Διήγημα, του Βάιου Κουτριντζέ, συγγραφέα
«Η Λίτσα που θα πάρει ο Κλέων είναι βλάχα». Έτσι χαρακτήριζαν -βλάχα- το κορίτσι απ’ τη θεσσαλική πεδιάδα, απ’ τον κάμπο, που κάποιο αγόρι απ’ το Κοτρώνι θα τη νυμφευόταν. Γιατί, εν αντιθέσει, το Κοτρώνι ήταν, κι εξακολουθεί να είναι, φυσικά, ορεινό χωριό, στις βουνίσιες κατεβασιές του Νότιου Πηλίου. Πλούσιο μέρος, γεμάτο ελαιώνες και οπωρώνες με όλων των ειδών τα φρούτα. Μήλα, αχλάδια, ροδάκινα, σύκα, σταφύλια, βερίκοκα, τζάνερα και ό,τι άλλο βάνει ο νους σου. Και σιτοβολώνας. Τα στάρια και τα κριθάρια, όταν μεστώνουν, βεργολυγίζουν τα λυγερά κορμιά τους, κάθε καλοκαίρι, και γεμίζουν οι τσέπες των χωρικών με χιλιάρικα. Τον φυσούσαν τον παρά, λοιπόν, τα παλληκάρια του χωριού και η φήμη αυτή είχε φτάσει μέχρι τα καμποχώρια, που τότε ήσανε φτωχά -δεν είχαν αναπτυχθεί, ακόμη, οι συστηματικές δεντροκαλλιέργειες και οι αμέτρητες γεωτρήσεις- και οι δυχατέρες των «βλάχων» ήλπιζαν να τις αξιώσει ο Θεός να παντρευτούν ένα παιδί απ’ το Κοτρώνι. Τόση, μάλιστα, ήταν η λαχτάρα τους, που το χειμώνα κατέφταναν στο πηλιορείτικο χωριό σαν εργάτριες στο μάζεμα του ελαιόκαρπου και, ταυτόχρονα, σταμπάριζαν τους υποψήφιους γαμπρούς· και τα προξενιά, έδιναν κι έπαιρναν. Να, ακόμη κι ο Λαυρέντης, ο «γιατρός του χωριού», φοιτητής μέχρι πρότινος, άρτι ολοκληρώσας τις σπουδές του, πήρε κοπέλα απ’ το Βελεστίνο. Κι ήταν όμορφη η Κατίνα, μ’ ένα γλυκύτατο, τριγωνικό προσωπάκι και ραδινείς, ημιτονοειδείς καμπύλες (καθ’ όλους τους άξονες, χ-ψ-ζ, για όσους σκαμπάζουν από γεωμετρία). Κι έζησαν ευτυχισμένοι, με τρία παιδιά. Μόνο που ο φουκαράς ο γιατρός έφυγε νωρίς, αλλά είχε προλάβει να δει γαμπρούς, νύφες κι εγγόνια. Και οι ντόπιες κοπέλες; θα ρωτήσει εύλογα κάποιος, τι γίνονταν; Ε, αυτές βολεύονταν στα διπλανά χωριά, που κι αυτά, επίσης, ήταν πλούσια. Η Τασία του Ηλία και της Λαμπρινής πήρε γαμπρό απ’ τις Μηλιές, απόγονο ονομαστού οπλαρχηγού του 21 που πολέμησε, στις μάχες στη Μηλίνα και στο Τρίκερι, τον Κιουταχή το 23 και το ασκέρι του. Οι Μηλιές είναι εν’ απ’ τα κεφαλοχώρια της περιοχής, ξακουστό για τους λόγιους που έβγαλε την προεπαναστατική περίοδο και τη Βιβλιοθήκη, που διατηρεί ως τα σήμερα. Σπάνια, κορίτσι απ’ το Κοτρώνι έπαιρνε συγχωριανό της· δεν έδενε, θαρρείς, το πράμα. Οι περισσότερες κοτρωνιώτισσες μετακόμιζαν με τα προικιά τους στα όμορα χωριά, τη Λεύκα και την Αργαλάστ. Πληροφοριακά, και ειρήσθω εν παρόδω δηλαδή, η Αργαλάστ, κατά κάποιους, ετυμολογείται (παρατραβηγμένα θα ’λεγα) απ’ τη σύνθεση των λέξεων «Αργώ» και «δι-έλευσις», μιας και σύμφωνα με τη Μυθολογία ο Ιάσονας πέρασε με το φημισμένο του πλοίο απ’ τα παράλια της κωμόπολης, που είχε ναυπηγήσει λίγο πιο πέρα, στην Άφησσο· η Αργαλάστ, επανέρχομαι, η οποία με το ένα πόδι της πατάει στο Αιγαίο πέλαγος και με το άλλο στον Παγασητικό κόλπο. Ήταν, (και είναι), βέβαια, και το Κοκάλιο, μα δεν υπήρχε δρόμος που να ενώνει τα δυο χωριά κι αυτό αποτελούσε, φαίνεται, εμπόδιο στη σύναψη γάμων. Το παράξενο δεν είναι αυτό, αλλά το ό,τι ως τα σήμερα συνδετικός δρόμος δεν έχει διανοιγεί! Η εξήγηση, δεν είναι του παρόντος, δίνεται, όμως, στο μυθιστόρημα «Η γυναίκα του συγγραφέα», για όποιον ενδιαφέρεται να μάθει την αιτία και το λόγο που αμαξιτός δρόμος μεταξύ των δύο χωριών δεν πρόκειται να
γίνει στον αιώνα τον άπαντα. Ο Κλέων Χαρανάς, καθηγητής φυσικομαθηματικός (υπήρχε, τότε, αυτός ο μικτός κλάδος σπουδών) μόλις γύρισε απ’ το στρατό, οι γονείς του τον πήραν με το καλό να παντρευτεί μια κοπέλα με καταγωγή απ’ τ. […] της Λάρισας· «την είχαμε και μάζευε ελιές» του ’παν και την παίνεψαν. Και όχι, δηλαδή, πως ήθελε παινέματα η Αργυρώ, λόγω του ότι ήταν όνομα και πράμα. Πολύτιμη σαν το όνομα της, ωραιότατο θηλυκό, με μέση κλεψύδρας, μάτια που μαγνητίζουν, ολόφωτο χαμόγελο. Θελκτικότατη γυναίκα, απ’ αυτές που ο Θεός κάνει σαν έχει το κέφι του, για να βουρλίζει τους άντρες. Τη γνώρισα κι εγώ και δεν τα λέω όλ’ αυτά για να στολίσω λογοτεχνικά το γραπτό μου· αλλά αφήστε τα, την είχα ερωτευτεί για τα καλά. Κι αυτή είναι η αιτία που κάθομαι και συγγράφω αυτό το κείμενο, επειδή θυμήθηκα εκείνο το περιστατικό που λίγο έλειψε να διαλύσει τον επιχειρούμενο συζυγικό δεσμό…
Εκείνο το βράδυ, το βράδυ των αρραβώνων, δηλαδή, όλοι οι συγγενείς α΄ και β΄ βαθμού, ανιόντες και κατιόντες, απ’ το Κοτρώνι και τα γύρω χωριά, που είπαμε, είχαν συγκεντρωθεί στο σπίτι των Χαραναίων, στη μεγάλη, αβέρτη σάλα με το εντυπωσιακό τζάκι της, τα πάμπολλα παράθυρα, τις ζωγραφιές στο ταβάνι, τις παλιακές φωτογραφίες με οπλαρχηγούς και αξιόλογα τοπία της περιοχής, σαν το μοναστήρι της Πάου, το παλαιολιθικό Παλιόκαστρο, το μοναστήρι στην Πάλτση του αρχαγγέλου Μιχαήλ. Ήσανε ολόγυρα στα τραπέζια, οι γονείς, οι παππούδες, τ’ αδέλφια, τα πρώτα και δεύτερα ξαδέλφια, θείοι, θειες του Κλέονα και της Λίτσας, και κάποιοι κολλητοί των νεόνυμφων που θα γίνονταν μπράτιμοι. Και, όπως συμβαίνει συνήθως, πολλή πιτσιρικαρία, που θορυβούσε ασύστολα, αλλά κανείς δεν τα συμμάζευε, γιατί δημιουργούσαν πανηγυριώτικη ατμόσφαιρα. Κι έρχονταν και πήγαιναν οι πιατέλες με τα ψητά, και τα πιάτα με τα μαγειρευτά φαγητά, λαγούς και αγριοπούλια, κοτσύφια, φάσες, μπεκάτσες· ο πεθερός της νύφης, βλέπεις, ήταν κυνηγός, κι όχι σκέτο κυνηγός, ο πρώτος της περιοχής, που τον ήξερε όλος ό ντουνιάς, με ολόκληρο οπλοστάσιο στην ντουλάπα, όπου και η καραμπίνα, η αμερικάνικη, η Winchester χράπα χρούπα, που έφερε ο πατέρας του απ’ την Αμερική που είχε πάει μετανάστης, στα τέλη του 19ου αιώνα, όπου γνώρισε τη γυναίκα του την Ελένη και εκεί στη Βοστώνη, όταν τελεμένοι απ’ τη δουλειά στο εργοστάσιο όπλων, σκάρωσαν το Στάθη, τον πεθερό, όπως είπαμε, της Λίτσας, που γεννήθηκε, ωστόσο, στην Ελλάδα και τον μεγάλωσαν οι παππούδες του, γιατί ο Βάιος και η Ελένη ξαναπήγαν στην Αμερική. Αλλά πλατειάζω, και μου το ’λεγε ο Μπένιας ο φιλόλογος, θεός να τον αναπάψει, πως βγαίνω απ’ το θέμα, «καλή η έκθεσή σου Άγη Κ., μα εκτός θέματος»· αλλά μου ’ρχονται – να μην τα γράψω; Ο Μπένιας, που μας έβαζε να κλείνουμε τις βαριές κουρτίνες της τάξης και τα φώτα για να δημιουργείται θεατρική ατμόσφαιρα (ακόμη αυθυποβάλλομαι και ανατριχιάζω) όταν διαβάζαμε την Αντιγόνη του Σοφοκλή, και μας έλεγε πως άμα μεγαλώσουμε θα ψάχναμε στα βιβλιοπωλεία ν’ ανακαλύψουμε τη σοφία στα αρχαία ελληνικά κείμενα κι εμείς γελούσαμε συγκαλυμμένα, όμως στη βιβλιοθήκη μου υπάρχει το σύνολο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας (ας είναι καλά ο Οδυσσέας Χατζόπουλος των εκδόσεων Κάκτος που την εξέδωσε, γιατί μέχρι τότε κυκλοφορούσαν ελάχιστα έργα αρχαίων συγγραφέων) επειδή, μας έλεγε, όλα τα είπαν οι αρχαίοι κι εμείς οι σύγχρονοι ανακυκλώνουμε τις ιδέες τους, τις ντύνουμε αλλιώς για να φαντάζουν νέες, μα είναι κακά αντίγραφα των αρχαίων κειμένων· ως και μυθιστορήματα
έγραψαν οι πρόγονοί μας. Παραβγήκα όμως απ’ το θέμα, αναγνώστη, που ελπίζω να κατανοείς το παραλήρημά μου, και τα πιρούνια και τα κουτάλια (μαχαίρια δε χρησιμοποιούνται στα χωριά, το θεωρούν βαρβαρότητα-άκου να δεις ευαισθησία!) ανεβοκατέβαιναν με ταχύτατο ρυθμό κι έρρεε το κόκκινο κρασί στα διψασμένα λαρύγγια, κρασί απ’ τη βαρέλα και τις νταμιτζάνες του υπογείου, όπου φυλασσόταν ο ετήσιος οίνος. Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα ήταν εύθυμη και οι ενθουσιώδεις ευχές προς τους ευέλπιδες νεόνυμφους αμέτρητες, οι οποίοι, βέβαια, θα ’θελαν να κυλιούνται στο κρεβάτι παρά να περιδρομιάζουν και να πίνουν με το ζόρι κρασί (χάθηκε το ουίσκι;), όπως οι ερωτευμένες δεντρογαλιές που υψώνουν τα κορμιά τους ανάερα σαν τις λεύκες που τις δέρνει δυνατός αέρας και πάλι να χώνονται ο ένας μέσ’ στον άλλο, όλο και πιο βαθιά ν’ ανακαλύψουν το μυστήριο της δημιουργίας της ζωής, που καλά έκρυψε ο πλάστης στα σύβαθα της σάρκας. Τότε, σηκώθηκε ο Στάθης και εκφώνησε λίγα λόγια μα σοφά, τα θυμάμαι όλα: «Μαζευτήκαμε εδώ, απόψε, όλοι οι συγγενείς να επισημοποιήσουμε τον αρραβώνα του γιου μου και της Λίτσας και τους δίνω την ευχή μου να είναι πάντα ενωμένοι κι ευτυχισμένοι». Αυτά είπε και όλοι ανέκραξαν: ευτυχισμένοι! να ζήσουν και τα λοιπά…
-Συμπέθερε, εσύ από πού είσαι;
-Απ’ τ. […]
-Σα να μου είναι γνωστή η φάτσα σου, με το συμπάθιο.
-Μπα, που να με γνωρίζεις;
-Πού υπηρέτησες;
Στο σημείο αυτό πρέπει να πούμε ότι οι άντρες, γενικώς και αδιευκρίνιστα το γιατί, ρωτάνε πάντα τον άλλο πού έκανε το στρατιωτικό του.
-Στο στρατό, και γέλασε.
-Σε ποιο Σώμα, σε ποιο μέρος; επέμενε ο άλλος.
-Στο πεζικό, ήμουνα με τους κυβερνητικούς.
Ο άλλος σκυθρώπιασε
-Πού πολέμαγε, δηλαδή, το δημοκρατικό στρατό, που έδιωξε τους κατακτητές.
-Διαφωνώ, όλοι οι Έλληνες πολέμησαν τους Γερμανούς.
Οι άλλοι άφησαν τα κουταλοπίρουνα στα πιάτα ανήσυχοι.
-Ελάτε τώρα! είπε κάποιος, κάπως έντονα.
-Σε ποια Μονάδα ήσουνα;
-Στην τάδε, στην τάδε πόλη.
-Εκεί, το ’5[-] με δικάσανε· πώς είπες σε λένε;
-Σταματήστε πια, είπε ξέπνοα ο Κλέων.
-Κάτσε εσύ,.. είσαι μικρός, είπε αγριωπά ο Βύρων Σταθαράς.
Ο Νάσος Πατάκας χλόμιασε.
-Περασμένα ξεχασμένα, είπε ξέπνοα.
-Περασμένα ναι, μα όχι ξεχασμένα.
-Υπερβάλλεις συμπέθερε, είπε με χαμηλωμένο το κεφάλι ο Νάσος.
-Ήσουν πρόεδρος στο στρατοδικείο που με καταδίκασε. Τώρα σε θυμήθηκα!
-Στρατιώτης ήμουνα, τι ήθελες να κάνω;
Ο άλλος κοκκίνισε, ήταν έτοιμος να πάθει συμφόρηση.
-Και να τρώμε και να πίνουμε στο ίδιο τραπέζι δυο εχθροί!
-Δεν είμαστε εχθροί, συμπέθερε, μονοιάσαμε πια. Και, αν διαβάζεις ιστορία, θα ξέρεις πως άλλοι φταίξανε που ήρθαμε, τότε, σε κείνη την κατάσταση.
-Σ’ αυτό έχεις δίκιο.
-Βλέπεις!
-Οι Άγγλοι, που μας ήθελαν προτεκτοράτο τους.
-Ακριβώς, αυτοί οι δήθεν φίλοι και σύμμαχοι.
Σήκωσαν τα ποτήρια κι ανέκραξαν:
-Εβίβα των παιδιών, και να μη ζήσουν στιγμές σαν τις δικές μας !
Η ευθυμία επανήλθε και άναψε το γλέντι, όταν οι δυο πρώην αντίπαλοι χόρεψαν ζεϊμπέκικο, χτυπώντας ο ένας παλαμάκια του άλλου.
Ωστόσο, ο απρόσμενος διαπληκτισμός δεν ήταν το γεγονός της βραδιάς που μου χαράκτηκε στο νου (μεγαλώνοντας θα κατανοούσα τη σοβαρότητα της κατάστασης), αλλά κάτι άλλο, που το ενθυμούμαι καμμιά φορά και γελάω με την ψυχή μου.
Η Λενιώ του Αναστάση, ήτανε νύφη στον αδελφό του πατέρα της νύφης κι είχε κι αυτή κόρη της παντρειάς και παρατηρούσε τα πάντα, τα περνούσε από κόσκινο, δηλαδή, να εντοπίσει ατέλειες και ελλείψεις να μην τις κάνει κι αυτή στ’ αρραβωνιάσματα της θυγατέρας της, που ζύγωναν, μιας και η Μαλαμίτσα είχε επιλέξει τον εκλεκτό της καρδιάς της στην Αργαλάστ, έναν παίδαρο που κι άλλες τον ήθελαν, μα η Μαλαμίτσα τον είχε καπαρώσει με το γνωστό τρόπο που δε γράφεται αλλά εξυπακούεται. Και η Λενιώ δεν άργησε ν’ ανακαλύψει μια μεγάλη αβλεψία που εκμυστηρεύτηκε στον άντρα της, φεύγοντας, τάχα σιγοψιθυριστά, μα το άκουσαν όλοι.
-Όλα καλά και άγια καμωμένα, αλλά η συννυφάδα ξέχασε τα τυροπιτάκια. Αρραβώνας δίχως τυροπιτάκια είναι τυρόπιτα χωρίς τυρί.
-Άντε βρε γυναίκα, οι άνθρωποι είχαν και του πουλιού το γάλα.
-Μα γίνεται αρραβώνας, δίχως τυροπιτάκια, Αναστάση μου!
Τέλος
