Ηελεύθερη επιλογή παρόχου ηλεκτρικής ενέργειας αποτέλεσε τα τελευταία χρόνια ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της αγοράς.
Ωστόσο, η δυνατότητα συνεχών μετακινήσεων από εταιρεία σε εταιρεία χρησιμοποιήθηκε σε αρκετές περιπτώσεις ως μέσο αποφυγής πληρωμής λογαριασμών. Τώρα, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ετοιμάζει ένα νέο πλαίσιο που φιλοδοξεί να βάλει τέλος σε αυτή την πρακτική, χωρίς όμως να στερήσει από τους καταναλωτές το δικαίωμα πρόσβασης στην ηλεκτροδότηση.
Στο στόχαστρο ο «ενεργειακός τουρισμός»
Η νέα παρέμβαση επικεντρώνεται στους καταναλωτές που εγκαταλείπουν διαδοχικά έναν πάροχο αφήνοντας πίσω τους ανεξόφλητους λογαριασμούς και μεταφέρονται σε άλλη εταιρεία προμήθειας. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου, θα δημιουργηθεί ένας μηχανισμός καταγραφής αυτών των περιπτώσεων, ώστε να εντοπίζονται όσοι επαναλαμβάνουν συστηματικά την ίδια πρακτική.
Το βασικό χαρακτηριστικό του νέου πλαισίου είναι ότι η παρέμβαση δεν θα αφορά την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, αλλά τη δυνατότητα αλλαγής προμηθευτή. Με άλλα λόγια, ο καταναλωτής δεν θα μένει χωρίς ηλεκτρικό, αλλά ενδέχεται να μην μπορεί να μετακινηθεί ξανά σε άλλη εταιρεία εφόσον συγκεντρώσει συγκεκριμένο αριθμό παραβάσεων.
Πώς θα λειτουργεί ο μηχανισμός
Το σχέδιο προβλέπει αλλαγές στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας μέσω της αναθεώρησης του άρθρου 42 και εισάγει ένα σύστημα διαδοχικών σημάνσεων για τους οφειλέτες.
Η διαδικασία θα ενεργοποιείται όταν ένας πελάτης έχει ληξιπρόθεσμες οφειλές που αντιστοιχούν σε δύο ανεξόφλητους λογαριασμούς. Πριν από οποιαδήποτε καταχώριση, ο πάροχος θα είναι υποχρεωμένος να προτείνει ρύθμιση της οφειλής, δίνοντας τη δυνατότητα στον καταναλωτή να τακτοποιήσει το χρέος του.
Εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία ή δεν τηρηθεί ο διακανονισμός, τότε θα καταγράφεται η πρώτη προειδοποιητική σήμανση.
Η πρώτη αυτή καταχώριση δεν θα στερεί το δικαίωμα αλλαγής παρόχου. Ο μηχανισμός, όμως, θα παρακολουθεί εάν η ίδια συμπεριφορά επαναληφθεί και σε άλλες εταιρείες.
Η τρίτη σήμανση φέρνει απαγόρευση αλλαγής εταιρείας
Εφόσον ο καταναλωτής μεταφερθεί σε δεύτερο ή τρίτο προμηθευτή και δημιουργήσει εκ νέου ληξιπρόθεσμες οφειλές, θα ακολουθείται η ίδια διαδικασία: πρόταση διακανονισμού, αποτυχία εξόφλησης και νέα καταχώριση.
Με τη συμπλήρωση τριών σημάνσεων, ο πελάτης δεν θα μπορεί πλέον να αλλάξει προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας. Η απαγόρευση αυτή θα παραμένει σε ισχύ μέχρι να εκπληρωθούν οι όροι που θα καθοριστούν με την υπουργική απόφαση.
Παραμένουν πάντως ανοιχτά ζητήματα, όπως η διάρκεια του αποκλεισμού, η διαδικασία διαγραφής της σήμανσης αλλά και ο τρόπος αντιμετώπισης περιπτώσεων όπου οι οφειλές αμφισβητούνται.
Τι αλλάζει με τις αποκοπές ηλεκτροδότησης
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο του σχεδίου αφορά το δικαίωμα των προμηθευτών να ζητούν διακοπή της ηλεκτροδότησης.
Με βάση την κατεύθυνση που προκρίνεται, ένας πάροχος θα μπορεί να κινήσει διαδικασία αποκοπής μόνο όσο ο πελάτης παραμένει συμβεβλημένος με την εταιρεία του.
Αν στο μεταξύ ο καταναλωτής έχει αλλάξει προμηθευτή, η προηγούμενη εταιρεία δεν θα μπορεί να ζητήσει τη διακοπή της παροχής εξαιτίας των παλαιών οφειλών. Για την είσπραξη των χρημάτων θα πρέπει να ακολουθήσει τις προβλεπόμενες νομικές και εισπρακτικές διαδικασίες, χωρίς να επηρεάζεται η ενεργή σύμβαση του πελάτη με τον νέο πάροχο.
Η επιλογή αυτή διαφοροποιείται από σενάρια που είχαν εξεταστεί αρχικά και προέβλεπαν τη δυνατότητα αποκοπής ακόμη και για πρώην πελάτες, πρόταση που τελικά δεν φαίνεται να προχωρά.
Οι οφειλές παραμένουν «αγκάθι» για την αγορά
Η πρωτοβουλία του υπουργείου έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ληξιπρόθεσμες οφειλές εξακολουθούν να επιβαρύνουν σημαντικά τη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΡΑΑΕΥ, τα συνολικά ανεξόφλητα χρέη όλων των κατηγοριών καταναλωτών διαμορφώθηκαν κοντά στα 3 δισ. ευρώ το 2025, έναντι περίπου 3,4 δισ. ευρώ το 2024. Παρότι καταγράφεται υποχώρηση, το ύψος των οφειλών εξακολουθεί να θεωρείται ιδιαίτερα υψηλό.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι μέρος αυτού του κόστους μετακυλίεται τελικά στα τιμολόγια, επιβαρύνοντας τους συνεπείς καταναλωτές. Με βάση εκτιμήσεις που στηρίζονται σε στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής, η επίπτωση μπορεί να φθάνει περίπου τα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα, δηλαδή περίπου 6 λεπτά ανά κιλοβατώρα.
Παράλληλα, ο Ελληνικός Σύνδεσμος Προμηθευτών Ενέργειας εκτιμά ότι οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τις εταιρείες ηλεκτρισμού ανέρχονται σε περίπου 2,65 δισ. ευρώ, ενώ σχεδόν τέσσερις στις δέκα παροχές εμφανίζουν ανεξόφλητα υπόλοιπα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι περίπου 1,5 δισ. ευρώ των οφειλών αφορά καταναλωτές που έχουν ήδη αποχωρήσει από τον αρχικό τους πάροχο και έχουν μετακινηθεί σε άλλη εταιρεία.
Στόχος οι στρατηγικοί κακοπληρωτές
Το νέο μοντέλο δεν στοχεύει όσους αντιμετωπίζουν πρόσκαιρες οικονομικές δυσκολίες και επιδιώκουν να ρυθμίσουν τα χρέη τους. Αντίθετα, επιχειρεί να περιορίσει εκείνους που αξιοποιούν επανειλημμένα την αλλαγή παρόχου ως μέσο αποφυγής πληρωμής των υποχρεώσεών τους.
Το εάν ο νέος μηχανισμός θα πετύχει να διαχωρίσει αποτελεσματικά τους στρατηγικούς κακοπληρωτές από τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που αδυνατούν πραγματικά να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους θα εξαρτηθεί από τις τελικές προβλέψεις της υπουργικής απόφασης και τις δικλίδες προστασίας που θα ενσωματωθούν.
