Έναν πρόσθετο δημοσιονομικό «κουμπαρά» απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια επιχειρεί να εξασφαλίσει η Αθήνα, με το βλέμμα στραμμένο στο Λουξεμβούργο και στις συνεδριάσεις του Eurogroup και του ECOFIN της εβδομάδας που έρχεται.
Στο επίκεντρο της ελληνικής διεκδίκησης βρίσκεται η δυνατότητα να αξιοποιηθούν για στοχευμένα μέτρα στήριξης τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που γεννά η άνοδος των τιμών, χωρίς οι σχετικές δαπάνες να «χτυπούν» στα όρια των νέων ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων.
Με τα επιπλέον έσοδα από τον ΦΠΑ να υπολογίζονται, σύμφωνα με τις κυβερνητικές εκτιμήσεις, κοντά στα 950 εκατ. ευρώ, το οικονομικό επιτελείο επιδιώκει να κρατήσει ανοιχτό ένα πρόσθετο περιθώριο παρεμβάσεων εφόσον η ενεργειακή κρίση επιμείνει.
Ορόσημο η Σύνοδος των Ευρωπαίων ηγετών
Η πρώτη κρίσιμη συζήτηση θα γίνει στο Eurogroup της Πέμπτης 8 Οκτωβρίου 2026, υπό την προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη, ενώ μία ημέρα αργότερα, στις 9 Οκτωβρίου 2026, το θέμα θα περάσει στο ECOFIN. Οι πολιτικές αποφάσεις, πάντως, αναμένεται να μεταφερθούν σε επίπεδο κορυφής, στη Σύνοδο των Ευρωπαίων ηγετών στις 15 και 16 Οκτωβρίου 2026.
Το ελληνικό αίτημα έχει ήδη φθάσει στις Βρυξέλλες μέσω της επιστολής του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Η Αθήνα ζητά να μην προσμετρώνται, μέχρι ενός συγκεκριμένου ύψους, στα όρια των καθαρών δαπανών τα προσωρινά μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και αφετέρου να επιτρέπεται στα κράτη-μέλη να χρησιμοποιούν τα πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ που προκαλεί η άνοδος των τιμών για στοχευμένη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Ο «κουμπαράς» των 950 εκατ. ευρώ
Για την ελληνική πλευρά, το δεύτερο σκέλος έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Τα υψηλότερα έσοδα από τον ΦΠΑ δημιουργούν δημοσιονομική υπεραπόδοση η οποία, με βάση τους ισχύοντες κανόνες, δεν μπορεί αυτομάτως να μετατραπεί σε πρόσθετες δαπάνες. Η κυβέρνηση θέλει αυτό να αλλάξει ειδικά για την ενεργειακή κρίση, ώστε μέρος των περίπου 950 εκατ. ευρώ πρόσθετων εσόδων να μπορεί, εφόσον χρειαστεί, να επιστρέψει στην οικονομία με τη μορφή προσωρινών και στοχευμένων ενισχύσεων.
Στο οικονομικό επιτελείο αποφεύγουν, ωστόσο, να ανοίξουν από τώρα όλες τις δημοσιονομικές “κάνουλες”. Η στρατηγική είναι να διατηρηθούν εφεδρείες για την περίπτωση που οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου ανέβουν ακόμη περισσότερο ή οι αναταράξεις στην αγορά ενέργειας αποκτήσουν μεγαλύτερη διάρκεια.
Το αίτημα της Ελλάδας διατυπώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ήδη προχωρήσει σε παρεμβάσεις για την απορρόφηση μέρους του ενεργειακού κόστους, χωρίς όμως να έχει διαμορφωθεί μέχρι στιγμής ενιαία ευρωπαϊκή γραμμή για τα δημοσιονομικά περιθώρια των μέτρων.
Γαλλία, Ιταλία και Ισπανία έχουν ενεργοποιήσει διαφορετικά εργαλεία, από επιδοτήσεις και φορολογικές ελαφρύνσεις έως απευθείας ενισχύσεις. Η Ελλάδα έχει ήδη παρέμβει στις τιμές των καυσίμων και ετοιμάζει την επόμενη γραμμή άμυνας ενόψει της έναρξης διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης.
Οι εφεδρείες του προϋπολογισμού
Πιο καθαρή εικόνα για τα δημοσιονομικά περιθώρια της χώρας αναμένεται να δώσει το προσχέδιο του προϋπολογισμού του 2027, το οποίο κατατίθεται τη Δευτέρα στη Βουλή. Όπως έχει επισημάνει ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, στον σχεδιασμό έχουν ενσωματωθεί και δυσμενέστερα σενάρια για την πορεία της ενεργειακής κρίσης, ώστε να υπάρχει δυνατότητα προσαρμογής της δημοσιονομικής πολιτικής εάν οι πιέσεις ενταθούν.
Το επόμενο ορόσημο είναι η 14η Οκτωβρίου 2026, που αναμένονται οι αποφάσεις για το πετρέλαιο θέρμανσης. Το σχέδιο προβλέπει παρεμβάσεις τόσο στην τιμή της αντλίας όσο και στο επίδομα θέρμανσης, με στόχο να περιοριστεί όσο το δυνατόν περισσότερο η επιβάρυνση των νοικοκυριών ενόψει του χειμώνα.
