Της Εύας Καλογήρου
Από το τηλεοπτικό ρεπορτάζ και τις αποστολές στα νησιά του Αιγαίου, στον κόσμο της λογοτεχνίας και της αφήγησης πραγματικών ιστοριών πέρασε ο Λαρισαίος δημοσιογράφος Απόστολος Στάικος με το πρώτο του βιβλίο «Τα βουνά στην πλάτη».
Ο δημοσιογράφος του euronews, που μεγάλωσε στον Αμπελώνα Λάρισας, μεταφέρει στις σελίδες του βιβλίου εικόνες, πρόσωπα και βιώματα από το προσφυγικό πεδίο, εκεί όπου βρέθηκε ως ρεπόρτερ από το 2015 μέχρι και τα επόμενα χρόνια, σε Λέσβο, Χίο, Σάμο, Ειδομένη, Έβρο και Πειραιά.
Μέσα από δέκα ιστορίες και short stories που ξεκινούν από το ρεπορτάζ και φτάνουν μέχρι τη μυθοπλασία, το βιβλίο φωτίζει ανθρώπινες διαδρομές, φόβους, απώλειες και μικρές στιγμές αξιοπρέπειας, που – όπως λέει και ο ίδιος – δεν χωρούν σε ένα τηλεοπτικό δελτίο τριών λεπτών.
Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Εύμαρος και συνοδεύεται από τραγούδι σε μουσική του Γιώργου Καγιαλίκου και ερμηνεία των Φίλιππου-Mahdi Safaei και Άνιας Αρμενάκη.
Ο Απόστολος Στάικος μιλά στη LarissaPress
Τι ήταν αυτό που σας έκανε να περάσετε από το τηλεοπτικό ρεπορτάζ στη συγγραφή βιβλίου με το «Τα βουνά στην πλάτη»;
Δυο μπύρες και ένας φίλος στα Εξάρχεια. Μόλις είχα επιστρέψει από μια αποστολή στη Λέσβο. Βγήκαμε ένα βράδυ και αφού με ρώτησε για την κατάσταση στο νησί, γυρίζει και μου λέει: «Τόσα έχεις ζήσει, δεν γράφεις ένα βιβλίο;». Απέρριψα κατηγορηματικά την ιδέα, όμως ο σπόρος είχε πέσει στο χώμα. Ξεκίνησα με μια μικρή ιστορία, προχώρησα σε μια δεύτερη και κατέληξα στο πρώτο μου βιβλίο.
Ποια ανάγκη θεωρείτε ότι καλύπτει η αφήγηση ιστοριών που δεν “χωράνε” σε ένα τηλεοπτικό δελτίο;
Καμία ανάγκη, κανείς δεν μας χρειάζεται. Επιθυμία είναι και ένα στοίχημα με τον εαυτό μου. «Μπορώ να τα καταφέρω σε κάτι τόσο διαφορετικό;» Την απάντηση θα δώσουν οι αναγνώστες.
Από εκεί και πέρα, θεωρώ πως είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε ιστορίες ανθρώπων που αναζητούν όσα εμείς θεωρούμε δεδομένα. Σπίτι, δουλειά, ασφάλεια, μέλλον. Παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε και καθόλου δεν υποτιμώ, δεν μπορούμε να φανταστούμε τις δυσκολίες που βιώνουν πρόσφυγες και μετανάστες.
Τέλος, ένα δελτίο ειδήσεων μένει στην επιφάνεια. Παρέχει βασικές πληροφορίες. Οπότε έχει ενδιαφέρον να πιάσεις το νήμα και να προσπαθήσεις να πας λίγο παρακάτω.
Πώς επιλέξατε τις διαδρομές του οδοιπορικού σας (Αιγαίο, Έβρος, Ειδομένη);
Με οδήγησε ο χρόνος και η μνήμη. Όλα ξεκίνησαν τον Αύγουστο του 2015, όταν στη Λέσβο έφταναν πάνω από 100 βάρκες την ημέρα. Ακολούθησε η Χίος, η Σάμος και βεβαίως η Ειδομένη, τον Φεβρουάριο του 2016, από όπου και η φωτογραφία του εξωφύλλου.
Οπότε βάδισα στα χνάρια των αποστολών μας και των αναμνήσεων μου. Μόνο στη Λέσβο, έχω κάνει 14 αποστολές. Ανέσυρα λοιπόν τις πιο ενδιαφέρουσες στιγμές, αλλά και εκείνες που στο πεδίο μάλλον υποτίμησα, που κάπως προσπέρασα βιαστικά.
Τι σας δυσκόλεψε περισσότερο στη διαδικασία της καταγραφής και της έρευνας;
Δεν δυσκολεύτηκα ιδιαίτερα γιατί πρόκειται για προσωπικά βιώματα. Δεν χρειάστηκε να κάνω έρευνα για ένα θέμα που δεν γνώριζα ή για μια άλλη εποχή.
Αν κάτι με ζόρισε, ήταν η ανάγκη μου να είμαι ακριβής και δίκαιος με τους ανθρώπους που γνώρισα στο πεδίο, που μου μίλησαν και με εμπιστεύτηκαν. Δεν ήμουν σίγουρος, αν θα κατάφερνα να μεταφέρω την ένταση του πεδίου στο χαρτί.
Υπάρχει κάποια στιγμή ή μαρτυρία που σας έχει μείνει πιο έντονα από όλες;
Το πως η Σάρα κοιτούσε τη σαλάτα.
Το 2017 στο Βαθύ της Σάμου, κάναμε γυρίσματα για μια εκπομπή. Μια κοπέλα ζούσε μόνη, στη γνωστή και ως «ζούγκλα» όπου υπήρχαν εκατοντάδες σκηνές και οι συνθήκες ήταν άθλιες. Μας βοήθησε πολύ, μας γνώρισε ανθρώπους, οπότε ένα βράδυ την καλέσαμε για φαγητό.
Ήταν πολύ φιλική και αξιοπρεπέστατη. Όμως δεν θα ξεχάσω το πως κοιτούσε τη σαλάτα. Εκτιμούσε αυτό που εμείς θεωρούμε αυτονόητο ή υποτιμούμε ως συνοδευτικό. Συνήθως, μας ενδιαφέρει το κυρίως πιάτο.
Ντράπηκα πολύ όταν κατάλαβα πως είχε καιρό να καθίσει σε εστιατόριο ως πελάτης. Οι πρόσφυγες περιμένουν στην ουρά μέχρι να πάρουν ένα πιάτο φαγητό. Η Σάρα καθόταν μαζί μας, είχε μπροστά της καλό φαγητό και μετά από καιρό, μια σαλάτα. Για περίπου δύο ώρες, ήταν «μία από εμάς».
Πώς προέκυψε η ιδέα να συνοδεύεται το βιβλίο «Τα βουνά στην πλάτη» από ένα τραγούδι και τι προσθέτει η μουσική στην εμπειρία της αφήγησης;
Έχω ένα παρελθόν στο πεδίο της στιχουργικής. Αυτό είναι το 15ο μου τραγούδι. Έχει προηγηθεί μια ολοκληρωμένη δισκογραφική δουλειά, ο «Αόριστος» σε μουσική Γιώργοu Κωνσταντινίδη και ερμηνεία των Θοδωρή Νικολάου και Παυλίνας Κατσή.
Ακολούθησαν δύο τραγούδια σε μουσική και ερμηνεία του Γιώργου Καγιαλίκου και τώρα ξανασυναντιόμαστε στο τραγούδι του βιβλίου.
Οπότε, «μετακινούμαι» από είδος σε είδος και προσπαθώ να τα δέσω. Σε όλες μου τις εκδοχές, ιστορίες αφηγούμαι.
Όσο για το τι προσθέτει η μουσική στην εμπειρία της αφήγησης, νομίζω πως φτιάχνει ένα πιο άμεσο και σφιχτό μήνυμα. Με το τραγούδι, μέσα σε τρία λεπτά είπαμε όσα επιχείρησα να μεταφέρω με δεκάδες χιλιάδες λέξεις. Μαγικό.
Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης φεύγοντας από το βιβλίο;
Το πόσο εύθραυστοι και αδύναμοι μπορούμε να γίνουμε. Να δει πως μπορούμε να «ατσαλώσουμε» και να παλέψουμε για τη ζωή και το μέλλον μας.
Να κατανοήσει πως ο ξένος δεν είναι εχθρός και πως η μετανάστευση δεν είναι πρόβλημα που πρέπει να λυθεί. Είναι κομμάτι της ανθρώπινης ιστορίας.
Ειδικά εμείς οι Έλληνες, ξέρουμε πολύ καλά τι σημαίνει ξεριζωμός και ξενιτιά.
Λίγα λόγια για το βιβλίο
Ο Χασάν έγινε φονιάς, την κυρα-Δέσποινα την κυνηγούν ακροδεξιοί. Η Αναστασία αγάπησε βαθιά και σύντομα θα φέρει στον κόσμο ένα παιδί. Η Μόρια τυλίχτηκε στις φλόγες, μια γυναίκα από την Αφρική ψάχνει νερό για εκείνη και το μωρό της.
Ένας ρεπόρτερ ταξιδεύει, κρατάει μικρόφωνο και αφηγείται ιστορίες ανθρώπων που κουβαλούν «Τα βουνά στην πλάτη».
Η σύνοψη του βιβλίου
Καθημερινά, το καλοκαίρι του 2015, εκατοντάδες βάρκες με πρόσφυγες και μετανάστες έφταναν στις ακτές των νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου. Ελληνικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης έσπευσαν σε Λέσβο, Χίο και Σάμο. Το euronews δεν θα μπορούσε να λείπει.
Πραγματοποιήθηκαν δεκάδες αποστολές στα νησιά, ενώ ακολούθησε ο Έβρος, η Ειδομένη, το λιμάνι του Πειραιά και η πλατεία Βικτωρίας. Τα ρεπορτάζ του euronews μεταδίδονταν σε περισσότερες από δέκα γλώσσες, ενημερώνοντας ένα παγκόσμιο κοινό για όσα συνέβαιναν στην Ελλάδα.
Μέσα από αυτές τις αποστολές γεννήθηκαν ιστορίες που δεν χωρούσαν σε ένα τηλεοπτικό ρεπορτάζ λίγων λεπτών. Στιγμές, πρόσωπα, βλέμματα αλλά και ενοχές για τον χρόνο που δεν φτάνει για να αφιερωθεί στους ανθρώπους που ζουν στη «ζούγκλα» της Μόριας.
Αυτή είναι η βάση των δέκα ιστοριών και των short stories που ξεκινούν από το ρεπορτάζ και οδηγούνται στη μυθοπλασία. Κάθε διήγημα συνοδεύεται από QR code που οδηγεί σε ρεπορτάζ του euronews στο YouTube.
Το βιβλίο καλύπτει την περίοδο 2015 – 2022 και αφήνει ηθελημένα μια σημαντική εκκρεμότητα: το ναυάγιο της Πύλου.
«Τα βουνά στην πλάτη» του Απόστολου Στάικου κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Εύμαρος.
Βιογραφικό συγγραφέα
Ο Απόστολος Στάικος γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη τον Δεκαπενταύγουστο του 1979 και μεγάλωσε στον Αμπελώνα Λάρισας, ενώ σήμερα ζει και εργάζεται στην Αθήνα.
Σπούδασε Αρχαία Ιστορία και Αρχαιολογία (BA), Πολιτικές Επιστήμες και Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (MA), καθώς και Τηλεοπτική Δημοσιογραφία (MA) στη Μεγάλη Βρετανία.
Είναι δημοσιογράφος και εργάζεται στην ελληνική υπηρεσία του euronews, έχοντας καλύψει σημαντικά γεγονότα και αποστολές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Στο παρελθόν εργάστηκε στην ΕΤ3 και την ΕΤ1, ενώ έχει συνεργαστεί με τη METAδραση και την UNHCR Greece.
Παράλληλα, δραστηριοποιείται στον χώρο των podcasts και της παραγωγής περιεχομένου, έχοντας αναλάβει projects για το iMEdD και τη Melon Media.
Ασχολείται επίσης με τη στιχουργική, έχοντας γράψει στίχους για τραγούδια και δισκογραφικές δουλειές. Το βιβλίο «Τα βουνά στην πλάτη» αποτελεί την πρώτη του συγγραφική απόπειρα.
