα με την παράδοση και τις ιστορικές αναφορές, το καθολικό της Μονής χτίστηκε τον 14ο αιώνα από τον ίδιο τον Συμεών Ουρέση.
Το καθολικό είναι πετρόχτιστο, μονόχωρο, ξυλόστεγο και κεραμοσκέπαστο, κατασκευασμένο με υλικά της περιοχής. Στο εσωτερικό του σώζονται σημαντικές τοιχογραφίες, ενώ επιγραφή στην πρόθεση αναφέρει εργασίες αγιογράφησης το 1668 με τη συνδρομή των μοναχών Σαμουήλ και Μαλαχία, επί αρχιερατείας του Ελασσώνος Γερμανού.
Ιδιαίτερης αξίας είναι και το ξυλόγλυπτο τέμπλο, από το οποίο σώζεται μεγάλο τμήμα, αν και αρκετές δεσποτικές εικόνες και κειμήλια έχουν κλαπεί κατά το πέρασμα των χρόνων. Ανάμεσα στα κειμήλια που χάθηκαν περιλαμβάνονται Ιερά Ευαγγέλια, δισκοπότηρα και κανδήλες.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, μπροστά στο τέμπλο διακρίνεται το αποτύπωμα από την «πατησιά» του αλόγου του Αγίου Δημητρίου, όταν εμφανίστηκε θαυματουργικά για να εκδιώξει τους Οθωμανούς από τη Μονή.
Στην Ιερά Μονή φυλάσσεται απότμημα Ιερού Λειψάνου του Αγίου Δημητρίου, τοποθετημένο πάνω στη θαυματουργή εικόνα του Αγίου, καθώς και λείψανο της Αγίας Βαρβάρας στο ομώνυμο παρεκκλήσι. Παράλληλα, διατηρούνται λείψανα και άλλων Αγίων της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Κατά τη διάρκεια της ιστορίας της, η Μονή υπήρξε χώρος φιλοξενίας και καταφυγίου αγωνιστών, ενώ συνδέθηκε με σημαντικές ιστορικές περιόδους, όπως ο Μακεδονικός Αγώνας και η Εθνική Αντίσταση. Παράλληλα, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, φιλοξένησε και τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό.
Μετά τον θάνατο του τελευταίου ηγουμένου Νικοδήμου, το 1882, η Μονή πέρασε υπό την εποπτεία των Δημογερόντων της Τσαριτσάνης. Η περίοδος που ακολούθησε μέχρι και το 2015 θεωρείται από τις πιο δύσκολες στην ιστορία της, καθώς σημειώθηκαν λεηλασίες κειμηλίων και καταπατήσεις εκτάσεων.
Το 2015 η Μονή ανακαινίστηκε και επανδρώθηκε με πρωτοβουλία του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ελασσώνος κ.κ. Χαρίτωνα, συνεχίζοντας μέχρι σήμερα την πορεία της ως ένα ζωντανό μνημείο πίστης, ιστορίας και παράδοσης για την περιοχή της Ελασσόνας και της Τσαριτσάνης.
