Σήμερα, Κυριακή (08/11) χιλιάδες δρομείς παίρνουν θέση στην εκκίνηση του 43ου Αυθεντικού Μαραθωνίου της Αθήνας, συνεχίζοντας μια ιστορία που ξεπερνά τον έναν αιώνα και συνδέει τον αθλητισμό με την ελληνική ιστορική κληρονομιά. Από την πρώτη διεξαγωγή της κλασικής διαδρομής το 1896, τις διεθνείς διοργανώσεις των επόμενων δεκαετιών και την καθιέρωση του Κλασικού Μαραθωνίου, μέχρι τη σημερινή του μορφή, ο θεσμός πέρασε από σημαντικούς σταθμούς και μεγάλες αλλαγές.
Με αφορμή τη φετινή διοργάνωση, ανατρέχουμε στην ιστορία του αγώνα και στις στιγμές που διαμόρφωσαν την πορεία του μέχρι σήμερα.
Ο Αυθεντικός Μαραθώνιος της Αθήνας αποτελεί τη σημαντικότερη διοργάνωση μαραθωνίου δρόμου στην Ελλάδα, ενώ συγκαταλέγεται ανάμεσα στις σπουδαιότερες αθλητικές διοργανώσεις του είδους του στην Ευρώπη.
Πρόκειται για έναν θεσμό που πραγματοποιείται κάθε χρόνο, με διοργανωτή τον Σύνδεσμο Ελληνικών Γυμναστικών Αθλητικών Σωματείων (ΣΕΓΑΣ), σε συνεργασία με την Περιφέρεια Αττικής, την Ελληνική Ολυμπιακή Επιτροπή και άλλους επίσημους κρατικούς φορείς.
Η διαδρομή ξεκινά από τον Μαραθώνα, κοντά στον ιστορικό Τύμβο των Μαραθωνομάχων, και ολοκληρώνεται στο Παναθηναϊκό Στάδιο, έναν χώρο με ιδιαίτερη ιστορική και αθλητική σημασία, καθώς εκεί πραγματοποιήθηκαν οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες το 1896.
Δεν αποτελεί μόνο μια κορυφαία αθλητική αναμέτρηση, αλλά και ένα σημαντικό πολιτιστικό και τουριστικό γεγονός διεθνούς εμβέλειας, μέσα από το οποίο αναδεικνύονται η ελληνική ιστορία, οι αξίες του αθλητισμού και το Ολυμπιακό ιδεώδες.
Μια ματιά στην ιστορία
Η πρώτη διεξαγωγή μαραθωνίου στην κλασική διαδρομή πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 10 Μαρτίου 1896, με νικητή τον 19χρονο Χαρίλαο Βασιλάκο, ο οποίος ολοκλήρωσε τον αγώνα σε 3 ώρες και 18 λεπτά. Τις επόμενες ημέρες ακολούθησαν ο προκριματικός αγώνας και ο μαραθώνιος των Ολυμπιακών Αγώνων. Στον Ολυμπιακό αγώνα, που διεξήχθη την Παρασκευή 29 Μαρτίου, πρώτος τερμάτισε ο Σπύρος Λούης με χρόνο 2 ώρες, 58 λεπτά και 50 δευτερόλεπτα.
Ο Διεθνής Μαραθώνιος της Αθήνας διοργανώθηκε για πρώτη φορά στις 2 Οκτωβρίου 1955 και μέχρι το 1967 πραγματοποιούνταν κάθε δύο χρόνια. Από το 1967 καθιερώθηκε ως ετήσια διοργάνωση, με σταθερή ημερομηνία διεξαγωγής την 6η Απριλίου, στο πλαίσιο του εορτασμού της «Ολυμπιακής Ημέρας», σύμφωνα με τις αποφάσεις της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής και της Ελληνικής Επιτροπής Ολυμπιακών Αγώνων. Παράλληλα, ο συγκεκριμένος αγώνας αποτελούσε και το Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Μαραθωνίου.
Στις αρχές του 1972, ο ΣΕΓΑΣ, ακολουθώντας τις διεθνείς εξελίξεις στον χώρο του αθλητισμού, αποφάσισε να διευρύνει τον χαρακτήρα της διοργάνωσης, καθιστώντας τη συμμετοχή ανοιχτή και σε δρομείς που δεν ασχολούνταν συστηματικά με τον αθλητισμό.
Έτσι, από το 1972 έως και το 1980 πραγματοποιούνταν δύο διεθνείς μαραθώνιοι στην κλασική διαδρομή: ο πρώτος τον Απρίλιο, στο πλαίσιο της Ολυμπιακής Ημέρας, και ο δεύτερος τον Οκτώβριο, με πιο λαϊκό χαρακτήρα. Ο τελευταίος αποτέλεσε ουσιαστικά τον πρόδρομο του Κλασικού Μαραθωνίου Αθηνών «Γρηγόρης Λαμπράκης» και της σημερινής διοργάνωσης.
Η πρώτη φορά που δόθηκε η δυνατότητα συμμετοχής και σε γυναίκες δρομείς
Σημαντικός σταθμός στην ιστορία του αγώνα υπήρξε το Σάββατο 19 Οκτωβρίου 1974, όταν για πρώτη φορά δόθηκε η δυνατότητα συμμετοχής και σε γυναίκες δρομείς. Ταχύτερη Ελληνίδα αθλήτρια ήταν η πρωτοπόρος Ζωζώ Χριστοδούλου από τη Φιλοθέη, η οποία τερμάτισε με χρόνο 5 ώρες, 1 λεπτό και 20 δευτερόλεπτα.
Από τον Οκτώβριο του 1983 καθιερώθηκε η αρίθμηση των διοργανώσεων που ισχύει μέχρι σήμερα, με την εισαγωγή του Κλασικού Μαραθωνίου Αθηνών στη μνήμη του Γρηγόρη Λαμπράκη, βαλκανιονίκη, γιατρού και αγωνιστή της ειρήνης. Το Πανελλήνιο Πρωτάθλημα εντάχθηκε εκ νέου στο πλαίσιο του Κλασικού Μαραθωνίου από το 1990.
Η κλασική διαδρομή του Μαραθωνίου της Αθήνας συγκαταλέγεται στις πιο απαιτητικές παγκοσμίως. Οι συμμετέχοντες καλούνται να αντιμετωπίσουν μια ιδιαίτερα δύσκολη ανηφορική διαδρομή, καθώς από το 11ο χιλιόμετρο, κατά την έξοδο από τη Νέα Μάκρη, μέχρι και το 28ο χιλιόμετρο, στο ύψος του σταδίου της Παλλήνης, ακολουθούν 17 συνεχόμενα χιλιόμετρα ανηφόρας.
Ιστορικό του θεσμού
Η καθιέρωση ενός διεθνούς αγώνα μαραθωνίου στην κλασική διαδρομή καθυστέρησε για αρκετά χρόνια εξαιτίας του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η προσπάθεια επανεκκίνησης του θεσμού έγινε το 1955, όταν η εθνική ομοσπονδία της Φινλανδίας απέστειλε επιστολή, προτείνοντας τη διοργάνωση ενός μαραθωνίου στην ιστορική διαδρομή.
Ο ΣΕΓΑΣ, με πρόεδρο τον Απόστολο Νικολαΐδη και γενικό γραμματέα τον Δημήτρη Ξηρουχάκη, έκανε αποδεκτή την πρόταση και προχώρησε στην ενεργοποίηση της απόφασης του 1938, η οποία προέβλεπε τη διεξαγωγή διεθνούς μαραθωνίου. Στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης του αγώνα αποφασίστηκαν δύο βασικές αλλαγές. Αρχικά, ως μήνας διεξαγωγής επιλέχθηκε ο Οκτώβριος, ενώ παράλληλα ο διεθνής αγώνας διαχωρίστηκε από το Πανελλήνιο Πρωτάθλημα.
Για την πρώτη διοργάνωση εντοπίστηκαν σε αποθήκη μετάλλια ελβετικής κατασκευής, τα οποία απονεμήθηκαν στους νικητές του πρώτου αγώνα, που πραγματοποιήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 1955. Αντίθετα, τα κύπελλα γερμανικής κατασκευής δεν διασώθηκαν. Παρότι είχαν παραμείνει στο τελωνείο και προορίζονταν για παραλαβή, καταστράφηκαν κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών του Πειραιά.
Η συνέχεια του θεσμού δόθηκε με τη δεύτερη διοργάνωση, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 6 Οκτωβρίου 1957, ενώ η τρίτη διεξήχθη στις 26 Οκτωβρίου 1959.
Από το 1955 έως το 1965
Ο πρώτος διεθνής μαραθώνιος της περιόδου πραγματοποιήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 1955, κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες καιρικές συνθήκες, καθώς η βροχή ήταν καταρρακτώδης. Η διοργάνωση πλαισιώθηκε από αγώνες στίβου μεταξύ εφήβων της Ελλάδας και της Γιουγκοσλαβίας, οι οποίοι διεξήχθησαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο μετά τον τερματισμό των μαραθωνοδρόμων. Την εκκίνηση του αγώνα έδωσε ο Στέλιος Κυριακίδης, ο οποίος είχε γνωρίσει μεγάλη επιτυχία στη Βοστώνη λίγα χρόνια νωρίτερα.
Στη διοργάνωση συμμετείχαν συνολικά 21 αθλητές, εκ των οποίων 12 ήταν Έλληνες, 4 Αιγύπτιοι, 2 Γιουγκοσλάβοι, ενώ υπήρχε από ένας εκπρόσωπος από την Ιταλία, τη Γερμανία και τη Φινλανδία. Μεγάλος νικητής αναδείχθηκε ο σπουδαίος Φινλανδός δρομέας Veiko Karvonen, ο οποίος είχε καταγράψει πολλές διακρίσεις κατά τη συγκεκριμένη δεκαετία, σημειώνοντας χρόνο 2:27:30.
Τη δεύτερη και την τρίτη θέση κατέλαβαν οι Αιγύπτιοι Mohamed Abdoulkerim και Ali Hament, οι οποίοι τερμάτισαν σχεδόν ταυτόχρονα, με επιδόσεις 2:39:02 και 2:39:04 αντίστοιχα. Καλύτερος Έλληνας της διοργάνωσης ήταν ο Δημήτρης Δερβένης του ΕΓΣ, ο οποίος κατέλαβε την ένατη θέση με χρόνο 2:57:11. Ακολούθησε στη δέκατη θέση ο Κύπριος Μελής Χαραλάμπους του ΓΣΟ, με επίδοση 3:00:10.
Σύμφωνα με τον αρχικό προγραμματισμό, η δεύτερη διοργάνωση πραγματοποιήθηκε δύο χρόνια αργότερα, στις 6 Οκτωβρίου 1957. Η συμμετοχή ήταν περιορισμένη, καθώς στον αγώνα έλαβαν μέρος μόλις 16 δρομείς. Την πρώτη θέση κατέκτησε ο Σέρβος Franjo Mihalic, ολοκληρώνοντας τη διαδρομή σε 2:26:27. Από ελληνικής πλευράς, ο Μεσσήνιος Ευάγγελος Σταματόπουλος τερμάτισε στη 14η θέση, με χρόνο 3:27:37.
Η τρίτη διοργάνωση, στις 26 Οκτωβρίου 1959, συγκέντρωσε 19 συμμετοχές και είχε ιδιαίτερο αγωνιστικό ενδιαφέρον, καθώς συμμετείχαν δύο σημαντικοί μαραθωνοδρόμοι της εποχής. Ο Φινλανδός Eino Oksanen αναμετρήθηκε με τον Νεοζηλανδό Jeff Julian σε μια δυνατή μονομαχία, από την οποία νικητής αναδείχθηκε ο πρώτος με χρόνο 2:26:30, έναντι 2:27:01 του αντιπάλου του. Καλύτερος Έλληνας αθλητής ήταν ο Αντώνης Αβραμίδης, ο οποίος τερμάτισε σε 3:01:45.
Δύο σημαντικές αλλαγές το 1961
Για τη διοργάνωση του 1961 αποφασίστηκαν δύο σημαντικές αλλαγές: η μεταφορά του αγώνα στον μήνα Μάιο και η ενσωμάτωση του Πανελληνίου Πρωταθλήματος. Την Κυριακή 7 Μαΐου, το ενδιαφέρον της διοργάνωσης κορυφώθηκε με τη συμμετοχή του Αιθίοπα Ολυμπιονίκη Abebe Bikila, ο οποίος όχι μόνο έλαβε μέρος, αλλά κατέκτησε και τη νίκη με χαρακτηριστική άνεση, σημειώνοντας χρόνο 2:23:44.
Ο επονομαζόμενος «ξυπόλυτος πρίγκιπας» αγωνίστηκε χωρίς να φορά υποδήματα, στοιχείο που έκανε ακόμη πιο ξεχωριστή την παρουσία του. Παράλληλα, τον τίτλο του Πανελληνιονίκη κατέκτησε ο Δημήτρης Μοσχονάς με επίδοση 2:51:52. Περισσότεροι από 30.000 θεατές βρέθηκαν στις εξέδρες του Παναθηναϊκού Σταδίου, αποθεώνοντας τους νικητές και χειροκροτώντας θερμά όλους όσοι κατάφεραν να ολοκληρώσουν τη διαδρομή.
Ο «μαραθώνιος των ρεκόρ»
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της διοργάνωσης κατέχει ο αγώνας της 19ης Μαΐου 1963, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί ως ο «μαραθώνιος των ρεκόρ». Οι δρομείς ξεκίνησαν από τον Μαραθώνα υπό συννεφιασμένο ουρανό, ενώ κατά τη διάρκεια της διαδρομής άρχισε να βρέχει. Τη νίκη κατέκτησε ο Αμερικανός Leonard «Buddy» Edelen, ο οποίος τερμάτισε σε 2:23:06, καταρρίπτοντας την προηγούμενη καλύτερη επίδοση της διαδρομής, που ανήκε στον Abebe Bikila από το 1961 με χρόνο 2:23:44.
Την ίδια χρονιά σημειώθηκε και νέο πανελλήνιο ρεκόρ, με τον πρωταθλητή Κώστα Πονήρη να ολοκληρώνει τον αγώνα σε 2:46:17.
Η επόμενη διοργάνωση πραγματοποιήθηκε στις 21 Μαΐου 1965, σε ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες. Το θερμόμετρο στον Μαραθώνα έδειχνε 28 βαθμούς Κελσίου και η εκκίνηση δόθηκε στις 16:00, με τον Ούγγρο Josef Suto να αναδεικνύεται νικητής, σημειώνοντας χρόνο 2:30:40.
Στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα, τον τίτλο του πρωταθλητή κατέκτησε ο Δημήτρης Βούρος με επίδοση 2:59:58, κερδίζοντας τον πρώτο τίτλο της καριέρας του.
Ο Μαραθώνιος της Ολυμπιακής Ημέρας από το 1967 έως το 1980
Το 1967, έπειτα από πρόταση του ΣΕΓΑΣ, ο διεθνής Μαραθώνιος εντάχθηκε στον εορτασμό της Ολυμπιακής Ημέρας, που στην Ελλάδα πραγματοποιούνταν κάθε χρόνο στις 6 Απριλίου. Έτσι, ο αγώνας καθιερώθηκε ως ετήσια διοργάνωση έως το 1980.Στις 6 Απριλίου 1967, νικητής αναδείχθηκε ο Γερμανός Jürgen Busch με 2:20:40, σημειώνοντας νέο ρεκόρ διαδρομής.
Τη δεύτερη σημαντική στιγμή της περιόδου αποτέλεσε ο αγώνας του 1969, με τη συμμετοχή κορυφαίων αθλητών, όπως ο Ολυμπιονίκης Mamo Wolde και ο Ιάπωνας Kenji Kimihara. Νικητής ήταν ο Βρετανός Bill Adcocks με 2:11:07, επίδοση που παρέμεινε ρεκόρ διαδρομής για 35 χρόνια.
Την ίδια χρονιά, ο Δημήτρης Βούρος σημείωσε νέο πανελλήνιο ρεκόρ με 2:23:33, καταλαμβάνοντας την ένατη θέση.
Ο «Ανοιχτός» ή «Λαϊκός» Μαραθώνιος από το 1972 έως το 1978
Το 1972, ο ΣΕΓΑΣ καθιέρωσε έναν δεύτερο ετήσιο μαραθώνιο, με διεξαγωγή τον Οκτώβριο και ανοιχτή συμμετοχή για όλους τους δρομείς, ανεξαρτήτως αγωνιστικού επιπέδου.
Η διοργάνωση αποτέλεσε τον προπομπό του σημερινού Αυθεντικού Μαραθωνίου. Στον πρώτο αγώνα, στις 30 Οκτωβρίου 1972, συμμετείχαν 79 δρομείς, εκ των οποίων 57 ήταν Φινλανδοί, ενώ τερμάτισαν οι 65. Νικητής αναδείχθηκε ο Έλληνας Γιάννης Βιρβίλης με 2:26:26, σημειώνοντας τη δεύτερη καλύτερη ελληνική επίδοση στη διαδρομή, στην πρώτη του συμμετοχή σε μαραθώνιο. Η διοργάνωση γνώρισε γρήγορη ανάπτυξη.
Στις 20 Οκτωβρίου 1973 έλαβαν μέρος 164 δρομείς, ενώ στις 19 Οκτωβρίου 1974 οι συμμετοχές ξεπέρασαν τις 650, με 587 αθλητές να ολοκληρώνουν τον αγώνα. Η επίδοση αυτή έφερε τον «Athens Popular Marathon» στην τρίτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης μαραθωνίων εκείνης της χρονιάς, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική του νέου θεσμού.
Ο εμπορικός «Original Run» από το 1979 έως το 1983
Το 1979, ο ΣΕΓΑΣ παραχώρησε στη «Mondial Tours» την οργάνωση του αγώνα, ο οποίος μετονομάστηκε σε «The Original Run».
Η διοργάνωση απέκτησε έντονη διεθνή προβολή, δίνοντας έμφαση στη μαζική συμμετοχή. Από το 1979 έως το 1983, οι τερματισμοί ξεπερνούσαν σταθερά τους 800 δρομείς, με αποκορύφωμα τους 1.079 συμμετέχοντες το 1979.
Ιδιαίτερη στιγμή αποτέλεσε το 1983, όταν στις 8 Οκτωβρίου διεξήχθησαν δύο μαραθώνιοι στην κλασική διαδρομή: ο «Original Run» και ο πρώτος Κλασικός Μαραθώνιος Αθηνών στη μνήμη του Γρηγόρη Λαμπράκη.
Ο «Χρυσός Μαραθώνιος»
Στις 7 Μαρτίου 1982 πραγματοποιήθηκε στην κλασική διαδρομή ο «Golden Marathon». Νικητής αναδείχθηκε ο Μεξικανός Rodolfo Gomez με 2:11:49, σημειώνοντας τη δεύτερη καλύτερη επίδοση διαδρομής εκείνη την εποχή.
Ξεχωριστή ήταν και η παρουσία του Έλληνα Φάνη Τσιμιγκάτου, ο οποίος κατέλαβε την 20ή θέση με 2:19:55, σημειώνοντας νέο ελληνικό ρεκόρ διαδρομής, το οποίο παρέμεινε ακατάρριπτο για 16 χρόνια.
Ο Κλασικός Μαραθώνιος Αθηνών «Γρηγόρης Λαμπράκης»
Το 1983, εν μέσω διαφωνιών με την τότε διοίκηση του ΣΕΓΑΣ, η Τοπική Επιτροπή Σωματείων Αττικής προχώρησε στη διοργάνωση του πρώτου Κλασικού Μαραθωνίου Αθηνών «Γρηγόρης Λαμπράκης».
Ο αγώνας πραγματοποιήθηκε στις 8 Οκτωβρίου, με νικητές τον Φάνη Τσιμιγκάτο (2:28:18) και τη Μεταξία Μπερτζελέα (3:35:52). Το 1984, η νέα διοίκηση του ΣΕΓΑΣ υιοθέτησε τη διοργάνωση ως τον επίσημο μαραθώνιο της κλασικής διαδρομής.
Από το 1999 ξεκίνησε η σταδιακή αναβάθμιση του θεσμού, ενώ από το 2001 εισήλθαν σημαντικοί χορηγοί.
Η νέα εποχή χαρακτηρίστηκε από τη ραγδαία αύξηση των συμμετοχών, την παρουσία κορυφαίων αθλητών και τη συνεχή οργανωτική εξέλιξη, οδηγώντας τον Μαραθώνιο της Αθήνας στη σημερινή διεθνή του αναγνώριση.
