H εικόνα ενός μαθητή της Γ’ ή της Δ’ Τάξης Δημοτικού σε ρόλο διαμεσολαβητή να προσπαθεί να δώσει λύση σε μια διαφορά μεταξύ συμμαθητών του, μέχρι πριν από λίγο καιρό φαινόταν ξένη για τη σχολική κοινότητα.
Πριν από λίγες μέρες ψηφίστηκε ο νόμος για την εναλλακτική επίλυση διαφορών, με στόχο συγκεκριμένες υποθέσεις να λύνονται πριν φτάσουν στις δικαστικές αίθουσες. Και μέσα στις διατάξεις του νέου νόμου, για πρώτη φορά περιλαμβάνονται νέες μορφές διαμεσολάβησης, όπως η σχολική, η πανεπιστημιακή, η οικογενειακή και η κτηματολογική, ανοίγοντας τον δρόμο για συναινετικές λύσεις και σε άλλα πεδία της καθημερινότητας.
Στόχος του νέου θεσμού της σχολικής διαμεσολάβησης είναι να ενισχυθούν το κλίμα και το πνεύμα συνεργασίας μέσα στις σχολικές κοινότητες, ιδιαίτερα σε μια χρονική περίοδο που ο «δείκτης» των περιστατικών βίας μεταξύ ανηλίκων προσλαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις.
Εθελοντική συμμετοχή
Κατ’ αρχάς, αξίζει εκ των προτέρων να αναφερθεί ότι ο νέος θεσμός για τη σχολική διαμεσολάβηση διέπεται από την αρχή της εθελοντικής συμμετοχής και πως η μη συμμετοχή δεν συνεπάγεται κύρωση ή δυσμενή συνέπεια εις βάρος του μαθητή που δεν επιθυμεί να συμμετάσχει.
Γιατί κρίθηκε αναγκαία η εισαγωγή στην έννομη τάξη του συγκεκριμένου θεσμού; Απάντηση στο ερώτημα δίνει ο ίδιος ο νομοθέτης επισημαίνοντας ότι «η σχολική διαμεσολάβηση αποβλέπει ιδίως στην πρόληψη και συναινετική αντιμετώπιση συγκρούσεων εντός της σχολικής κοινότητας, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας και ειρηνικής επίλυσης διαφορών, καθώς και στην ενδυνάμωση της ενεργού συμμετοχής των μαθητών στη σχολική ζωή». Η σχολική διαμεσολάβηση δεν αφορά τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού, καθώς προβλέπεται να ξεκινά από τους μαθητές των τάξεων Δ’, Ε’ και Στ’ Δημοτικού των σχολικών μονάδων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Σε αυτό το νέο νομοθετικό πλέγμα μπορούν να υπαχθούν διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφορές ή δυσκολίες επικοινωνίας μεταξύ μαθητών χαμηλής έως μέσης έντασης, ανεξαρτήτως αν λαμβάνουν χώρα εντός του οικείου σχολικού περιβάλλοντος, σε φυσικό ή ψηφιακό περιβάλλον.
Η ομάδα
Στην πράξη τώρα προβλέπεται σε κάθε σχολική μονάδα να συγκροτείται ομάδα μαθητών – διαμεσολαβητών, αποτελούμενη από δύο ή περισσότερους μαθητές – διαμεσολαβητές. Η ομάδα θα λειτουργεί υπό την εποπτεία ενός ή περισσότερων συντονιστών, οριζόμενων από τον Σύλλογο Διδασκόντων. Η διαδικασία διεξάγεται εντός της σχολικής μονάδας, σε διαμορφωμένο χώρο, κατά τη διάρκεια του διαλείμματος. Και στη συνεδρία παρίστανται αποκλειστικά τα μέρη και οι μαθητές – διαμεσολαβητές.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδει ο νομοθέτης στον ρόλο του εκπαιδευτή συντονιστή, ο οποίος επιμορφώνεται στη σχολική διαμεσολάβηση μέσω ειδικών προγραμμάτων με ελάχιστη διάρκεια 20 ωρών, όπου περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τεχνικές ερωτήσεων και πρακτικές ασκήσεις και προσομοιώσεις.
Αναγκαίο «φίλτρο» επίσης για να ενταχθεί η σχολική διαμεσολάβηση σε ένα σχολείο είναι η σχετική απόφαση από τον Σύλλογο των Διδασκόντων. Οι εκπαιδευτικοί εξάλλου έχουν σημαντικό ρόλο, καθώς, σύμφωνα με τα διαλαμβανόμενα στον νόμο, κατευθύνουν τους μαθητές προς τη σχολική διαμεσολάβηση όταν διαπιστώνουν κατάλληλο περιστατικό. Και βέβαια ο τρίτος πυλώνας μετά τους μαθητές και τους καθηγητές είναι οι γονείς και οι κηδεμόνες, οι οποίοι προβλέπεται να ενημερώνονται για τη λειτουργία της σχολικής διαμεσολάβησης.
Τι θα ισχύει στα ΑΕΙ
Στο ίδιο πνεύμα κινείται και η θεσμοθέτηση της πανεπιστημιακής διαμεσολάβησης. Σε αυτόν τον νέο θεσμό μπορούν να υπαχθούν διαφορές μεταξύ φοιτητών του ίδιου Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (ΑΕΙ), ιδίως:
α) διαπροσωπικές διαφορές και παρανοήσεις
β) διαταραχές στην επικοινωνία
Ωστόσο, στην πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση δεν υπάγονται:
α) περιπτώσεις βίας, παρενόχλησης ή εκφοβισμού
β) ζητήματα ακαδημαϊκής αξιολόγησης ή βαθμολόγησης
γ) πειθαρχικά παραπτώματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα πειθαρχικών οργάνων
Επίσης, σημαντικό κεφάλαιο στον νέο νόμο αποτελεί και η οικογενειακή διαμεσολάβηση, υπό την «ομπρέλα» της οποίας μπορεί να υπαχθούν: ρύθμιση της γονικής μέριμνας, επιμέλεια ανηλίκων, ρύθμιση της επικοινωνίας γονέα και τέκνου, διατροφή ανήλικων τέκνων ή συζύγου, ρύθμιση της χρήσης της οικογενειακής στέγης και κάθε άλλο ζήτημα σχετικό με τις περιουσιακές σχέσεις γονέων και τέκνων ή συζύγων.
Η αλήθεια είναι ότι το προηγούμενο διάστημα δεν έλειψαν οι ενστάσεις και οι διαφωνίες για τις νέες μορφές διαμεσολάβησης. Και αυτό που μένει να φανεί τους επόμενους μήνες είναι αν υπάρχει πεδίο εφαρμογής ή αν ο νόμος μείνει μόνο στα χαρτιά.
