Για όποιον δεν το έχει δει το φαινόμενο από κοντά η εικόνα θυμίζει τρομαχτική σκηνή από τα Πουλιά του Χίτσκοκ.
Οι ακρίδες τα τελευταία 5 χρονιά αυξάνονται στην ελληνική περιφέρεια με ολοένα και περισσότερες περιοχές να χαρακτηρίζονται ακριδόπληκτες.
Ο Αντώνης Τσαγκαράκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Γεωργικής και Παραγωγικής Εντομολογίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, εξηγεί στο in πως η παρουσία των ακρίδων ήταν φέτος έντονη στην κεντρική Εύβοια (βλ. Ψαχνά) αλλά και στην στην πεδιάδα της Τροιζήνας στην Αργολίδα. Μεγάλο πρόβλημα υπήρχε και στην Καρδίτσα, στην Κοζάνη, στην Ημαθία, στη Δράμα, στον Έβρο κ.α.
Παραδοσιακά ακριδόπληκτες περιοχές είναι η Αρκαδία, η Εύβοια, η Φθιώτιδα. Η πιο μεγάλη και χαρακτηριστική περίπτωση «επέλασης» ακρίδων σημειώθηκε στον Άγιο Ευστράτιο το 2017.
Η (αρχαία) ταυτότητα τους και ο τρόπος που αναπαράγονται
Ο καθηγητής εξηγεί πως οι ακρίδες είναι ένα πολύ παλιό ζήτημα. «Περιγράφονται στη Βίβλο ως μία από τις Δέκα Πληγές του Αιγύπτου που προκάλεσε τεράστια καταστροφή».
Ακρίδες στη χώρα μας υπήρχαν πάντα
Είναι φυτοφάγα έντομα τα οποία αναπαράγονται μέσα στο έδαφος. Το θηλυκό επίσης γεννάει μέσα στο έδαφος. Τα περισσότερα από τα είδη που καταγράφονται στην Ελλάδα αναπαράγονται μία φορά τον χρόνο. Τα χαρακτηριστικά μέρη που πολλαπλασιάζονται είναι συνήθως επικλινείς εκτάσεις σε ορεινές ή ημιορεινές περιοχές.
«Σε αυτά τα σημεία λοιπόν αν δεν περπατήσει κάποιος άνθρωπος για να παρατηρήσει τις ακρίδες και να αναφέρει το πρόβλημα, οι ακρίδες θα πολλαπλασιαστούν ανεξέλεγκτα» εξηγεί ο κ. Τσακαράγκης.
Ο ίδιος δίνει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα.
«Ο Άγιος Ευστράτιος είναι ένα νησί πέντε φορές περίπου σαν τον Πόρο σε έκταση, αλλά έχει μόλις περίπου 200 κατοίκους. Ολοι είναι είναι συγκεντρωμένοι στον οικισμό του Αγίου Ευστρατίου. Στο υπόλοιπο νησί δεν καλλιεργείται το έδαφος. Το 2016 οι ακρίδες πολλαπλασιάζονταν και κανείς δεν το είχε παρατηρήσει. Οι πολίτες κατάλαβαν το πρόβλημα όταν οι ακρίδες μπήκαν μέσα στον οικισμό. Στο τέλος, οι ακρίδες έμπαιναν από τις καμινάδες των τζακιών μέσα στα σπίτια».
Οι ακρίδες αναζητούν ρωγμές στο έδαφος για να μπορούν να εισχωρήσουν. Γεννούν συνήθως κάποια στιγμή την άνοιξη.
Ένα θηλυκό μπορεί να γεννήσει ακόμα και 50 αυγά. Αν από αυτά τα 50 αυγά το 50% είναι θηλυκά καταλαβαίνει κανείς πόσο ραγδαίος είναι ο πολλαπλασιασμός τους. Όταν οι ακρίδες βρίσκονται στο στάδιο της νύμφης, είναι δυνατόν ακόμα και 10.000 ακρίδες να συγκεντρώνονται σε μία επιφάνεια 2 τετραγωνικών μέτρων.
Οι νύμφες αρχίζουν να βγαίνουν μέσα από το έδαφος. Οι νύμφες δεν πετάνε. Συγκεντρώνονται όλες μαζί σε ένα σημείο για να μπορούν να ζεσταθούν. Δημιουργείται μια αγελαία κατάσταση. Στη συνέχεια ξεκινούν να κινούνται σε μεγάλους πληθυσμούς που αποκαλούνται ακριδοκηλίδες. Ανάλογα με το στάδιο τους, περπατάνε, κάνουν μικρά άλματα, ενώ στο ενήλικο στάδιο, χοροπηδούν και πετούν.
Οι λόγοι της αύξησης των ακρίδων
Συχνά οι λόγοι που πολλαπλασιάζονται οι ακρίδες είναι τυχαίοι.
Όμως, τα τελευταία χρόνια η ξηρασία και η ανομβρία έδωσαν στις ακρίδες την δυνατότητα να αναπαραχθούν εύκολα στο ξερό, στεγνό έδαφος.
Την ίδια στιγμή, οι πολλές βροχές κατά την περσινή χρονιά αύξησαν τη χαμηλή βλάστηση, με αποτέλεσμα να υπάρχει άφθονη τροφή για τις ακρίδες, ο πληθυσμός των οποίων είχε υπέρ πολλαπλασιαστεί τα προηγούμενα χρόνια.
Τα ακαλλιέργητα εδάφη αποτελούν επίσης … πεδίο δόξης λαμπρό για την αναπαραγωγή των ακρίδων μιας και δεν βρίσκουν κανένα εμπόδιο στο να αναπαραχθούν μέσα στο έδαφος.
Σε ένα χωράφι που περνά και οργώνει το γεωργικό μηχάνημα, ο πληθυσμός των ακρίδων μειώνεται δραματικά.
Τα τελευταία χρόνια έχουν πολλαπλασιαστεί οι ακρίδες σε χωράφια κοντά σε αστικό περιβάλλον τα οποία και αποτελούν τη βασική πύλη εισόδου αυτών των εντόμων μέσα στις πόλεις.
Η έλλειψη επιτήρησης και λήψης μέτρων αντιμετώπισης την κατάλληλη στιγμή είναι βασικός λόγος της ανεξέλεγκτης παραγωγής τους.
«Κάποτε, οι γεωπόνοι έκαναν χαρτογράφηση στα βουνά. Σήμερα, δίνουμε σημασία μόνο όταν φτάσουν να μπουν στην πόλη ή αν περνάμε από μία περιοχή με το αυτοκίνητο και πέσουν οι ακρίδες πάνω στο παρμπρίζ του αυτοκινήτου μας» εξηγεί ο κ. Τσαγκαράκης.
Επιπτώσεις
Σε κάθε περίπτωση, οι ακρίδες δεν δημιουργούν προβλήματα υγείας στον άνθρωπο.
«Μπορεί να σε τσιμπήσουν ελαφρώς, αλλά αυτό είναι πολύ τυχαίο. Ακόμη κι αν συμβεί δεν έχει καμία υγειονομική σημασία» αναφέρει ο κ. Τσαγκαράκης.
Δεν συμβαίνει το ίδιο και με το βαρύτατο αποτύπωμα των ακρίδων στη γεωργία και στην κτηνοτροφία.
«Ας πάρουμε για παράδειγμα το αμπέλι. Αν πέσει η ακρίδα μέσα σε αμπελοκαλλιέργεια θα την εξαφανίσει ολόκληρη» περιγράφει ο κ. Τσαγκαράκης.
Η κτηνοτροφία με τη σειρά της επηρεάζεται λόγω της απώλειας της αυτοφυούς βλάστησης, Τον χειμώνα του 2017 – 2018 στον Αγιο Ευστράτιο ζούσαν 5.000 με 6.000 ζώα. Λόγω της εξαφάνισης της φυτικής μάζας από τις ακρίδες πέθαναν από την ασιτία περίπου 2.000 ζώα.
«Επίσης, οι ακρίδες δημιουργούν μεγάλο ψυχολογικό πρόβλημα λόγω των γιγαντιαίων πληθυσμών τους. Δεν είναι ευκαταφρόνητο έντομο. Δημιουργεί προβλήματα και στις τουριστικές περιοχές. Φανταστείτε να είστε σε ένα εστιατόριο και να τρώτε, στο οποίο βλέπετε ολόγυρα πολλές ακρίδες».
Πως αντιμετωπίζεται το πρόβλημα
Και τι κάνει η πολιτεία για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα; Σύμφωνα με τον κ. Τσαγκαράκη όχι και πολλά.
Εθνικό σχέδιο αντιμετώπισης κατά των ακρίδων δεν υπάρχει. Περιφέρειες και δήμοι αναλαμβάνουν το έργο της εκκαθάρισης μέσω ψεκασμών που εκτελούν εργολάβοι. Υπάρχουν Περιφέρεις όπως αυτή της Στερεάς Ελλάδας -με τις πολλές ακριδόπληκτες περιοχές- οι οποίες επενδύουν σε προγράμματα πρόληψης και αντιμετώπισης. Άλλες περιοχές κάνουν τα υποτυπώδη και άλλες… τίποτα.
Ο Δήμος Άγιου Ευστράτιου για παράδειγμα προχώρησε σε σύμβαση επιτήρησης του νησιού με την ομάδα του κ. Τσαγκαράκη στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο.
Την ίδια στιγμή, η έλλειψη οικονομικών πόρων, δεν βοηθάει.
«Τη γνώμη μας ζήτησε κάποια στιγμή ο διευθυντής της ΔΑΟΚ (Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής) της περιφέρειας Πελοποννήσου. Ενώ υπήρχε πρόβλημα δεν υπήρχαν κονδύλια τη συγκεκριμένη εποχή για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα. Οι κατά τόπους ΔΑΟΚ επιδιώκουν να συνεργάζονται μαζί μας αλλά πρόκειται για πολύ υποστελεχωμένες υπηρεσίες» σημειώνει ο κ. Τσαγκαράκης.
Ένα συνηθισμένο μέτρο αντιμετώπισης είναι και η παροχή εντομοκτόνων στους αγρότες προκειμένου να ψεκάσουν οι ίδιοι τις καλλιέργειες τους.
Βέβαια, όπως λέει ο κ. Τσαγκαράκης όταν οι ακρίδες έχουν εμφανιστεί πια σε μια καλλιέργεια, οι ψεκασμοί είναι… σαν παρηγοριά στον άρρωστο: «Οι 10.000 ακρίδες στα 2 τετραγωνικά μέτρα , είναι πολύ δύσκολο να αντιμετωπιστούν. Αν ο πληθυσμός έχει διασπαρθεί πολύ θα πρέπει να ψεκάσουμε πολύ μεγαλύτερες εκτάσεις».
Όμως, οι χημικές ουσίες των εντομοκτόνων έχουν περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Συχνά τα εντομοκτόνα καταλήγουν μέσω της αερομεταφοράς, το λεγόμενο “φαινόμενο drifting”, σε γειτονικές ή και πιο μακρινές καλλιέργειες στις οποίες δεν υπάρχει πρόβλημα με τις ακρίδες.
Οταν δε, εφαρμόζεται το λεγόμενο blanket spraying (ψεκασμός «κουβέρτα») σε μεγάλες εκτάσεις, οι αρνητικές επιπτώσεις τόσο για τη βιοποικιλότητα όσα και για τα υπόλοιπα έντομα είναι μεγάλες. Έχουμε δηλαδή θανάτους επικονιαστών αλλά και θανάτους άλλων εντόμων λόγω των χημικών ουσιών που.
«Φέτος είχαμε αναφορές για παρουσία υπολειμμάτων εντομοκτόνων από ψεκασμούς που είχαν γίνει για ακρίδες, σε καλλιέργειες που δεν έπρεπε να υπάρχουν» σημειώνει ο κ. Τσαγκαράκης.
Εν ολίγοις, το κλειδί της αποτελεσματικής αντιμετώπισης βρίσκεται στην έγκαιρη διάγνωση όταν οι ακρίδες βρίσκονται στο στάδιο της νύμφης.
Σε μια ακριδόπληκτη περιοχή πρέπει να ακολουθήσει συστηματική και σχολαστική χαρτογράφηση πριν και μετά τους ψεκασμούς. Πρέπει να βρεθούν τα σημεία στα οποία οι ακρίδες ωοτοκούν. Πρέπει να προσδιοριστεί ο χρόνος κατά τον οποίο εμφανίζονται οι νύμφες στην επιφάνεια του εδάφους και τότε, σε αυτό το αρχικό στάδιο, πρέπει να γίνει η αντιμετώπιση. Με τον τρόπο αυτό χρησιμοποιείται πολύ λιγότερο εντομοκτόνο.
Η ερευνητική ομάδα του κ. Τσαγκαράκη, η οποία έχει μελετήσει σε βάθος το ζήτημα των ακρίδων αναπτύσσει συστήματα με πολυκριτηριακές αναλύσεις, με συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) και με τεχνητή νοημοσύνη. Η ομάδα χρησιμοποιεί drones και στοιχεία από δορυφόρους για να δημιουργήσει μοντέλα τα οποία προχωρούν σε προβλέψεις εντοπισμού των θέσεων των ακρίδων.
