Δημήτρης Καστανάρας// Larissapress
Στις 9 Οκτωβρίου 1967, ο Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα εκτελέστηκε στη Βολιβία. Σχεδόν έξι δεκαετίες αργότερα, το όνομά του εξακολουθεί να συμβολίζει την επανάσταση, τη ρήξη με την αδικία και την άρνηση υποταγής σε έναν κόσμο ανισοτήτων.
Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν από την Ιστορία και υπάρχουν άνθρωποι που γίνονται κομμάτι της. Ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Για άλλους υπήρξε ένας αφοσιωμένος επαναστάτης που αφιέρωσε τη ζωή του στον αγώνα κατά της εκμετάλλευσης. Για άλλους, ένας αμφιλεγόμενος αντάρτης που πίστεψε στη βία ως μέσο πολιτικής αλλαγής.
Για εκατομμύρια ανθρώπους, όμως, σε κάθε γωνιά του πλανήτη, το πρόσωπό του έγινε το σύμβολο μιας διαχρονικής επιθυμίας, να μην αποδεχόμαστε ως φυσιολογική την αδικία. Ο Τσε δεν ήταν απλώς μια εικόνα σε μια σημαία, ένα μπλουζάκι ή έναν τοίχο.
Ήταν ένας άνθρωπος που επέλεξε να εγκαταλείψει την ασφάλεια μιας συμβατικής ζωής για να κυνηγήσει ένα πολιτικό και κοινωνικό όραμα, πληρώνοντας τελικά την επιλογή του με την ίδια του τη ζωή. 9 Οκτωβρίου 1967 – Το τέλος ενός ανθρώπου, η αρχή ενός συμβόλου.
Ο θάνατός του τον μετέτρεψε σε μια μορφή που ξεπέρασε τα όρια της Λατινικής Αμερικής και έγινε σημείο αναφοράς για αντιιμπεριαλιστικά κινήματα, φοιτητικές εξεγέρσεις, εργατικούς αγώνες και ανθρώπους που αναζητούσαν έναν διαφορετικό κόσμο.
Ο Τσε Γκεβάρα δεν ήταν ένας άγιος της επανάστασης, ούτε όμως, μπορεί να κατανοηθεί αποκλειστικά ως ένα πρόσωπο σε μια αφίσα. Ήταν ένας μαρξιστής επαναστάτης που πίστεψε βαθιά στη δυνατότητα να ανατραπούν οι κοινωνικές σχέσεις εξουσίας.
Αντιτάχθηκε στην αμερικανική κυριαρχία στη Λατινική Αμερική και στην οικονομική εκμετάλλευση των φτωχότερων λαών. Υποστήριξε ότι η ελευθερία δεν έχει πραγματικό περιεχόμενο όταν εκατομμύρια άνθρωποι στερούνται τα στοιχειώδη μέσα για να ζήσουν με αξιοπρέπεια.
Η κριτική προσέγγιση δεν απαιτεί ούτε την αγιοποίησή του ούτε την εύκολη δαιμονοποίησή του. Απαιτεί να εξετάσουμε τις ιδέες, τις πράξεις, τις αντιφάσεις και τις συνέπειές τους.
Σήμερα, η εικόνα του εμφανίζεται παντού. Συχνά όμως, αποσυνδεδεμένη από τις ιδέες για τις οποίες έζησε και πέθανε. Ένα πρόσωπο που ξεκίνησε ως σύμβολο πολιτικής στράτευσης έγινε, σε μεγάλο βαθμό, εμπορικό προϊόν.
Κι εδώ βρίσκεται μια από τις μεγάλες αντιφάσεις της εποχής μας, το πρόσωπο ενός ανθρώπου που πολέμησε τον καπιταλισμό πωλείται σε μια παγκόσμια αγορά που μπορεί να μετατρέψει ακόμη και την εξέγερση σε εμπόρευμα.
Η ουσία, ωστόσο, δεν βρίσκεται στην εικόνα. Βρίσκεται στα ερωτήματα που εξακολουθούν να παραμένουν ανοιχτά: Μπορεί να υπάρξει πραγματική ελευθερία χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη;
Μπορεί μια κοινωνία να είναι δίκαιη όταν ο πλούτος και η εξουσία συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων;
Μπορεί ένας αγώνας για την απελευθέρωση να δικαιολογεί την καταπάτηση των ελευθεριών άλλων ανθρώπων;
Και πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια επανάσταση χωρίς να προδώσει τις ίδιες τις αξίες της;
Αυτά τα ερωτήματα είναι πιο σημαντικά από κάθε σύνθημα.
Γιατί η μνήμη ενός επαναστάτη δεν έχει αξία όταν μετατρέπεται σε άκριτη λατρεία. Αποκτά αξία όταν γίνεται αφορμή για σκέψη, αμφισβήτηση και δράση. Οι ιδέες δεν εκτελούνται μαζί με τους ανθρώπους Στις 9 Οκτωβρίου 1967, στη Βολιβία, εκτελέστηκε ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα. Ένας άνθρωπος που πίστεψε ότι μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο, που πήρε τα όπλα για τις ιδέες του και που πλήρωσε με τη ζωή του την επιλογή του.
Δεν δικαιώνονται αυτομάτως όλες οι πράξεις του επειδή πέθανε για τις πεποιθήσεις του. Ούτε, όμως, εξαφανίζονται τα κοινωνικά προβλήματα που τον οδήγησαν στην επανάσταση επειδή απέτυχε ο δικός του αγώνας.
Η φτώχεια, η εκμετάλλευση, οι ανισότητες και η σύγκρουση ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και την κοινωνική δικαιοσύνη δεν τελείωσαν στη Λα Ιγκέρα. Ίσως γι’ αυτό ο Τσε εξακολουθεί να απασχολεί τόσο έντονα τη συλλογική μνήμη. Όχι επειδή όλοι συμφωνούν μαζί του, αλλά επειδή η ζωή του συμπυκνώνει ένα από τα δυσκολότερα διλήμματα της πολιτικής Ιστορίας.
Πώς αλλάζεις έναν άδικο κόσμο χωρίς να αναπαράγεις την αδικία με άλλα μέσα; Η επέτειος του θανάτου του πρέπει να είναι μια ημέρα αναστοχασμού για την ελευθερία, την αξιοπρέπεια, την κοινωνική ισότητα και τα όρια της επαναστατικής βίας.
Γιατί οι άνθρωποι πεθαίνουν. Τα σύμβολα αλλάζουν. Αλλά οι αγώνες για έναν δικαιότερο κόσμο κρίνονται τελικά από το αν κάνουν τη ζωή των ανθρώπων πιο ελεύθερη, πιο ανθρώπινη και πιο αξιοπρεπή.
