Από τον διαβήτη τύπου 1 και τύπου 2 έως τον διαβήτη τύπου 5 και τον διαβήτη που προκαλείται από αντικαρκινικές θεραπείες: Η επιστήμη αποκαλύπτει νέες μορφές μιας γνωστής νόσου και αναδεικνύει τη σημασία της εξατομικευμένης διάγνωσης και θεραπείας.
Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι συχνά μιλάμε για τον διαβήτη σαν να πρόκειται για μία ενιαία νόσο, στην πραγματικότητα περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές, με ξεχωριστούς μηχανισμούς εμφάνισης, διαφορετικά χαρακτηριστικά και διαφορετικές θεραπευτικές ανάγκες. Κοινός παρονομαστής όλων η υπεργλυκαιμία.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, στις 14 Νοεμβρίου 2026, η Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείου ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ αναδεικνύει τις παλαιότερες αλλά και τις νεότερες μορφές διαβήτη, επισημαίνοντας ότι η σωστή ταξινόμηση της νόσου αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.
Οι περισσότεροι γνωρίζουν τον διαβήτη τύπου 1, ο οποίος οφείλεται σε αυτοάνοση καταστροφή των β κυττάρων του παγκρέατος που οδηγεί σε ανεπάρκεια ινσουλίνης, και τον πολύ συχνότερο διαβήτη τύπου 2, που συνδέεται κυρίως με παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη και σταδιακή δυσλειτουργία των β κυττάρων. Υπάρχουν, όμως, και άλλες μορφές που παραμένουν λιγότερο γνωστές.
Μία από τις σημαντικότερες πρόσφατες εξελίξεις είναι η αναγνώριση του διαβήτη τύπου 5, μιας μορφής διαβήτη που σχετίζεται με τον χρόνιο υποσιτισμό κατά την εφηβεία και τη νεαρή ενήλικη ζωή. Χαρακτηρίζεται από μειωμένη παραγωγή ινσουλίνης και εμφανίζεται κυρίως σε πληθυσμούς χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Η Διεθνής Ομοσπονδία Διαβήτη (International Diabetes Federation – IDF) αναγνώρισε επίσημα αυτή την κατηγορία το 2025, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην κατανόηση της νόσου. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περίπου 20–25 εκατομμύρια ανθρώπους που ενδέχεται να επηρεάζονται παγκοσμίως.
Εξίσου σημαντικές είναι και άλλες ειδικές μορφές διαβήτη. Ο μονογονιδιακός διαβήτης, όπως ο MODY, ο οποίος οφείλεται σε γενετικές μεταβολές και συχνά εμφανίζεται σε νεαρή ηλικία, ο νεογνικός διαβήτης, καθώς και ο διαβήτης τύπου 3c, που σχετίζεται με παθήσεις ή βλάβες του παγκρέατος, όπως η χρόνια παγκρεατίτιδα ή η παγκρεατεκτομή. Επίσης, η βραδέως εξελισσόμενη αυτοάνοση μορφή διαβήτη στους ενήλικες, γνωστή παλαιότερα ως LADA, αποτελεί μια ιδιαίτερη κατηγορία που μπορεί αρχικά να συγχέεται με τον διαβήτη τύπου 2.
Μια ακόμη σύγχρονη πρόκληση για την Ενδοκρινολογία είναι ο διαβήτης που προκαλείται από αντικαρκινικές θεραπείες. Η πρόοδος της Ογκολογίας και η χρήση καινοτόμων φαρμάκων έχουν βελτιώσει σημαντικά την επιβίωση πολλών ασθενών, ωστόσο ορισμένες θεραπείες μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία του παγκρέατος ή τη ρύθμιση της γλυκόζης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο διαβήτης που μπορεί να εμφανιστεί μετά τη χορήγηση ανοσοθεραπείας με αναστολείς των ανοσολογικών σημείων ελέγχου (immune checkpoint inhibitors), όπως η πεμπρολιζουμάμπη και η νιβολουμάμπη. Τα φάρμακα αυτά ενεργοποιούν το ανοσοποιητικό σύστημα εναντίον των καρκινικών κυττάρων, αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν αυτοάνοση καταστροφή των β κυττάρων του παγκρέατος και αιφνίδια εμφάνιση σοβαρού, ινσουλινοεξαρτώμενου διαβήτη. Μάλιστα, η πρώτη εκδήλωση μπορεί να είναι η διαβητική κετοξέωση, μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή επιπλοκή.
Παράλληλα, ορισμένες στοχευμένες αντικαρκινικές θεραπείες, καθώς και τα κορτικοστεροειδή που χρησιμοποιούνται συχνά στην ογκολογία, μπορούν να προκαλέσουν σημαντική υπεργλυκαιμία ή να απορρυθμίσουν έναν ήδη υπάρχοντα διαβήτη. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση της γλυκόζης πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις αντικαρκινικές θεραπείες είναι ιδιαίτερα σημαντική.
«Δεν είναι όλοι οι τύποι διαβήτη ίδιοι και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Η σύγχρονη επιστημονική γνώση μας επιτρέπει να αναγνωρίζουμε διαφορετικούς μηχανισμούς πίσω από την ίδια κλινική εικόνα. Ένας άνθρωπος που έχει διαγνωστεί με διαβήτη τύπου 2 μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να πάσχει στην πραγματικότητα από διαφορετική μορφή διαβήτη, όπως ο μονογονιδιακός διαβήτης ή η αυτοάνοση μορφή LADA. Αντίστοιχα, η εμφάνιση διαβήτη μετά από ανοσοθεραπεία απαιτεί διαφορετική προσέγγιση και στενή συνεργασία ενδοκρινολόγων και ογκολόγων. Η ακριβής διάγνωση δεν είναι απλώς θέμα ορολογίας – μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τη θεραπευτική αντιμετώπιση και την πορεία του ασθενούς», επισημαίνει η Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ.
Η έγκαιρη διάγνωση παραμένει καθοριστική για όλες τις μορφές διαβήτη. Η αυξημένη δίψα, η συχνουρία, η ανεξήγητη κόπωση, η απώλεια βάρους και η θολή όραση είναι συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται. Ιδιαίτερα στον διαβήτη τύπου 2, η νόσος μπορεί να εξελίσσεται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς εμφανή συμπτώματα, με αποτέλεσμα αρκετοί άνθρωποι να διαγιγνώσκονται όταν έχουν ήδη αναπτύξει επιπλοκές.
Η συστηματική παρακολούθηση, ο προληπτικός έλεγχος των ατόμων υψηλού κινδύνου και κυρίως αυτών με παχυσαρκία, η υιοθέτηση υγιεινού τρόπου ζωής και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο επιπλοκών, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, η χρόνια νεφρική νόσος, η διαβητική νευροπάθεια και αμφιβληστροειδοπάθεια.
Το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Διαβήτη 2026 είναι σαφές: Μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε τις διαφορετικές μορφές του διαβήτη, επενδύουμε στην έγκαιρη διάγνωση και αντιμετωπίζουμε κάθε ασθενή εξατομικευμένα. Γιατί πίσω από την ίδια λέξη μπορεί να κρύβονται διαφορετικές νόσοι και διαφορετικές ανάγκες.
