Την ανάγκη η Ευρώπη να θεσπίσει μέτρα που θα αντιμετωπίζουν έκτακτες κρίσεις στο μεταναστευτικό, όπως αυτή που βίωσε πρόσφατα η Ισπανία στη Θέουτα, τονίζει σε παρέμβασή του στο Politico ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης που κάνει λόγο για σκόπιμη εργαλειοποίηση της μετανάστευσης.
«Πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ολοένα και συχνότερα αντιμέτωπη με μια πιο ύπουλη μορφή υβριδικής πίεσης: τη σκόπιμη εργαλειοποίηση της μετανάστευσης από κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες, οι οποίοι επιδιώκουν να δοκιμάσουν την ανθεκτικότητα της Ευρώπης, να υπονομεύσουν τη συνοχή της και να αποσπάσουν πολιτικές παραχωρήσεις», σημειώνει.
Όπως υπενθυμίζει ο πρωθυπουργός, η Ελλάδα αντιμετώπισε παρόμοια κατάσταση στα χερσαία σύνορά της με την Τουρκία, στον Έβρο, το 2020, όπως και η Λιθουανία, η Πολωνία και η Λετονία στα σύνορά τους με τη Λευκορωσία το 2021.
«Αυτό που διαπιστώνουμε σε αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι μια σταδιακή αύξηση των αφίξεων, αλλά αιφνίδιες, μαζικές και συχνά συντονισμένες μετακινήσεις ανθρώπων —που ορισμένες φορές φτάνουν τις δεκάδες χιλιάδες μέσα σε λίγες μόνο ημέρες— οι οποίες υπερβαίνουν τις εθνικές δυνατότητες και δοκιμάζουν την ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της», σημειώνει ο πρωθυπουργός υποστηρίζοντας ότι η μετανάστευση δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα ανθρωπιστικό ζήτημα ή πρόκληση διαχείρισης καταστάσεων.
«Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού», λέει χαρακτηριστικά.
Αναγνωρίζει πάντως ότι η ΕΕ έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στο ζήτημα αυτό με το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, έχοντας θεσπίσει μηχανισμούς για τη διαχείριση των μεταναστευτικών πιέσεων, συμπεριλαμβανομένων της ευελιξίας στις διαδικασίες και της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών.
Ωστόσο, τονίζει, τα εργαλεία αυτά έχουν σχεδιαστεί για καταστάσεις που, στην ουσία τους, παραμένουν διαχειρίσιμες. Δεν αντιμετωπίζουν επαρκώς σενάρια στα οποία η μετανάστευση εργαλειοποιείται ή στα οποία οι ροές ενορχηστρώνονται, ενισχύονται ή διευκολύνονται κατά τρόπο που δημιουργεί μια de facto υβριδική απειλή, εξηγεί.
Τι προτείνει
Κατά τον πρωθυπουργό, υπό ακραίες συνθήκες, η άμεση και πλήρης εφαρμογή των καθιερωμένων συστημάτων ασύλου και υποδοχής για όλους τους νεοαφιχθέντες δεν είναι απλώς δύσκολη, αλλά και συχνά αδύνατη. «Τα συστήματα κινδυνεύουν με παράλυση, η εμπιστοσύνη του κοινού κλονίζεται και η ίδια η λειτουργία της Σένγκεν δοκιμάζεται», αναφέρει χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να αναγνωρίσει αυτή την κατάσταση και να δράσει αποφασιστικά.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης προτείνει ένα ειδικό ευρωπαϊκό πλαίσιο για καταστάσεις μαζικής μεταναστευτικής πίεσης που είναι αποτέλεσμα εργαλειοποίησης, με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια για την ενεργοποίησή του.
Τα κριτήρια αυτά, εξηγεί, θα πρέπει να συνδυάζουν ποσοτικά στοιχεία —όπως η κλίμακα και η ταχύτητα των αφίξεων σε σχέση με τη δυνατότητα υποδοχής μιας χώρας— με ποιοτικούς δείκτες, συμπεριλαμβανομένων τυχόν ενδείξεων συντονισμού, διευκόλυνσης ή εμπλοκής τρίτων χωρών ή οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Μόλις ενεργοποιηθεί, στο πλαίσιο ενός ειδικά καθορισμένου καθεστώτος έκτακτης ανάγκης της ΕΕ, ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε να επιτρέπει προσωρινές, αναλογικές και αυστηρά ελεγχόμενες προσαρμογές στις συνήθεις διαδικασίες, συνεχίζει. Οι ταχύρρυθμες διαδικασίες ασύλου πρέπει επίσης να εξακολουθήσουν να αποτελούν μέρος της εργαλειοθήκης, ιδίως για άτομα που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας, αναφέρει.
Παράλληλα, ωστόσο, αυτό δεν αρκεί, σημειώνει υποστηρίζοντας ότι «τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα, στο πλαίσιο ενός ειδικού ευρωπαϊκού καθεστώτος έκτακτης ανάγκης, να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες, προχωρώντας παράλληλα στην ταχεία επιστροφή όσων δεν δικαιούνται να παραμείνουν, σε πλήρη συμμόρφωση με τις νομικές υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Αυτό δεν αποτελεί απομάκρυνση από τις ευρωπαϊκές αξίες, αλλά αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες, σχολιάζει, τονίζοντας ότι αυτά τα μέτρα θα πρέπει να έχουν αυστηρά προσωρινό χαρακτήρα, να είναι αναλογικά και να συνοδεύονται από ισχυρές δικλίδες ασφαλείας.
«Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει πλέον να εξοπλιστεί με τα νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία που απαιτούνται για να υπερασπιστεί τα εξωτερικά της σύνορα, να αποτρέψει όσους επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν την ανοιχτή φύση της και να ανταποκριθεί σε αυτή τη νέα πραγματικότητα με αποφασιστικότητα, νομιμότητα και συλλογική δράση», καταλήγει ο πρωθυπουργός.
