Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο βάζει τον δικό του πήχη για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028‑2034, λίγο πριν το παιχνίδι περάσει οριστικά στα χέρια των ηγετών. Με μια ισχυρή εντολή, το Κοινοβούλιο ζητά μεγαλύτερο προϋπολογισμό, διαφορετική αρχιτεκτονική και καθαρούς κανόνες για διαφάνεια και έσοδα.
Σήμερα, με 370 ψήφους υπέρ, 201 κατά και 84 αποχές, οι ευρωβουλευτές ζητούν ΠΔΠ στο 1,27% του ΑΕΕ της ΕΕ, με την εξυπηρέτηση του χρέους του NextGenerationEU (0,11% του ΑΕΕ) εκτός ανώτατων ορίων του προϋπολογισμού. Σε σταθερές τιμές 2025 αυτό σημαίνει 1,78 τρισ. ευρώ (ή 2,01 τρισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές) περίπου 10% περισσότερο από την πρόταση της Επιτροπής και επιπλέον 175,1 δισ. ευρώ (197,3 δισ. σε τρέχουσες τιμές).
Τα πρόσθετα χρήματα κατανέμονται ομοιόμορφα στις τρεις μεγάλες πολιτικές επικεφαλίδες (κοινωνικό μοντέλο και ποιότητα ζωής, ανταγωνιστικότητα/ασφάλεια, εξωτερική δράση), με μηδενική αύξηση μόνο στη διοίκηση, ώστε να καλυφθούν και οι πληθωριστικές πιέσεις χωρίς να συρρικνωθούν τα προγράμματα. Το μήνυμα είναι ότι ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός πρέπει να παραμείνει επενδυτικό εργαλείο ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας και όχι άθροισμα εθνικών επιλογών «κατά παραγγελία».
Από τη Λευκωσία στο Στρασβούργο
Λίγες ημέρες νωρίτερα, στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής στη Λευκωσία, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έκαναν την πρώτη πολιτική «πρόβα» για τον νέο προϋπολογισμό, συζητώντας γύρω από ένα πλαίσιο σχεδόν 2 τρισ. ευρώ και το πώς θα χρηματοδοτηθεί. Η Κυπριακή Προεδρία έχει δεσμευτεί να φέρει τον Ιούνιο συγκεκριμένα αριθμητικά σενάρια για το ΠΔΠ 2028‑2034, με στόχο μια πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του 2026, ώστε να απομείνει χρόνος για τις τεχνικές λεπτομέρειες πριν από το 2028.
Σε αυτό το χρονοδιάγραμμα, η σημερινή ψήφος στο Στρασβούργο λειτουργεί ως «οροφή φιλοδοξίας» αλλά και ως προειδοποιητική βολή, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θέλει να είναι πλήρης συννομοθέτης.
Το «παζλ» του νέου προϋπολογισμού
Η Επιτροπή έχει ανοίξει την παρτίδα από τον Ιούλιο του 2025, προτείνοντας έναν προϋπολογισμό 1,26% του ΑΕΕ (κοντά στα 2 τρισ. ευρώ) και μια νέα αρχιτεκτονική: ΚΑΠ, Συνοχή και μια σειρά άλλες πολιτικές (ασφάλεια, αλιεία, μετανάστευση) μπαίνουν σε ένα ενιαίο «mega‑fund», που στη συνέχεια σπάει σε 27 εθνικά σχέδια. Ο στόχος είναι να ελευθερωθεί χώρος για τις νέες προτεραιότητες, κυρίως άμυνα και ανταγωνιστικότητα, μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας που εμφανίζεται να συγκεντρώνει πάνω από 130 δισ. ευρώ.
Το Κοινοβούλιο όμως ζητά διακριτές γραμμές για την Κοινή Αγροτική και Αλιευτική Πολιτική, την Πολιτική Συνοχής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και τις Εσωτερικές Υποθέσεις, και ξεχωριστές εγγραφές στο Global Europe Fund ανά πυλώνα, περιοχή και εργαλείο. Στην πράξη, παίρνει θέση υπέρ των παραδοσιακών συμμαχιών (των λεγόμενων «Friends of Cohesion», φίλων της συνοχής, και των αγροτικών κρατών) απέναντι στη λογική ενός «υπερ‑φακέλου» με εθνικά σχέδια..
Συμμαχίες και διαχωριστικές γραμμές
Στο στρατόπεδο των καθαρών συνεισφερόντων, το κλασικό μπλοκ των «φειδωλών» (Αυστρία, Ολλανδία, Σουηδία, με τη Γερμανία συχνά να συμπλέει) έχει εξελιχθεί σε μια ευρύτερη ομάδα «budget‑conscious» χωρών, όπου συναντά κανείς σήμερα και τη Γαλλία, το Βέλγιο, τη Φινλανδία και την Ιρλανδία. Κοινός παρονομαστής είναι οι σταθερές ή μόνο οριακά αυξημένες εθνικές συνεισφορές σε έναν προϋπολογισμό που διογκώνεται για να χρηματοδοτήσει, μεταξύ άλλων, την αποπληρωμή του ‘NGEU’.
Η Δανία έχει εγκαταλείψει τον σκληρό «frugal λόγο», αλλά μόνο υπό τον όρο ότι κάθε αύξηση θα κατευθυνθεί σε άμυνα και ανταγωνιστικότητα, θέση που συναντάται με την ανάλυση πολλών ανατολικών χωρών, όπως η Εσθονία και η Πολωνία, για «αναπόφευκτη» αύξηση λόγω ασφάλειας.
Στον αντίποδα, η Ισπανία τραβά την κλίμακα προς τα πάνω, ζητώντας ΠΔΠ στο 2% του ΑΕΕ και αντιμετωπίζοντας το 1,26% της Επιτροπής ή το 1,27% της Ευρωβουλής ως ελάχιστο σημείο εκκίνησης.
Πού θα βρεθούν τα λεφτά και με ποιους όρους
Από το 2028 η εξυπηρέτηση του χρέους του ‘NGEU’ γίνεται μόνιμη γραμμή του ευρωπαϊκού λογαριασμού και το ερώτημα «ποιος πληρώνει;» επιστρέφει επιτακτικά. Η Επιτροπή προτείνει νέο «καλάθι» ιδίων πόρων (ειδικό φόρο σε μεγάλες εταιρείες, ηλεκτρονικά απόβλητα, καπνός, ενισχυμένη αξιοποίηση ETS και CBAM), ενώ η Ευρωβουλή ζητά νέες πηγές εσόδων που να αποφέρουν περίπου 60 δισ. ευρώ τον χρόνο και να εγκριθούν μαζί με το ΠΔΠ. Αν κάποιες από τις προτάσεις μπλοκάρουν στο Συμβούλιο, οι ευρωβουλευτές θέλουν εναλλακτικές όπως εισφορά σε ψηφιακές υπηρεσίες, στα online τυχερά παιχνίδια ή στα κέρδη από κρυπτοστοιχεία.
Παράλληλα, ζητούν διασφάλιση της διαφάνειας και της λογοδοσίας απέναντι στην τάση για «απλούστευση» μέσω χρηματοδότησης αποσυνδεδεμένης από δαπάνες, ενώ επαναβεβαιώνουν ότι ο σεβασμός του κράτους δικαίου αποτελεί προϋπόθεση πρόσβασης στον προϋπολογισμό, χωρίς όμως να τιμωρούνται οι τελικοί δικαιούχοι για τις παραβιάσεις των κυβερνήσεών τους.
Με άλλα λόγια, η σημερινή «επίσημη πρώτη» στο Στρασβούργο δεν είναι παρά η έναρξη μιας δύσκολης παρτίδας. Ένα πολιτικό παζλ στο οποίο η Κυπριακή Προεδρία, οι κυβερνήσεις και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να ταιριάξουν παλιές υποχρεώσεις, νέες προτεραιότητες και αντικρουόμενες εθνικές γραμμές σε έναν μόνο, λειτουργικό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
