Η αντίστροφη μέτρηση για το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης έχει ξεκινήσει. Μετά από περισσότερα από πέντε χρόνια υλοποίησης του μεγαλύτερου επενδυτικού προγράμματος που γνώρισε ποτέ η χώρα, η Ελλάδα εισέρχεται στην τελική φάση ολοκλήρωσής του, χωρίς πλέον να υπάρχει κανένα περιθώριο παράτασης.
Μέχρι τις 31 Αυγούστου 2026 θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί όλα τα έργα, οι επενδύσεις, τα ορόσημα και οι μεταρρυθμίσεις, ενώ έως τις 30 Σεπτεμβρίου θα υποβληθεί το τελευταίο αίτημα πληρωμής προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στόχος είναι μέχρι το τέλος του έτους να εγκριθεί και να εκταμιευθεί η τελευταία δόση, κλείνοντας οριστικά ο κύκλος του Ταμείου Ανάκαμψης.
Το αναθεωρημένο σχέδιο «Ελλάδα 2.0» διατηρεί συνολικό προϋπολογισμό 35,95 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 18,22 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. ευρώ χαμηλότοκα δάνεια. Πρόκειται για το μεγαλύτερο χρηματοδοτικό πακέτο που διαχειρίστηκε ποτέ η Ελλάδα, με πόρους που κατευθύνθηκαν σε δημόσιες υποδομές, ψηφιακό μετασχηματισμό, υγεία, παιδεία, πράσινη μετάβαση, επιχειρήσεις και στεγαστικά προγράμματα.
Στην τελική ευθεία, όμως, το πρόγραμμα συνοδεύεται και από σημαντικές αλλαγές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε θετική εισήγηση για το αναθεωρημένο ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0», το οποίο υπέβαλε η Ελλάδα στις 8 Μαΐου, ανοίγοντας τον δρόμο για την τελική έγκριση από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η αναθεώρηση κρίθηκε αναγκαία καθώς συνολικά 111 μέτρα τροποποιήθηκαν ή αντικαταστάθηκαν εξαιτίας απρόβλεπτων καθυστερήσεων στις δημόσιες συμβάσεις, τεχνικών προβλημάτων, περιπτώσεων ανωτέρας βίας, αλλά και χαμηλότερης από την αναμενόμενη ζήτησης σε ορισμένα προγράμματα. Στόχος είναι οι διαθέσιμοι πόροι να κατευθυνθούν σε έργα που μπορούν να ολοκληρωθούν εγκαίρως, χωρίς να χαθούν ευρωπαϊκά κονδύλια.
Στο πλαίσιο αυτό, ενισχύονται μια σειρά από δράσεις που ήδη παρουσιάζουν υψηλή απορρόφηση ή θεωρούνται κρίσιμες για την ολοκλήρωση του προγράμματος. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αύξηση των προληπτικών εξετάσεων του προγράμματος «Προλαμβάνω», η επέκταση του πρωτοβάθμιου προσεισμικού ελέγχου σε ακόμη 2.000 αθλητικές εγκαταστάσεις, η προμήθεια 130 νέων ευέλικτων ηλεκτρικών απορριμματοφόρων για την Περιφέρεια Αττικής, η διεύρυνση των πολεοδομικών σχεδίων σε περισσότερες δημοτικές ενότητες και η ενίσχυση παρεμβάσεων σε πολιτιστικούς χώρους.
Παράλληλα, προστίθενται δύο νέες σημαντικές παρεμβάσεις: η συμμετοχή στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου του ΑΔΜΗΕ για την επιτάχυνση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και την αναβάθμιση του δικτύου μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και η ελληνική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία δημιουργίας Gigafactory Τεχνητής Νοημοσύνης μέσω της κοινής επιχείρησης EuroHPC.
Αντίθετα, μια σειρά έργων αφαιρούνται ή περιορίζονται επειδή δεν μπορούν να ολοκληρωθούν εντός των ασφυκτικών προθεσμιών του Ταμείου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αναβάθμιση του Προαστιακού Δυτικής Αττικής, έργα ψηφιακού μετασχηματισμού του Δημοσίου, υποδομές υγείας, δράσεις ανάπτυξης του τουρισμού, ενεργειακές ανακαινίσεις κατοικιών, προγράμματα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τμήματα του Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης, καθώς και παρεμβάσεις στους ελληνικούς σιδηροδρόμους και στην πολιτική προστασία.
Σημαντικός αριθμός έργων τροποποιείται επίσης χωρίς να αλλάζει ο βασικός τους στόχος. Στις αλλαγές περιλαμβάνονται παρεμβάσεις για τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών, η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ», οι οργανωτικές μεταρρυθμίσεις στην υγεία και στους σιδηροδρόμους, καθώς και έργα του ΔΕΔΔΗΕ, του ΟΑΚΑ, της ηλεκτροκίνησης και των υποδομών ύδρευσης, με στόχο τη μείωση του διοικητικού φόρτου και την ταχύτερη υλοποίησή τους.
Παράλληλα με την αναθεώρηση, συνεχίζεται η μεταφορά ορισμένων έργων σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία, ώστε να ολοκληρωθούν χωρίς να χαθούν κοινοτικοί πόροι. Μεταξύ αυτών βρίσκονται μεγάλα αρδευτικά έργα στην Πρέβεζα, την Άρτα, τη Λευκάδα, τον Ταυρωπό, τον Νέστο και το Μιναγιώτικο, τα οποία θα χρηματοδοτηθούν από άλλα προγράμματα.
Παρότι το Ταμείο Ανάκαμψης ολοκληρώνεται τυπικά μέσα στο 2026, το αναπτυξιακό του αποτύπωμα θα συνεχίσει να γίνεται αισθητό και τα επόμενα χρόνια. Έργα που έχουν ήδη συμβασιοποιηθεί θα εξακολουθήσουν να ολοκληρώνονται, ενώ πολλές από τις μεταρρυθμίσεις και τις νέες ψηφιακές υπηρεσίες που χρηματοδοτήθηκαν από το πρόγραμμα θα αποτελέσουν μόνιμο μέρος της λειτουργίας του κράτους και της οικονομίας.
Από το 2027 τη σκυτάλη αναλαμβάνει το νέο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 2026-2030, συνολικού προϋπολογισμού 23 δισ. ευρώ. Περίπου 17,1 δισ. ευρώ αφορούν νέες χρηματοδοτήσεις και 5,8 δισ. ευρώ τη συνέχιση έργων που μεταφέρονται στο νέο πρόγραμμα. Οι πόροι θα κατευθυνθούν σε έργα υποδομών, μεταφορών, υγείας, παιδείας, ψηφιακού μετασχηματισμού, ενεργειακής μετάβασης, πολιτικής προστασίας και περιφερειακής ανάπτυξης, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε έναν νέο πενταετή κύκλο δημόσιων επενδύσεων.
