Για εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη, το απόγευμα της Τετάρτης 12 Αυγούστου θα είναι διαφορετικό από τα υπόλοιπα. Η Σελήνη θα περάσει μπροστά από τον Ηλιο και η σκιά της θα διασχίσει ένα μεγάλο τμήμα του βόρειου ημισφαιρίου, δημιουργώντας την ολική έκλειψη Ηλίου της 12ης Αυγούστου 2026, ένα από τα σημαντικότερα αστρονομικά γεγονότα της χρονιάς.
Η Ελλάδα, πάντως, βρίσκεται σχεδόν στο όριο της ζώνης από την οποία μπορεί να παρατηρηθεί το φαινόμενο. Οσοι περιμένουν έναν Ηλιο που θα «σβήσει» στον ελληνικό ουρανό θα απογοητευτούν: η έκλειψη θα είναι εξαιρετικά μικρή και ορατή μόνο σε τμήματα της βορειοδυτικής χώρας, λίγο πριν από τη δύση. Η Κέρκυρα θα έχει το καλύτερο σημείο παρατήρησης, με κάλυψη μόλις περίπου 2,3% του ηλιακού δίσκου.
Τι θα δούμε στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, το μικρό παράθυρο ορατότητας της μερικής έκλειψης ανοίγει περίπου στις 20:30 και κλείνει ουσιαστικά γύρω στις 20:40, καθώς ο Ηλιος δύει. Ολική έκλειψη δεν θα είναι ορατή από κανένα σημείο της χώρας.
Η Κέρκυρα βρίσκεται στην ευνοϊκότερη θέση. Η μερική έκλειψη θα αρχίσει εκεί περίπου στις 20:33, θα φτάσει στο μέγιστο γύρω στις 20:37 και η κάλυψη της επιφάνειας του Ηλιου θα φτάσει το 2,34%. Με άλλα λόγια, ακόμη και από το καλύτερο σημείο της Ελλάδας, η Σελήνη θα μοιάζει περισσότερο να «δαγκώνει» ελάχιστα την άκρη του ηλιακού δίσκου παρά να τον κρύβει.
Στην Ηγουμενίτσα, η έκλειψη αρχίζει επίσης περίπου στις 20:33 και κορυφώνεται στις 20:36, με κάλυψη περίπου 1,29%. Στα Ιωάννινα το μέγιστο υπολογίζεται γύρω στις 20:35 και η κάλυψη περιορίζεται στο 0,72%, ενώ στην Καστοριά το φαινόμενο ξεκινά περίπου στις 20:32, φτάνει στο μέγιστο στις 20:34 και η κάλυψη αγγίζει περίπου το 1,21%. Ακόμη μικρότερη θα είναι στην περιοχή της Πτολεμαΐδας, περίπου 0,68%.
Στην Αθήνα η έκλειψη δεν θα είναι ορατή. Υπάρχει μάλιστα ένας πολύ απλός λόγος: σύμφωνα με το Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, ο Ηλιος στην πρωτεύουσα δύει σήμερα στις 20:22, αρκετά λεπτά προτού αρχίσει να γίνεται ορατή η σκιά της Σελήνης από το δυτικό άκρο της Ελλάδας.
Για εκείνους που βρίσκονται στις περιοχές όπου υπάρχει έστω αυτή η μικρή πιθανότητα παρατήρησης, καθοριστικό θα είναι να έχουν εντελώς ανεμπόδιστη θέα προς τον δυτικό ορίζοντα. Το φαινόμενο εξελίσσεται την ώρα της δύσης και ο Ηλιος θα βρίσκεται εξαιρετικά χαμηλά, επομένως ακόμη και ένας λόφος, κτίρια ή δέντρα μπορούν να κρύψουν αυτά τα λίγα λεπτά της έκλειψης.
Ανάλογες συνθήκες χαμηλού ορίζοντα επισημαίνουν NASA και Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς για μεγάλο τμήμα της ευρωπαϊκής ζώνης παρατήρησης.
Γιατί η Ελλάδα βλέπει τόσο λίγο από την έκλειψη
Η διαφορά ανάμεσα σε Κέρκυρα, Αθήνα και Ισπανία έχει να κάνει με τη γεωμετρία της σκιάς της Σελήνης πάνω στη Γη. Οταν η Σελήνη περνά ακριβώς ανάμεσα στη Γη και τον Ηλιο, δημιουργεί δύο βασικές περιοχές σκιάς. Στη στενή, σκοτεινότερη ζώνη -την umbra- ο Ηλιος καλύπτεται ολόκληρος και παρατηρείται ολική έκλειψη. Στην πολύ μεγαλύτερη παρασκιά -την penumbra- καλύπτεται μόνο τμήμα του και η έκλειψη είναι μερική.
Η Ελλάδα βρίσκεται στο ακραίο όριο αυτής της παρασκιάς. Και επειδή η σκιά φτάνει στη νοτιοανατολική Ευρώπη όταν ο Ηλιος έχει ήδη σχεδόν δύσει, μόνο το δυτικό και βορειοδυτικό άκρο της χώρας προλαβαίνει να δει ένα ελάχιστο τμήμα του φαινομένου.
Η Ευρώπη στο επίκεντρο – Πού θα γίνει νύχτα για δύο λεπτά
Εντελώς διαφορετική θα είναι η εμπειρία χιλιάδες χιλιόμετρα δυτικότερα. Η στενή ζώνη της ολικότητας περνά από τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, την Ισπανία και ένα μικρό τμήμα της βορειοανατολικής Πορτογαλίας, με την Ισπανία να έχει τη μεγαλύτερη χερσαία περιοχή ολικότητας στην Ευρώπη.
Για την Ισπανία είναι ένα ιστορικό γεγονός. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος, είναι η πρώτη ολική έκλειψη Ηλίου που είναι ορατή από την ηπειρωτική Ισπανία από το 1905. Η σκιά θα διασχίσει τη χώρα από τα δυτικά προς τα ανατολικά και στη συνέχεια θα περάσει πάνω από τις Βαλεαρίδες Νήσους. Πόλεις όπως η Λα Κορούνια, το Οβιέδο, το Μπιλμπάο, η Σαραγόσα και η Βαλένθια βρίσκονται μέσα στη ζώνη της ολικότητας.
Στη Λεόν, για παράδειγμα, σύμφωνα με τη NASA, η ολική φάση αρχίζει περίπου στις 20:28 τοπική ώρα και ολοκληρώνεται περίπου δύο λεπτά αργότερα. Στη Βαλένθια η ολικότητα έρχεται ακόμη πιο κοντά στη δύση, γύρω στις 20:32. Εκεί, για λίγες δεκάδες δευτερόλεπτα έως περίπου δύο λεπτά, το φωτεινό πρόσωπο του Ηλιου θα εξαφανιστεί, αποκαλύπτοντας την αχνή εξωτερική του ατμόσφαιρα, την ηλιακή κορώνα.
Στο μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης δυτικής και κεντρικής Ευρώπης η έκλειψη θα είναι μερική, αλλά εντυπωσιακή. Το Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς υπολογίζει ότι στη Βρετανία και την Ιρλανδία θα καλυφθεί περίπου το 90%-96% του Ηλιου, ενώ σε τμήματα της Γαλλίας, του Βελγίου, της Ελβετίας και της βόρειας Ιταλίας η κάλυψη θα κυμανθεί περίπου στο 88%-95%.
Στο Λονδίνο, η έκλειψη αρχίζει στις 18:17 τοπική ώρα, κορυφώνεται περίπου στις 19:12-19:13 με κάλυψη γύρω στο 90%-91% και ολοκληρώνεται στις 20:06. Η NASA δίνει επίσης κάλυψη 92% στο Παρίσι, 92% στο Μιλάνο, 85% στο Βερολίνο και 94% στο Δουβλίνο.
Από τη βόρεια Ρωσία στον Ατλαντικό και την Ισπανία
Σε παγκόσμια κλίμακα, η διαδρομή της ολικής έκλειψης ξεκινά σε απομακρυσμένες περιοχές της βόρειας Ρωσίας, πολύ κοντά στον Βόρειο Πόλο. Η σκιά της Σελήνης κινείται στη συνέχεια προς τη Γροιλανδία και την Ισλανδία, διασχίζει τον βόρειο Ατλαντικό και καταλήγει στην Ιβηρική Χερσόνησο λίγο πριν από τη δύση. Παράλληλα, μερική έκλειψη θα είναι ορατή σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, στον Καναδά, σε περιοχές των βόρειων ΗΠΑ και στη βορειοδυτική Αφρική.
Το μέγιστο της έκλειψης υπολογίζεται στις 17:45:53 UTC, σε περιοχή του βόρειου Ατλαντικού κοντά στην Ισλανδία. Εκεί η ολικότητα θα διαρκέσει 2 λεπτά και 18,2 δευτερόλεπτα, που είναι και η μέγιστη διάρκεια του σημερινού φαινομένου στο έδαφος.
Στις περισσότερες περιοχές που βρίσκονται μέσα στο μονοπάτι της ολικότητας, πάντως, η πλήρης κάλυψη του Ηλιου θα κρατήσει λιγότερο από δύο λεπτά.
Πώς παρακολουθούμε την έκλειψη με ασφάλεια
Είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζει κανείς ότι δεν υπάρχει ούτε μία στιγμή κατά την οποία είναι ασφαλές να κοιτάξει κάποιος τον Ηλιο με γυμνά μάτια, επειδή από τη χώρα μας η έκλειψη είναι αποκλειστικά μερική. Το γεγονός ότι ο Ηλιος θα βρίσκεται χαμηλά στον ορίζοντα δεν τον καθιστά ασφαλή για άμεση παρατήρηση.
Τα κοινά γυαλιά ηλίου, όσο σκούρα κι αν είναι, δεν προσφέρουν προστασία. Η NASA συστήνει ειδικά γυαλιά ή φορητά φίλτρα ηλιακής παρατήρησης που πληρούν το διεθνές πρότυπο ISO 12312-2.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και με κάμερες, κινητά τηλέφωνα με τηλεφακό, κιάλια και τηλεσκόπια. Δεν πρέπει να στρέφονται προς τον Ηλιο χωρίς ειδικό ηλιακό φίλτρο τοποθετημένο μπροστά από τα οπτικά τους στοιχεία, καθώς η συγκεντρωμένη ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στα μάτια και στον εξοπλισμό.
Αν δεν υπάρχουν ειδικά γυαλιά, ασφαλής λύση είναι η έμμεση προβολή. Ενα απλό pinhole projector ή ακόμη και οι μικρές οπές από ένα σουρωτήρι μπορούν να προβάλλουν την εικόνα του μερικώς καλυμμένου Ηλιου σε μια επιφάνεια, χωρίς να χρειάζεται να τον κοιτάξει κανείς απευθείας.
Γιατί η σημερινή έκλειψη ενδιαφέρει τόσο τους επιστήμονες
Οι ολικές εκλείψεις δεν είναι μόνο ένα εντυπωσιακό θέαμα. Για λίγα λεπτά, η Σελήνη λειτουργεί σαν ένα φυσικό «σκίαστρο» που κρύβει τον εξαιρετικά λαμπρό ηλιακό δίσκο και επιτρέπει στους ερευνητές να παρατηρήσουν με λεπτομέρεια την ηλιακή κορώνα, την εξωτερική ατμόσφαιρα του Ηλιου.
Η NASA θα κυνηγήσει κυριολεκτικά τη σκιά της Σελήνης με ένα ερευνητικό αεροσκάφος WB-57, το οποίο θα πετά σε ύψος περίπου 50.000 ποδών. Τέσσερις κάμερες θα καταγράφουν τουλάχιστον 20 εικόνες το δευτερόλεπτο σε διαφορετικά μήκη κύματος ορατού και υπέρυθρου φωτός, με στόχο τη μελέτη των γρήγορων μεταβολών της κορώνας, των ηλιακών προεξοχών και του μηχανισμού που θερμαίνει την κορώνα σε θερμοκρασίες που πλησιάζουν το ένα εκατομμύριο βαθμούς.
Πετώντας κατά μήκος της διαδρομής της σκιάς, το αεροσκάφος θα καταφέρει να παρατείνει την επιστημονική παρατήρηση της κορώνας από τα 2 λεπτά και 18 δευτερόλεπτα που είναι το μέγιστο στο έδαφος σε σχεδόν τρία λεπτά. Παράλληλα, επιστημονικές ομάδες θα εκτοξεύσουν μπαλόνια από την Ισλανδία και την Ισπανία για να μελετήσουν πώς ανταποκρίνεται η γήινη ατμόσφαιρα στην απότομη, προσωρινή απώλεια του ηλιακού φωτός.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος (ESA) από την πλευρά του, συνδέει την έκλειψη με τις ευρωπαϊκές αποστολές Solar Orbiter και Proba-3, οι οποίες μελετούν τον Ηλιο και το διαστημικό περιβάλλον γύρω από τη Γη.
Και όταν δύσει ο Ηλιος, έρχονται οι Περσείδες
Η 12η Αυγούστου επιφυλάσσει και δεύτερο ουράνιο θέαμα. Η βροχή διαττόντων αστέρων των Περσείδων κορυφώνεται τη νύχτα της 12ης προς 13η Αυγούστου και φέτος οι συνθήκες είναι ιδιαίτερα ευνοϊκές, επειδή η κορύφωση συμπίπτει με Νέα Σελήνη – την ίδια ακριβώς φάση της Σελήνης που καθιστά δυνατή την ηλιακή έκλειψη. Ετσι, εφόσον ο ουρανός είναι καθαρός και η φωτορύπανση περιορισμένη, το φως της Σελήνης δεν θα «σβήνει» τους πιο αμυδρούς διάττοντες αστέρες.
Με πληροφορίες από NASA, Royal Observatory Greenwich και Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών
