Συμβάσεις συνολικής αξίας 1,24 δισ. ευρώ με μία και μοναδική προσφορά καταγράφονται στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, αναδεικνύοντας το πρόβλημα που συχνά χάνεται πίσω από τις ανακοινώσεις για αναθέσεις και απορρόφηση κονδυλίων.
Και ενώ η κυβέρνηση καλείται να εξασφαλίσει μεγαλύτερη απόδοση από κάθε ευρώ δαπάνης, οι έλεγχοι εντοπίζουν αδυναμίες ακόμη και στην καταγραφή των συμβάσεων που υπογράφουν τα υπουργεία, ενώ το Δημόσιο δεσμεύει μεγάλα ποσά χωρίς να έχει πάντοτε τη δυνατότητα να συγκρίνει ανταγωνιστικές προτάσεις
Η ετήσια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για το 2025 συγκεντρώνει ευρήματα που θέτουν υπό αμφισβήτηση την επάρκεια των μηχανισμών διαχείρισης του δημόσιου χρήματος. Στον προσυμβατικό έλεγχο, συμβάσεις αξίας 873,91 εκατ. ευρώ κρίθηκαν αμετάκλητα μη νόμιμες.
Στην επισκόπηση των κρατικών συμβάσεων για το 2024, η οποία περιλαμβάνεται στον έλεγχο του απολογισμού, διαπιστώνεται περιορισμένος ανταγωνισμός, ενώ για το Ταμείο Ανάκαμψης η υψηλή εκτέλεση των ετήσιων πιστώσεων συνυπάρχει με πολύ χαμηλότερη σωρευτική χρηματοοικονομική πρόοδο των έργων.
Ο διαγωνισμός δεν εξασφαλίζει ανταγωνισμό
Η εικόνα των μοναδικών προσφορών προκύπτει από την επεξεργασία στοιχείων για 14.630 συμβάσεις υπουργείων, συνολικού ποσού περίπου 4,1 δισ. ευρώ, που είχαν συναφθεί το 2024 ή παρέμεναν ενεργές από προηγούμενα χρόνια. Στις συμβάσεις με διαγωνιστική διαδικασία, το 43% είχε μόνο μία προσφορά, ενώ στις απευθείας αναθέσεις και τις διαπραγματεύσεις χωρίς προηγούμενη δημοσίευση, το αντίστοιχο ποσοστό έφθανε το 61%.
Οι συμβάσεις με μία προσφορά μετά από διαγωνισμό ανέρχονταν σε 879,2 εκατ. ευρώ, ενώ εκείνες των εξαιρετικών διαδικασιών σε ακόμη 362,71 εκατ. ευρώ. Το άθροισμα των 1,24 δισ. δείχνει το μέγεθος του προβλήματος.
Η μοναδική συμμετοχή δεν αποδεικνύει από μόνη της παρανομία ή υπερτιμολόγηση. Περιορίζει, όμως, τη δυνατότητα του Δημοσίου να επιτύχει καλύτερη τιμή και όρους, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα γιατί οι διαδικασίες δεν προσελκύουν περισσότερους ενδιαφερομένους. Το ίδιο το Ελεγκτικό συνδέει την ανεπάρκεια του ανταγωνισμού με την υπονόμευση της διαφάνειας, της ισότητας συμμετοχής και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης.
Τα μητρώα δε συμφωνούν
Πίσω από τις αναθέσεις εμφανίζεται και ένα πρόβλημα που δυσκολεύει τον έλεγχο καθώς τα στοιχεία των φορέων δε συμφωνούν πάντοτε με όσα καταχωρίζονται στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων.
Η έκθεση αναφέρει ασυμφωνίες στον αριθμό των καταχωρισμένων συμβάσεων στα υπουργεία Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Ναυτιλίας, Δικαιοσύνης και Προστασίας του Πολίτη. Εσφαλμένες καταχωρίσεις εντοπίζονται επίσης στα υπουργεία Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Πολιτισμού και Προστασίας του Πολίτη.
Οι διαπιστώσεις αυτές αγγίζουν την ίδια τη δυνατότητα της διοίκησης να γνωρίζει τι έχει αναθέσει και με ποιους όρους. Το δικαστήριο επισημαίνει ότι η απουσία κεντρικού μητρώου με ενιαία καταγραφή δυσχεραίνει την αξιόπιστη πληροφόρηση, αφήνοντας περιθώρια για σφάλματα, ελλείψεις και διπλοκαταχωρίσεις.
Σε άλλο σημείο η έκθεση του Ελεκτικού Συνεδρίου αναφέρει ότι το 2025 εκδόθηκαν 4.180 πράξεις προσυμβατικού ελέγχου για συμβάσεις συνολικού αντικειμένου 18 δισ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Το ποσό των 873,91 εκατ. ευρώ κρίθηκε αμετάκλητα μη νόμιμο και αντιστοιχεί στο 4,9% της ελεγχθείσας αξίας, καθώς πρόκειται για συμβάσεις που δεν πέρασαν τον έλεγχο νομιμότητας.
Μέσα σε αυτό το ποσό περιλαμβάνονται και συμβάσεις 188,84 εκατ. ευρώ με πλήρη ή μερική χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης, σε σύνολο περίπου 4 δισ. ευρώ ελεγχθεισών συμβάσεων του Ταμείου.
Η απορρόφηση δε λέει όλη την ιστορία
Για το Ταμείο Ανάκαμψης, ο έλεγχος του 2024 φωτίζει και τη διαφορά ανάμεσα στην εκτέλεση ενός ετήσιου προϋπολογισμού και στην πορεία του συνολικού προγράμματος. Οι πληρωμές κάλυψαν περίπου το 94% των ετήσιων πιστώσεων. Ωστόσο, στα 792 ενταγμένα έργα με οικονομικό αντικείμενο, συνολικού προϋπολογισμού 25,28 δισ. ευρώ, οι σωρευτικές πληρωμές από την έναρξη του προγράμματος έφθαναν τα 8,64 δισ. ευρώ, δηλαδή το 34,17%.
Αυτό είναι ποσοστό χρηματοοικονομικής εκτέλεσης, όχι μέτρηση του φυσικού έργου που είχε ολοκληρωθεί, και αφορά την εικόνα του 2024. Δείχνει, πάντως, γιατί ένα υψηλό ποσοστό ετήσιας απορρόφησης δεν αρκεί για να αξιολογηθεί η πρόοδος των επενδύσεων.
