Σε τρεις βασικούς άξονες διαμορφώνεται το κυβερνητικό σχέδιο για την κοινωνική στέγη, το οποίο επιχειρεί να διευρύνει την προσφορά κατοικιών με προσιτό ενοίκιο μέσα από την αξιοποίηση ακινήτων δημόσιων και μη κερδοσκοπικών φορέων, τη συμμετοχή ιδιωτικών επιχειρήσεων και την ανέγερση νέων κατοικιών σε ανενεργά στρατόπεδα.
Οι δύο από τις τρεις παρεμβάσεις περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο περί «Προσωπικού Βοηθού, Πρώιμης Παρέμβασης και ρυθμίσεων στεγαστικής πολιτικής», το οποίο ψηφίστηκε την Τετάρτη 22 Ιουλίου. Η πρώτη προβλέπει φορολογικά κίνητρα για την ένταξη ακινήτων σε προγράμματα κοινωνικής μίσθωσης, ενώ η δεύτερη ανοίγει τον δρόμο για την ανάπτυξη κοινωνικών κατοικιών στα στρατόπεδα «Παπαστάθη» στις Αχαρνές, «Ζιάκα» στον Δήμο Κορδελιού – Ευόσμου και «Μανουσογιαννάκη» στην Πάτρα.
Το σχέδιο συμπληρώνεται από το «Κατασκευάζω – Νοικιάζω», το οποίο έχει θεσπιστεί με χωριστή νομοθετική ρύθμιση και απευθύνεται σε επιχειρήσεις κατασκευής ή διαχείρισης ακινήτων. Το πρόγραμμα δίνει τη δυνατότητα ανέγερσης νέων κατοικιών ή μετατροπής κτιρίων άλλης χρήσης, εφόσον τα ακίνητα διατεθούν για μακροχρόνια μίσθωση τουλάχιστον δέκα ετών με προκαθορισμένο ενοίκιο.
Για την κοινωνική μίσθωση, οι δικαιούχοι θα επιλέγονται με βάση εισοδηματικά, περιουσιακά και οικογενειακά κριτήρια, τα οποία μένει να εξειδικευθούν από τα συναρμόδια υπουργεία. Μεταξύ των σεναρίων που εξετάζονται είναι η υιοθέτηση κριτηρίων αντίστοιχων με εκείνα που ισχύουν στο «Σπίτι Μου ΙΙ».
Πώς θα λειτουργεί η κοινωνική μίσθωση
Η κοινωνική μίσθωση αφορά τη διάθεση κατάλληλων κατοικιών σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες με προκαθορισμένο ενοίκιο, το οποίο θα είναι αισθητά χαμηλότερο από εκείνο που διαμορφώνεται στην αγορά για ακίνητα αντίστοιχων ποιοτικών χαρακτηριστικών.
Στα σχετικά προγράμματα θα μπορούν να συμμετέχουν δήμοι, περιφέρειες, νομικά πρόσωπα και Αναπτυξιακοί Οργανισμοί της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς και μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, διαθέτοντας δικά τους ακίνητα ή κατοικίες που έχουν προηγουμένως μισθώσει και στη συνέχεια υπεκμισθώνουν στους δικαιούχους.
Το βασικό κίνητρο για τη συμμετοχή τους είναι η απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα έσοδα που προκύπτουν από τις συγκεκριμένες μισθώσεις, η οποία θα ισχύει από το φορολογικό έτος 2026 και για όσο διάστημα τα ακίνητα παραμένουν ενταγμένα στα σχετικά προγράμματα. Η ρύθμιση θα καλύπτει, επίσης, κατοικίες που αξιοποιούνται μέσω δράσεων οι οποίες χρηματοδοτούνται, συγχρηματοδοτούνται ή επιδοτούνται από ευρωπαϊκούς πόρους για τη στέγαση ευάλωτων ομάδων, διευρύνοντας τον αριθμό των φορέων και των ακινήτων που θα μπορούν να συμμετάσχουν.
Η επιλογή των μισθωτών θα γίνεται με κοινωνικά κριτήρια, στα οποία μπορούν να περιλαμβάνονται το εισόδημα, η περιουσιακή και οικογενειακή κατάσταση, καθώς και η ηλικία των παιδιών. Τα τελικά όρια, οι προϋποθέσεις συμμετοχής και η διαδικασία ένταξης των δικαιούχων θα καθοριστούν από τα υπουργεία Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Τα κίνητρα του «Κατασκευάζω – Νοικιάζω»
Στη διεύρυνση της προσφοράς κατοικιών επιχειρεί να συμβάλει και το πρόγραμμα «Κατασκευάζω – Νοικιάζω», το οποίο απευθύνεται σε νομικά πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στον τομέα των κατασκευών ή της διαχείρισης ακινήτων. Μέσω του προγράμματος, οι επιχειρήσεις θα μπορούν είτε να ανεγείρουν νέες κατοικίες είτε να μετατρέπουν κτίρια άλλης χρήσης σε οικιστικά ακίνητα, υπό την προϋπόθεση ότι θα τα διαθέτουν αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση διάρκειας τουλάχιστον δέκα ετών.
Το ενοίκιο δεν θα καθορίζεται ελεύθερα από τις επιχειρήσεις, αλλά θα είναι προκαθορισμένο με κυβερνητική απόφαση, ενώ ως κίνητρο για τη δεκαετή δέσμευση των ακινήτων προβλέπεται απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα έσοδα που θα προκύπτουν από τις συγκεκριμένες μισθώσεις. Η φοροαπαλλαγή θα ισχύει για όσο διάστημα τηρούνται οι όροι του προγράμματος και οι κατοικίες εξακολουθούν να διατίθενται αποκλειστικά για τον σκοπό για τον οποίο εντάχθηκαν σε αυτό.
Οι λεπτομέρειες εφαρμογής θα καθοριστούν με κοινή απόφαση των υπουργών Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και του κατά περίπτωση αρμόδιου υπουργού. Μεταξύ άλλων, θα εξειδικευθούν οι όροι συμμετοχής, οι κατηγορίες των επιχειρήσεων που θα μπορούν να ενταχθούν βάσει του Κωδικού Αριθμού Δραστηριότητάς τους, οι συμβατικές σχέσεις με τους μισθωτές και ο τρόπος προσδιορισμού του ενοικίου, καθώς και οι υποχρεώσεις για τη συντήρηση, τη φροντίδα και τη διαχείριση των ακινήτων σε όλη τη διάρκεια της μίσθωσης.
Η αξιοποίηση των ανενεργών στρατοπέδων
Το σχέδιο για τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών σε ακίνητα του Ταμείου Ακινήτων Εθνικής Άμυνας θα προχωρήσει μέσα από προγραμματικές συμβάσεις μεταξύ του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με την πρώτη φάση να περιλαμβάνει τα στρατόπεδα «Παπαστάθη» στις Αχαρνές, «Ζιάκα» στον Δήμο Κορδελιού – Ευόσμου και «Μανουσογιαννάκη» στην Πάτρα.
Τα συγκεκριμένα ακίνητα θα παραχωρηθούν μακροχρόνια στο υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας για την ανάπτυξη των νέων κατοικιών, ενώ το υπουργείο Εθνικής Άμυνας θα αναλάβει την εκπόνηση των μελετών, τη διενέργεια των διαγωνισμών και την επίβλεψη των έργων. Για την έγκριση των αρχιτεκτονικών μελετών θα απαιτείται παράλληλα η σύμφωνη γνώμη του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας.
Η πρώτη φάση του προγράμματος θα χρηματοδοτηθεί από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, ενώ για τη μακροχρόνια παραχώρηση των ακινήτων προβλέπεται η καταβολή συνολικού ανταλλάγματος 70 εκατ. ευρώ προς το Ταμείο Ακινήτων Εθνικής Άμυνας. Τα χρήματα θα προέλθουν από πιστώσεις του προγράμματος «Σπίτι Μου» που δεν αξιοποιήθηκαν και θα διατεθούν αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση του σχεδίου δράσης του Ταμείου.
Το συνολικό ποσό θα καταβληθεί σε τρεις δόσεις έως το τέλος του 2030, με την πρώτη, ύψους 25 εκατ. ευρώ, να προβλέπεται κατά την υπογραφή της προγραμματικής σύμβασης, ενώ το ύψος των επόμενων δύο δόσεων και το χρονοδιάγραμμα καταβολής τους θα καθοριστούν στη συνέχεια.
Παράλληλα, τα έσοδα από τα μισθώματα και τις κοινόχρηστες δαπάνες θα αξιοποιούνται για τη λειτουργία, τη συντήρηση και την ανακαίνιση των κατοικιών, ενώ ο τρόπος με τον οποίο θα κατανέμονται μεταξύ των δύο υπουργείων θα προσδιορίζεται κάθε χρόνο με κοινή υπουργική απόφαση.
