Μπορεί ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου ΙΙ να ξεκινά από την παιδική ηλικία; Σε αυτό το ερώτημα απαντά ο κ. Θανάσης Τζιαμούρτας, καθηγητής στο ΤΕΦΑΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, βασιζόμενος σε επιστημονικές εργασίες και έρευνες που εξετάζουν τη σχέση παχυσαρκίας και μεταβολικών διαταραχών.
Η παχυσαρκία, όπως επισημαίνει ο κ. Τζιαμούρτας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, αποτελεί ένα διαρκώς αυξανόμενο πρόβλημα στις αναπτυγμένες χώρες, με χαρακτηριστικά επιδημίας. Τα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας, κυρίως λόγω καρδιαγγειακών νοσημάτων. Το φαινόμενο επεκτείνεται πλέον και σε παιδιά και εφήβους, με 35 εκατομμύρια παιδιά κάτω των 5 ετών παγκοσμίως να είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα και πάνω από 390 εκατομμύρια παιδιά και εφήβους 5-19 ετών να αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα.
Στην Ελλάδα, μελέτες δείχνουν ότι περίπου 3 στα 10 παιδιά στη Θεσσαλία είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα, ποσοστό που αντανακλά τη γενικότερη εικόνα της παιδικής παχυσαρκίας στη χώρα. Στην ηλικία των 6-12 ετών, 1 στα 4 παχύσαρκα παιδιά ενδέχεται να εμφανίζει μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη, ενώ συχνά παρατηρούνται και αυξημένοι καρδιομεταβολικοί παράγοντες κινδύνου. Περίπου το 55% των παχύσαρκων παιδιών παραμένουν παχύσαρκα στην εφηβεία, ενώ το 80% των παχύσαρκων εφήβων διατηρούν την παχυσαρκία και στην ενήλικη ζωή.
Ο ρόλος των λιποκυτταροκινών
Όπως τονίζει ο κ. Τζιαμούρτας, μέχρι πρόσφατα ο λιπώδης ιστός θεωρούνταν ανενεργός, με μοναδική λειτουργία την αποθήκευση ενέργειας. Ωστόσο, σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι εκκρίνει ουσίες με σημαντικό βιολογικό ρόλο, όπως η αντιπονεκτίνη, η βισφατίνη και η ρεζιστίνη. Οι ουσίες αυτές, γνωστές ως λιποκυτταροκίνες, σχετίζονται με την παχυσαρκία και την ινσουλινοαντίσταση.
Η αντιπονεκτίνη μειώνεται σε καταστάσεις παχυσαρκίας και ινσουλινοαντίστασης, ενώ η άσκηση μπορεί να βελτιώσει την ευαισθησία στην ινσουλίνη μέσω της ρύθμισης των επιπέδων της. Η βισφατίνη, που εντοπίζεται στο κοιλιακό λίπος, μιμείται τη δράση της ινσουλίνης και συνδέεται με το μεταβολικό σύνδρομο, ενώ η ρεζιστίνη επηρεάζει την ομοιοστασία της γλυκόζης και συμβάλλει στην ινσουλινοαντίσταση του ήπατος.
Η φυσική δραστηριότητα ως προστατευτικός παράγοντας
Έρευνες του εργαστηρίου Βιοχημείας, Φυσιολογίας και Διατροφής της Άσκησης του ΤΕΦΑΑ Θεσσαλίας, αλλά και διεθνή δεδομένα, αναδεικνύουν τον ρόλο των λιποκυτταροκινών στην ανάπτυξη ινσουλινοαντίστασης και στην εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ από την παιδική ηλικία. Μελέτες σε παχύσαρκα παιδιά 10-12 ετών δείχνουν χαμηλότερα επίπεδα αντιπονεκτίνης και υψηλότερα επίπεδα βισφατίνης και ρεζιστίνης σε σχέση με συνομήλικα φυσιολογικού βάρους.
Οι μεταβολές αυτές συνδέονται με χρόνια φλεγμονή χαμηλού βαθμού και αυξημένο καρδιομεταβολικό κίνδυνο. Παράλληλα, η συστηματική φυσική δραστηριότητα φαίνεται να βελτιώνει το προφίλ των λιποκυτταροκινών, ακόμη και σε παιδιά με αυξημένο σωματικό λίπος. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι η μέτρια έως έντονη άσκηση μπορεί να αυξήσει τα επίπεδα αντιπονεκτίνης και να μειώσει τη ρεζιστίνη, βελτιώνοντας το μεταβολικό προφίλ.
Πρόληψη και υγιεινός τρόπος ζωής
Αν και ο διαβήτης τύπου ΙΙ εμφανίζεται κυρίως στους ενήλικες, τα τελευταία χρόνια καταγράφεται αύξηση των περιστατικών σε μικρότερες ηλικίες. Αν και τα ποσοστά στους εφήβους παραμένουν χαμηλά, κάτω από 0,5%, είναι σαφώς υψηλότερα σε παχύσαρκους εφήβους και ομάδες υψηλού κινδύνου.
Όπως υπογραμμίζει ο κ. Τζιαμούρτας, η παρατεταμένη διαταραχή των λιποκυτταροκινών μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του διαβήτη τύπου ΙΙ. Η υιοθέτηση ισορροπημένης διατροφής και η καθημερινή σωματική δραστηριότητα αποτελούν τον πιο αποτελεσματικό τρόπο πρόληψης της παχυσαρκίας και των σχετιζόμενων μεταβολικών διαταραχών.
