Αντιμέτωπους με μια όχι και τόσο ευοίωνη κατάσταση που επικρατεί στην αγορά εργασίας φέρνουν την ηγεσία του υπουργείου Εργασίας αλλά και ευρύτερα το οικονομικό επιτελείο τα στοιχεία των ελέγχων της Επιθεώρησης Εργασίας για το 2025: η αύξηση της απασχόλησης συνοδεύεται με τη διεύρυνση των παραβατικών συμπεριφορών στην αγορά εργασίας. Ετσι, οι έλεγχοι που αυξήθηκαν επίσης σε σχέση με το προηγούμενο έτος (2024) δεν αποτυπώνουν μόνο την ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών, αλλά και μια λιγότερο αισιόδοξη πραγματικότητα, ότι η αδήλωτη και η υποδηλωμένη εργασία εξακολουθούν να αποτελούν ένα διαρθρωτικό χαρακτηριστικό της αγοράς εργασίας και όχι ένα παροδικό φαινόμενο που περιορίζεται σε 82.233 ελέγχους με 19.093 κυρώσεις, περισσότερες από 2.500 μηνύσεις και πρόστιμα που άγγιξαν τα 54 εκατ. ευρώ. Η εικόνα που προκύπτει είναι ότι η παραβίαση της εργατικής νομοθεσίας λαμβάνει πλέον διαφορετικές μορφές, οι οποίες όμως συγκλίνουν στην ίδια πρακτική: την απόκρυψη πραγματικού χρόνου εργασίας και πραγματικού εργασιακού κόστους. Δεν είναι τυχαίο ότι η συνηθέστερη παράβαση αφορά τη μη ή την ελλιπή χρήση της ψηφιακής κάρτας εργασίας, με 2.994 καταγεγραμμένες περιπτώσεις. Ακολουθούν οι παραβάσεις ωραρίου με 2.332 περιπτώσεις, η μη καταβολή δεδουλευμένων αποδοχών με 1.410 παραβάσεις και η αδήλωτη εργασία με 1.372 περιπτώσεις.
Στην πράξη, οι παραβάσεις αυτές αποτελούν διαφορετικές εκφάνσεις της ίδιας παθογένειας. Η μη ενεργοποίηση ή η πλημμελής χρήση της ψηφιακής κάρτας, η απασχόληση πέραν του δηλωμένου ωραρίου χωρίς αντίστοιχη αμοιβή και η πλήρης αδήλωτη εργασία συνθέτουν ένα πλέγμα υποδηλωμένης απασχόλησης που επιτρέπει σε επιχειρήσεις να μειώνουν τεχνητά το εργασιακό κόστος. Το φαινόμενο συνδέεται άμεσα και με το υψηλό μη μισθολογικό κόστος που εξακολουθεί να επιβαρύνει την ελληνική εργασία, καθώς οι ασφαλιστικές εισφορές και οι λοιπές επιβαρύνσεις συνεχίζουν να λειτουργούν ως κίνητρο για την απόκρυψη πραγματικών ωρών ή ακόμη και πραγματικών θέσεων εργασίας.
Πρώτος και με μεγάλη διαφορά σε πρόστιμα και μηνύσεις αναδείχθηκε ο κλάδος της εστίασης. Στον συγκεκριμένο τομέα πραγματοποιήθηκαν 12.415 έλεγχοι, δηλαδή περισσότεροι από ένας στους τέσσερις ελέγχους που διενεργήθηκαν για τις εργασιακές σχέσεις, και επιβλήθηκαν 4.279 κυρώσεις. Η εστίαση καταγράφει διαχρονικά υψηλά επίπεδα παραβατικότητας, καθώς χαρακτηρίζεται από έντονη εποχικότητα, μεγάλη κινητικότητα προσωπικού και εκτεταμένη χρήση ευέλικτων μορφών απασχόλησης.
Το 2025 έγιναν 82.233 έλεγχοι που απέφεραν 19.093 κυρώσεις, πάνω από 2.500 μηνύσεις και επιβλήθηκαν πρόστιμα 54 εκατ.
Στη δεύτερη θέση βρέθηκε το λιανικό εμπόριο με 1.649 κυρώσεις, ενώ ακολουθούν οι μεταφορές και τα καταλύματα. Ιδιαίτερα στις χερσαίες μεταφορές, το ποσοστό παραβατικότητας παραμένει εξαιρετικά υψηλό, γεγονός που συνδέεται κυρίως με ζητήματα χρόνου εργασίας και υπερωριακής απασχόλησης. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι σε ορισμένους κλάδους, όπως η αποθήκευση και οι υποστηρικτικές προς τη μεταφορά δραστηριότητες, σχεδόν δύο στους τρεις ελέγχους καταλήγουν σε διαπίστωση παράβασης.
Αξιοσημείωτο παραμένει και το γεγονός ότι σημαντικός αριθμός επιχειρήσεων εξακολουθεί να αρνείται την είσοδο ή την παροχή στοιχείων στους επιθεωρητές εργασίας, παρά το ότι η νομοθεσία προβλέπει πλέον αυστηρές κυρώσεις για τέτοιες πρακτικές. Η συμπεριφορά αυτή καταδεικνύει ότι τμήμα της αγοράς εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τους ελέγχους ως εμπόδιο και όχι ως μηχανισμό διασφάλισης του υγιούς ανταγωνισμού.
Την ίδια στιγμή, οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης παραμένουν ιδιαίτερα διαδεδομένες. Το 2025 καταγράφηκαν 1.572.294 συμβάσεις μερικής ή εκ περιτροπής εργασίας, με σχεδόν μία στις δύο νέες προσλήψεις να αφορά ευέλικτη μορφή απασχόλησης. Παράλληλα, οι μετατροπές συμβάσεων πλήρους απασχόλησης σε ευέλικτες μορφές αυξήθηκαν κατά σχεδόν 19%, ξεπερνώντας τις 55.600 περιπτώσεις.
Ανησυχητική είναι και η εικόνα στο πεδίο της υγείας και ασφάλειας στην εργασία. Το 2025 αναγγέλθηκαν 20.498 εργατικά ατυχήματα, αριθμός αυξημένος κατά 3.139 σε σχέση με το 2024 και κατά 8.541 σε σύγκριση με το 2021.
«Καμπανάκι» Ε.Ε. για την απασχόληση
Μια μεγάλη αντίφαση της ελληνικής αγοράς εργασίας, την υπερπληθώρα ωρών εργασίας σε αντιδιαστολή με τη χαμηλή παραγωγικότητα αλλά και την έλλειψη «ταλέντων», καταδεικνύει η έκθεση της Κομισιόν για τη χώρα μας. Ετσι, και παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση της ανεργίας και τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, η Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας, τα οποία περιορίζουν την παραγωγικότητα, αποδυναμώνουν την ανταγωνιστικότητα και δυσχεραίνουν τη σύγκλιση με τις πιο ανεπτυγμένες οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Η Κομισιόν σημειώνει ότι η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα αντιστοιχεί μόλις στο 54,6% του μέσου όρου της Ε.Ε., ενώ οι Ελληνες εργαζόμενοι καταγράφουν τις περισσότερες ώρες εργασίας ανά απασχολούμενο μεταξύ των κρατών-μελών (41 ώρες την εβδομάδα). Το γεγονός αυτό αποτυπώνει, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, ένα αναπτυξιακό μοντέλο που εξακολουθεί να στηρίζεται στην ποσότητα της εργασίας και όχι στην αποτελεσματικότητά της. Ταυτόχρονα, η ποιότητα της απασχόλησης παραμένει προβληματική: πάνω από το 40% των εργαζομένων εργάζεται τα Σαββατοκύριακα, περισσότεροι από ένας στους τρεις απασχολούνται και τις βραδινές ώρες, ενώ η προσωρινή και η μερική απασχόληση εξακολουθούν σε μεγάλο βαθμό να μην αποτελούν επιλογή των εργαζομένων, αλλά αναγκαστική λύση. Σχεδόν οι μισοί εργαζόμενοι με συμβάσεις ορισμένου χρόνου δηλώνουν ότι δεν επιθυμούν αυτή τη μορφή εργασίας, ενώ η επισφάλεια παραμένει εκτεταμένη.
Την ίδια στιγμή, η χώρα καταγράφει από τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρώπη ως προς την αντιστοίχιση δεξιοτήτων και αναγκών της οικονομίας. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Δείκτη Δεξιοτήτων του Cedefop, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 30ή θέση μεταξύ 31 χωρών ως προς το ταίριασμα δεξιοτήτων και θέσεων εργασίας, στην 28η θέση ως προς την ανάπτυξη δεξιοτήτων και στην 27η ως προς την ενεργοποίησή τους. Η συμμετοχή των ενηλίκων στη διά βίου μάθηση παραμένει χαμηλή, οι ψηφιακές δεξιότητες υστερούν σημαντικά έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου και το σύστημα πρόβλεψης των αναγκών της αγοράς εργασίας χαρακτηρίζεται ανεπαρκές. Η εικόνα αποτυπώνεται και στις επιχειρήσεις, καθώς περίπου το 80% δηλώνει ότι η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για νέες επενδύσεις. Κι όλα αυτά ενώ, όπως επισημαίνεται στην έκθεση, η χώρα συνεχίζει να εμφανίζει από τα υψηλότερα ποσοστά υπερεκπαίδευσης στην Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς περίπου ένας στους τρεις εργαζομένους απασχολείται σε θέση που απαιτεί χαμηλότερα προσόντα από εκείνα που διαθέτει.
Οι Ελληνες εργάζονται περισσότερο, αλλά η παραγωγικότητα παραμένει στο 54,6% του μέσου όρου της Ε.Ε.
Σημαντικό παράγοντα ανησυχίας αποτελεί και η δημογραφική συρρίκνωση. Σύμφωνα με τις προβολές της Επιτροπής, ο πληθυσμός εργασιακής ηλικίας αναμένεται να μειωθεί κατά περίπου ένα τρίτο έως το 2070, περιορίζοντας περαιτέρω τη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να εντείνει τις ήδη εμφανείς ελλείψεις προσωπικού σε κλάδους όπως ο τουρισμός, οι κατασκευές και οι τεχνικές ειδικότητες, ενώ επιβαρύνει ιδιαίτερα τις περιφερειακές περιοχές που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή μείωση.
Την ίδια στιγμή, και παρά τις επιμέρους βελτιώσεις, η χώρα μας εξακολουθεί να εμφανίζει ένα από τα μεγαλύτερα χάσματα απασχόλησης μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ε.Ε. Το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών υπολείπεται κατά 17,4 ποσοστιαίες μονάδες εκείνου των ανδρών, με την Επιτροπή να συνδέει το πρόβλημα κυρίως με τις ελλείψεις σε υπηρεσίες φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων. Παράλληλα, οι νέοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες κατά την είσοδό τους στην αγορά εργασίας.
