Του ΛΕΥΤΕΡΗ ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ
Ο Ομέρ Μπάρτοφ, συγγραφέας του βιβλίου Ισραήλ, Τι πήγε λάθος;, το οποίο κυκλοφόρησε σε μετάφραση του Στέφανου Καβαλλιεράκη από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, πριν λίγους μήνες, γεννήθηκε το 1954 στο Ισραήλ, μεγάλωσε στο Τελ Αβίβ, υπηρέτησε τέσσερα χρόνια στον Ισραηλινό στρατό (IDF) είναι ιστορικός, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μπράουν της Αμερικής. Ο πατέρας του ήταν σάμπα, γεννήθηκε δηλαδή στην Παλαιστίνη της Βρετανικής Ανατολής, πριν από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, ενώ η μητέρα του γεννήθηκε στην Πολωνία και πήγε στην Παλαιστίνη σε ηλικία 11 ετών. Ο παππούς και η γιαγιά του, από την πλευρά του πατέρα του, είχαν γεννηθεί κι αυτοί στην Πολωνία και ήταν σιωνιστές, όπως άλλωστε σιωνιστές ήταν και οι γονείς του. Όσοι από την ευρύτερη οικογένεια των γονιών του είχαν μείνει στην Πολωνία δολοφονήθηκαν στο Ολοκαύτωμα.
Όταν ο Σταύρος Ζουμπουλάκης γράφει στον πρόλογο του βιβλίου πως «δεν μπορώ να φανταστώ πολλούς ανθρώπους που να συγκεντρώνουν τόσες προϋποθέσεις για να μιλήσουν με συμμερισμό και εγκυρότητα για το Ισραήλ» και ειδικά για όλα όσα συμβαίνουν εκεί μετά την 7η Οκτωβρίου και τον πόλεμο στη Γάζα έχει δίκιο.
Και όταν ο αναγνώστης αρχίζει και βυθίζεται στην ανάγνωση, παρακολουθώντας τον συγγραφέα να πιάνει το νήμα της Ιστορίας από την αρχή και να εξηγεί γιατί αυτό που συμβαίνει στη Γάζα είναι γενοκτονία, τότε αντιλαμβάνεται πως ίσως έρχεται αντιμέτωπος με ένα «σφυρί» ικανό να σπάσει τα κουτάκια της προκαθορισμένης αντίληψης και σκέψης. Τα πιο επιδραστικά δηλαδή στοιχεία στην διαδικασία εκείνη που αιχμαλωτίζει τη σκέψη και το βλέμμα.
Ο Μπάρτοφ γράφει για να απαντήσει σε ένα βασανιστικό, πρωτίστως εσωτερικό, ερώτημα: Ποια σκληρή ειρωνεία της ιστορίας μας οδήγησε στο σημείο, ούτε καν οκτώ δεκαετίες από την ίδρυση του εβραϊκού κράτους, το 1948 –την ίδια χρονιά που η Σύμβαση για τη Γενοκτονία υιοθετήθηκε από τα Ηνωμένα Έθνη ως άμεση απάντηση στη ναζιστική εξόντωση των Εβραίων της Ευρώπης- το Ισραήλ να έχει εμπλακεί σε μια γενοκτονική επιχείρηση, απολαμβάνοντας σχεδόν απόλυτη ατιμωρησία από το ίδιος διεθνές νομικό καθεστώς που θεσπίστηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να αποτρέπει και να τιμωρεί αυτό το έγκλημα; Και πώς αντιμετωπίζουμε το γεγονός ότι ο καταστροφικός πόλεμος του Ισραήλ διεξήχθη από την ευρεία υποστήριξη, διαποτισμένη από άρνηση και αδιαφορία της πλειονότητας των Εβραίων πολιτών του;
Ο συγγραφέας δίνει την απάντησή του μέσα από τις σελίδες του βιβλίου, μια απάντηση που συνεχώς γεννά και νέα ερωτήματα, όπως για παράδειγμα, με ποιον τρόπο η επίκληση του ανθρωπισμού, της ανεκτικότητας, του κράτους δικαίου και της προστασίας των μειονοτήτων, που χαρακτήριζαν την εβραϊκή χειραφέτηση στις απαρχές της, απέκτησε σταδιακά όλα τα χαρακτηριστικά των αδυσώπητων, ανελέητων και ολοένα πιο ρατσιστικών εθνονασιοναλισμών, από τους οποίους ο σιωνισμός επεδίωξε να απελευθερώσει τους Εβραίους της Ευρώπης;
Η τραγική μεταμόρφωση του Σιωνισμού
«Σαν πρόκες να καρφώνονται οι λέξεις, να μην τις παίρνει ο άνεμος» έγραφε ο Αναγνωστάκης και η αλήθεια είναι πως διαβάζοντας τα επιχειρήματα του Μπάρτοφ μου ήρθε στο νου αρκετές φορές ο στίχος αυτός. Ο ίδιος κάνει λόγο για «τραγική μεταμόρφωση του σιωνισμού» επισημαίνοντας πως σήμερα «το Ισραήλ φαντάζει ένας διαφορετικός, ξένος και απειλητικός τόπος, του οποίου οι άνθρωποι έχουν μεταμορφωθεί σε κάτι άλλο». Το γράφει έχοντας επισκεφτεί ξανά το Ισραήλ για να μείνει και να παίξει με τα εγγόνια του, που ζουν εκεί και αναγκάζονται, πολλές φορές, να κατεβαίνουν στα καταφύγια.
Ο Μπάρτοφ μιλάει καθαρά: «Είδαν την 7η Οκτωβρίου ως ευκαιρία να εξαλειφθεί συνολικά το Παλαιστινιακό ζήτημα στη Γάζα υπό το πρόσχημα της αυτοάμυνας… γεγονός που έχει θέσει σε κίνδυνο την ίδια την ύπαρξη ή τουλάχιστον τη σημασία ολόκληρου του διεθνούς νομικού οικοδομήματος που χτίστηκε μετά τον Β’ ΠΠ».
«Αν πράγματι θεωρούσαμε πως το Ολοκαύτωμα μας δίδαξε το μάθημα ή στην πραγματικότητα το καθήκον να διαφυλάξουμε τη δική μας ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τότε αυτή ήταν η στιγμή να υψώσουμε το ανάστημα και τη φωνή μας, προτού η ηγεσία του Ισραήλ το κατακρημνίσει μαζί με τους γείτονές του στην άβυσσο», σημειώνει ο ίδιος επισημαίνοντας πως ο ορισμός του αντισημιτισμού έχει μετατραπεί σε εργαλείο φίμωσης της κριτικής μέσω του νόμου και του εξαναγκασμού. «Ο χαρακτηρισμός κάθε κριτικής ως αντισημιτικής είναι ο καλύτερος τρόπος για να μπορεί η Ισραηλινή ηγεσία να εφαρμόζει ανενόχλητα ακραίες και ρατσιστικές πολιτικές».
Ο Μπάρτοφ αφού αφηγείται την ιστορία των Εβραίων, στέκεται στο Ολοκαύτωμα περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο τρομερό αυτό έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, «έπαψε να αντιμετωπίζεται μόνο ως ένα παρελθοντικό γεγονός και άρχισε να νοείται ως μια μελλοντική, ενδεχομένως άμεση- απειλή, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση μιας συλλογικής νοοτροπίας που ήταν ταυτόχρονα εύθραυστη και επιθετική. «Ο φόβος ενός νέου Άουσβιτς», γράφει, «λειτουργούσε επίσης ως νομιμοποίηση για την άσκηση δυσανάλογης βίας εναντίον οποιουδήποτε εκλαμβανόταν ως απειλή για την ύπαρξη του κράτους» και εξηγεί πως το σύνδρομο του «Ποτέ Ξανά» μετατράπηκε στο ακριβώς αντίθετό του, στο «Ξανά και Ξανά».
Περιγράφοντας ο ίδιος ο συγγραφέας πώς ένιωσαν οι συμπατριώτες του κατά τη διάρκεια της φρικιαστικής επίθεσης την 7η Οκτωβρίου αλλά και τα όσα επακολούθησαν με την ισοπέδωση της Γάζας, υποστηρίζει τεκμηριωμένα πως μιλάμε για γενοκτονία, τονίζοντας πως «είναι αφόρητο οι απόγονοι ενός λαού που έχει υπάρξει το θύμα της μεγαλύτερης γενοκτονίας, να κατηγορούνται ότι διέπραξαν κι εκείνοι μια». Ωστόσο δεν σταματά. Αποκαλύπτει το ρόλο, την κοσμοθεωρία και την στρατηγική σκέψη του Νετανιάχου (Σ.Σ. το βιβλίο έχει γραφεί πριν τις πρόσφατες εκλογές στο Ισραήλ), αναδεικνύει τον κίνδυνο «το όνειρο του σιωνισμού να μετατραπεί σε εφιάλτη» και διαπιστώνει πως «από το 1948 το Ισραήλ δεν υπήρξε ποτέ τόσο ανασφαλές, τόσο εσωτερικά διχασμένο και τόσο ευάλωτο όσο είναι σήμερα».
Με αγωνία και πραγματικό ενδιαφέρον για την πατρίδα του, μα πάνω απ’ όλα με αγάπη για τις νέες γενιές του Ισραήλ, ο Μπάρτοφ υποστηρίζει πως η λύση θα πρέπει να είναι πολιτική και μιλάει ευθέως για μια Συνομοσπονδία δυο κυρίαρχων εθνών, με δικές τους κυβερνήσεις, θεσμούς και σύνορα, ελευθερία μετακίνησης και κυρίως συμπεριληπτική ιθαγένεια και πρωτεύουσα την Ιερουσαλήμ, που θα παραμείνει ανοιχτή πόλη για όλες τις θρησκευτικές και εθνικές κοινότητες».
Το βιβλίο του Μπάρτοφ αποτελεί σίγουρα τροφή για σκέψη και περαιτέρω έρευνα. Σίγουρα μια γενναία φωνή…
