Μια «τέλεια καταιγίδα» απειλεί να πλήξει την παγκόσμια αγορά τροφίμων τον φετινό χειμώνα, καθώς οι πολεμικές συγκρούσεις, οι δυσκολίες στις θαλάσσιες μεταφορές, το αυξημένο κόστος των λιπασμάτων και τα ακραία καιρικά φαινόμενα συμπιέζουν ταυτόχρονα την προσφορά και τα περιθώρια κέρδους των αγροτών.
Όπως επισημαίνει το CNBC, οι συνεχιζόμενες επιθέσεις της Ρωσίας και της Ουκρανίας σε λιμενικές και άλλες υποδομές της Μαύρης Θάλασσας έχουν προκαλέσει νέα προβλήματα στις εξαγωγές σιτηρών από μία από τις σημαντικότερες παραγωγικές περιοχές του κόσμου, οδηγώντας παράλληλα τις τιμές του σιταριού υψηλότερα.
Ρωσία και Ουκρανία αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εξαγωγών σιτηρών και, σύμφωνα με τελωνειακά στοιχεία που επικαλείται το CNBC, εξήγαγαν μαζί σχεδόν 100 εκατ. μετρικούς τόνους κατά το δωδεκάμηνο έως τον Ιούνιο.
Οι εξαγωγές είχαν συνεχιστεί σε σημαντικό βαθμό ακόμη και μετά τη ρωσική εισβολή του 2022, χάρη σε διπλωματικές συμφωνίες και μηχανισμούς που επιδίωκαν να προστατεύσουν τις διεθνείς προμήθειες τροφίμων. Η νέα κλιμάκωση, όμως, έχει αλλάξει την εικόνα.
Στενεύουν οι δίοδοι για τα σιτηρά
Οι πρόσφατες επιθέσεις σε εγκαταστάσεις εξαγωγής σιτηρών, δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα έχουν καταστήσει δυσκολότερη και ακριβότερη την ασφάλιση των πλοίων, με αποτέλεσμα αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν τα λιμάνια της περιοχής.
Η πίεση είναι ήδη ορατή στις αγορές. Σύμφωνα με το Reuters, τα συμβόλαια σιταριού στο Σικάγο έχουν ενισχυθεί περισσότερο από 17% από τις αρχές Ιουλίου, καθώς οι αγοραστές προετοιμάζονται για πιθανή στενότητα στις προμήθειες από τη Μαύρη Θάλασσα.
Οι εναλλακτικές διαδρομές δεν προσφέρουν εύκολη λύση. Οι χερσαίες εξαγωγές ουκρανικών σιτηρών επηρεάζονται από τη χαμηλή στάθμη του Δούναβη αλλά και από εργασίες συντήρησης στο σιδηροδρομικό δίκτυο της Ανατολικής Ευρώπης. Οι εναλλακτικές διαδρομές της Ουκρανίας, ακόμη και όταν αναπτυχθούν πλήρως, μπορούν να καλύψουν μόνο περίπου το μισό των ποσοτήτων που διακινούνταν μέσω των λιμανιών της Μαύρης Θάλασσας.
Παράλληλα, η παγκόσμια αγροτική εφοδιαστική αλυσίδα δέχεται πιέσεις και σε άλλα μέτωπα. Ο αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ, αλλά και τα προβλήματα σε σημαντικές ευρωπαϊκές πλωτές οδούς, όπως ο Ρήνος, δυσχεραίνουν τη διακίνηση εμπορευμάτων και πρώτων υλών.
Οι δυσκολίες αυτές επιβαρύνουν όχι μόνο τις μεταφορές των ίδιων των τροφίμων αλλά και το κόστος κρίσιμων εισροών για τη γεωργία, με πρώτο τα λιπάσματα.
Τρόφιμα: Ο κίνδυνος για την προσφορά
Το αυξημένο κόστος των λιπασμάτων έχει πλέον αποκτήσει «διαρθρωτικά» χαρακτηριστικά, σύμφωνα με την επικεφαλής οικονομολόγο της CoBank, Jacqui Fatka, καθώς βασικές χημικές πρώτες ύλες παραμένουν σε περιορισμένη προσφορά εξαιτίας των αναταράξεων στη Μέση Ανατολή.
Το πρόβλημα για τους παραγωγούς είναι ότι η χρήση μικρότερων ποσοτήτων λιπάσματος μπορεί να περιορίσει την παραγωγικότητα των καλλιεργειών και τελικά να αποδειχθεί ακόμη ακριβότερη από την αγορά των εισροών σε υψηλές τιμές.
Ταυτόχρονα, όμως, η ρευστότητα των αγροτών στενεύει. Το υψηλότερο κόστος για λιπάσματα, ντίζελ και εργατικά συμπιέζει τα περιθώρια κέρδους, δυσκολεύοντας αρκετούς παραγωγούς να χρηματοδοτήσουν εγκαίρως την επόμενη καλλιεργητική περίοδο.
Η CoBank έχει προειδοποιήσει ότι οι τιμές των λιπασμάτων πιθανότατα θα παραμείνουν πάνω από τα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από τη σύγκρουση στο Ιράν έως και το 2028, εξαιτίας των προβλημάτων στην προσφορά και των γεωπολιτικών αναταράξεων.
Αυτό δημιουργεί έναν νέο κίνδυνο για την προσφορά τροφίμων του 2027: οι αγρότες μπορεί να περιορίσουν τις εκτάσεις που θα σπείρουν τον χειμώνα εάν θεωρήσουν ότι οι καλλιέργειες δεν είναι πλέον οικονομικά βιώσιμες ή εάν δεν καταφέρουν να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη χρηματοδότηση.
«Πολλά πράγματα θα συμπέσουν και θα επηρεάσουν σοβαρά τις καλλιέργειες την επόμενη χρονιά», δήλωσε στο CNBC ο αναλυτής εμπορίου και αγροτικών προϊόντων Noel Fryer.
Από τον καύσωνα στο El Niño
Στην ήδη δύσκολη εξίσωση προστίθεται ο καιρός. Οι καλλιέργειες σε Ευρώπη και ΗΠΑ έχουν υποστεί ζημιές από ακραίες συνθήκες, ενώ το ιδιαίτερα θερμό ευρωπαϊκό καλοκαίρι περιόρισε τις διαθέσιμες εκτάσεις βοσκής και τις ποσότητες χόρτου για τα κοπάδια.
Κατά τον Fryer, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε σημαντική μείωση των κοπαδιών, εάν οι κτηνοτρόφοι αδυνατούν να εξασφαλίσουν επαρκείς και οικονομικά βιώσιμες ζωοτροφές.
Στις ΗΠΑ, παράλληλα, υπάρχουν ανησυχίες για τις αποδόσεις του καλαμποκιού μετά από μια ιδιαίτερα υγρή άνοιξη και μικρότερη χρήση λιπασμάτων, εξέλιξη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέες αυξήσεις τιμών.
Και πάνω από όλα αυτά βρίσκεται το El Niño, το οποίο αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά τη μεταβλητότητα των καιρικών συνθηκών, προκαλώντας ξηρασία σε ορισμένες περιοχές και υπερβολικές βροχοπτώσεις σε άλλες. Το Reuters έχει επίσης προειδοποιήσει ότι ένα πολύ ισχυρό El Niño μπορεί να επιδεινώσει περαιτέρω τις ήδη πιεσμένες παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες τροφίμων.
«Δεν υπάρχει τέλος στον ορίζοντα για το πρόβλημα της Μαύρης Θάλασσας. Το ζήτημα με τα λιπάσματα από την έναρξη της σύγκρουσης στο Ιράν παραμένει και, αν μη τι άλλο, επιδεινώνεται», ανέφερε ο Fryer.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ταυτόχρονη εμφάνιση πολέμων, διαταραχών στις μεταφορές, υψηλού κόστους παραγωγής και ακραίων καιρικών φαινομένων δημιουργεί μια ιδιαίτερα δύσκολη κατάσταση για την παγκόσμια γεωργία: «Είναι μια τέλεια καταιγίδα».
Και το κρίσιμο ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο η σημερινή άνοδος στις τιμές των σιτηρών, αλλά το κατά πόσο οι πιέσεις αυτές θα οδηγήσουν σε μικρότερες σπορές τον φετινό χειμώνα και, κατά συνέπεια, σε ακόμη πιο περιορισμένη προσφορά και υψηλότερες τιμές τροφίμων το 2027.
