Το Πήλιο, το μυθικό βουνό των Κενταύρων, δεν φημίζεται μόνο για το απαράμιλλο φυσικό του κάλλος, αλλά και για την πολιτιστική του κληρονομιά, ζωντανό κομμάτι της οποίας αποτελεί η παραδοσιακή του αρχιτεκτονική.
Ανάμεσα στα επιβλητικά αρχοντικά και τα υπέροχα καλντερίμια, υπάρχει μια ιδιαίτερη κατηγορία κτισμάτων που συχνά διαφεύγει της προσοχής των πολλών, αλλά κουβαλά την ψυχή της τοπικής ιστορίας, οι αγροτικές κατοικίες και τα αγροτόσπιτα του Πηλίου.
Σήμερα, αυτά τα κτίσματα, τα οποία παρουσιάζουν τεράστιο αρχιτεκτονικό και λαογραφικό ενδιαφέρον, βρίσκονται σε δεινή κατάσταση, αφημένα στην τύχη τους και αντιμέτωπα με την πλήρη κατάρρευση, αποτελώντας μνημεία λαϊκής αρχιτεκτονικής ευφυΐας.
Χτισμένα κυρίως από ντόπια πέτρα, ξύλο καστανιάς και σχιστόλιθο, εναρμονίζονται πλήρως με το ανάγλυφο του εδάφους, καθώς η δομή τους ανταποκρινόταν στις καθημερινές ανάγκες της αγροτικής ζωής, συνδυάζοντας τον χώρο διαμονής με τους χώρους παραγωγής, όπως πατητήρια, αποθήκες για ελιές και κάστανα, και στάβλους.
Η απλότητα των γραμμών τους, οι πέτρινοι φέροντες τοίχοι, τα ξύλινα χαγιάτια και οι παραδοσιακές στέγες από πλάκες Πηλίου συνθέτουν ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό ιδίωμα, το οποίο αποτελεί την αυθεντική αποτύπωση της προβιομηχανικής ζωής στην περιοχή και κουβαλά τη γνώση αιώνων για το πώς ο άνθρωπος μπορεί να συμβιώνει αρμονικά με το περιβάλλον του.
Δυστυχώς, η εικόνα που αντικρίζει κανείς σήμερα περιδιαβαίνοντας τους αγροτικούς οικισμούς και τα κτήματα του Πηλίου είναι αποκαρδιωτική, καθώς δεκάδες ιστορικά αγροτόσπιτα παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα στατικότητας, με τις στέγες να υποχωρούν κάτω από το βάρος του χρόνου και των έντονων καιρικών φαινομένων —τα οποία έχουν ενταθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια με καταστροφικές πλημμύρες στην περιοχή—, τους πέτρινους τοίχους να ρηγματώνονται και την υγρασία να διαβρώνει τα ξύλινα στοιχεία.
Πολλά από αυτά έχουν ήδη μετατραπεί σε ερείπια, ενώ άλλα κινδυνεύουν άμεσα να χαθούν για πάντα, συμπαρασύροντας μαζί τους ένα αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής ταυτότητας της Μαγνησίας, με την κύρια αιτία για αυτή την κατάσταση, πέρα από την εγκατάλειψη της υπαίθρου, να εντοπίζεται στη συστηματική και προκλητική αδιαφορία της πολιτείας.
Παρά το γεγονός ότι το Πήλιο προστατεύεται θεωρητικά από ειδικά οικιστικά διατάγματα, στην πράξη δεν υπάρχει καμία απολύτως μέριμνα για τη διάσωση των αγροτικών του κτισμάτων, αφήνοντας τους ιδιοκτήτες αυτών των ακινήτων, που είναι συχνά άνθρωποι της βιοπάλης ή κληρονόμοι, να αδυνατούν να επωμιστούν το τεράστιο οικονομικό κόστος της αναστήλωσης χωρίς ειδικά χρηματοδοτικά προγράμματα ή κίνητρα.
Την ίδια στιγμή, τα γραφειοκρατικά εμπόδια και οι εξαιρετικά χρονοβόρες και δαπανηρές διαδικασίες έγκρισης εργασιών σε παραδοσιακούς οικισμούς αποθαρρύνουν οποιαδήποτε προσπάθεια σωστής αποκατάστασης, ενώ η απουσία κεντρικού σχεδιασμού από το Υπουργείο Πολιτισμού και τις τοπικές αρχές περιορίζει τη δράση τους στη διάσωση ορισμένων μόνο προβεβλημένων αρχοντικών, υποβαθμίζοντας την αγροτική αρχιτεκτονική κληρονομιά ως «δευτερεύουσας σημασίας».
Χωρίς μια ολοκληρωμένη κρατική πρωτοβουλία για την ψηφιακή καταγραφή, τη μελέτη και τη σήμανση αυτών των κτισμάτων, οι αγροτικές κατοικίες του Πηλίου, που αποτελούν ζωντανά βιβλία ιστορίας της ελληνικής υπαίθρου, οδηγούνται στον αφανισμό.
Η συνεχιζόμενη αδράνεια του κράτους και η έλλειψη οράματος για τη διατήρησή τους συνιστά πολιτιστικό έγκλημα, και αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα με την παροχή γενναίων οικονομικών κινήτρων, την απλοποίηση των διαδικασιών αναστήλωσης και τη δημιουργία ενός ειδικού σχεδίου προστασίας, η επόμενη γενιά θα κληρονομήσει ένα Πήλιο αποκομμένο από τις ρίζες του, γεμάτο με πέτρινους σωρούς εκεί που κάποτε άκμαζε η πηλιορείτικη λαϊκή τέχνη.
Ο αρχιτέκτων Δημήτρης Καραγκούνης μας ξεναγεί σε ένα καταπληκτικό σπίτι στην περιοχή της Κορόπης η οποία συνδέεται και με το Ιερό και Μαντείο του Κοροπαίου Απόλλωνα που αποτελούσε το θρησκευτικό κέντρο των Μαγνήτων και ένα από τα σημαντικότερα περιφερειακά μαντεία του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Ο θεός του φωτός λατρευόταν εκεί με την προσωνυμία «Κοροπαίος» και η φήμη του ιερού είχε εξαπλωθεί πολύ πέρα από τα όρια της Θεσσαλίας, προσελκύοντας πιστούς που ταξίδευαν για να ζητήσουν χρησμούς.
Στο βίντεο, ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, Επίτιμος Προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑΛΑΡ πραγματοποιεί ένα οδοιπορικό σε ένα πέτρινο κτίσμα με πολύ ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά το οποίο χρήζει άμεσης στήριξης από την πολιτεία σχολιάζοντας την σημερινή κατάσταση …
