«Η Λέσβος σήμερα είναι ένα νεκρό τοπίο» σχολιάζει χαρακτηριστικά ο καθηγητής Κτηνιατρικής του ΑΠΘ Γεώργιος Αρσένος, αποτυπώνοντας την πρωτόγνωρη πραγματικότητα που παρουσιάζεται σήμερα στην ελληνική ύπαιθρο. Οι εικόνες στην περιφέρεια είναι αποκαρδιωτικές. Aδειοι τόποι, κλειστές και ερημωμένες εκμεταλλεύσεις.
Η επέλαση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων και ο φόβος του αφθώδους πυρετού που έχει σαρώσει το νησί της Λέσβου, έχουν επιβάλει στους κτηνοτρόφους έναν παρατεταμένο εγκλεισμό των ζώων, χωρίς αυτό να εγγυάται την αποτελεσματικότητα απέναντι στον διπλό αόρατο εχθρό.
Η διάσταση της κρίσης αποτυπώνεται και στα επιδημιολογικά δεδομένα. Ειδικότερα, μέχρι τις 23 Οκτωβρίου του 2026, έχουν καταγραφεί συνολικά 2.257 επιβεβαιωμένα κρούσματα της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, ενώ από τις 15 Μαρτίου του 2026 έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον 208 εστίες αφθώδους πυρετού. Εκεί που άλλοτε αντηχούσαν κουδούνια, κυριαρχεί πλέον σιωπή και χώμα με ασβέστη. Οι επιζωοτίες άνοιξαν μία δυσαναπλήρωτη «μαύρη τρύπα» στην παραγωγή.
Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση διαμηνύει άμεση «ανασύσταση», ενώ οι κτηνοτρόφοι βρίσκονται αντιμέτωποι με μία υπαρξιακή κρίση και καλούνται να αποφασίσουν όχι μόνο για την επιβίωσή τους, αλλά και για την επόμενη μέρα του κλάδου.
Το οικονομικό χάσμα
Στο επίκεντρο της κυβερνητικής γραμμής βρίσκεται το πλέγμα των αποζημιώσεων, της ΚΥΑ 44441/2026 (ΦΕΚ Β’ 971) για το κεφάλαιο και των ΚΥΑ 337680/2025 και 206042/2026 για το διαφυγόν εισόδημα. Το πλαίσιο θέτει ανώτατα πλαφόν.
Συγκεκριμένα, για παραγωγικά αιγοπρόβατα προβλέπονται έως 250 ευρώ για καθαρόαιμα και έως 220 ευρώ για ημίαιμα, ενώ στους αναπαραγωγικούς κριούς τα ποσά φτάνουν τα 500 και 320 ευρώ αντίστοιχα. Συμπληρωματικά, θεσπίστηκε αφορολόγητη ετήσια ενίσχυση απώλειας εισοδήματος 70 ευρώ ανά ενήλικο ζώο (35 ευρώ για το πρώτο εξάμηνο του 2026).
Στην πραγματικότητα, οι αριθμοί προσκρούουν σε ένα οικονομικό χάσμα. Η γενικευμένη έλλειψη παραγωγικών ζώων λόγω των θανατώσεων έχει εκτοξεύσει τις τιμές αντικατάστασης.
Παράλληλα, πληθαίνουν οι επισημάνσεις από ανθρώπους του χώρου ότι οι αποζημιώσεις δίνονται σε λάθος βάση. Η αυστηρά οριζόντια λογική εξισώνει ισοπεδωτικά όλες τις εκμεταλλεύσεις, ανεξάρτητα από την πραγματική τους συνεισφορά στην αγορά. Οπως τονίζεται, η δίκαιη προσέγγιση απαιτεί αξιολόγηση βάσει της μέσης παραγωγής της τελευταίας πενταετίας, ώστε να αναπληρώνεται το πραγματικό απολεσθέν εισόδημα.
Το αδιέξοδο εντείνεται και από τον παράγοντα του χρόνου. Μετά το «stamping-out» (καθολική θανάτωση) μεσολαβεί ένα νεκρό διάστημα τουλάχιστον δύο έως τριών ετών μέχρι να εισαχθούν νέα ζώα στην παραγωγή. Σε αυτό το διάστημα, τα 70 ευρώ της ενίσχυσης εξανεμίζονται. «Πρέπει να είμαστε 100% σίγουροι, για να προχωρήσουμε στην ανασύσταση» υπογραμμίζει ο κ. Αρσένος.
Προβληματισμός
Η μαζική απώλεια κοπαδιών όμως, αποτελεί βαρύ πλήγμα για τον κυρίαρχο των εξαγωγών, τη φέτα. Καθώς το ΠΟΠ αυτό προϊόν παράγεται τουλάχιστον από 70% πρόβειο γάλα, η έλλειψη της πρώτης ύλης πιέζει ασφυκτικά την εφοδιαστική αλυσίδα.
Παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν πως η κρίση μπορεί να εκτινάξει την τιμή της φέτας από τα 12 με 14 ευρώ το κιλό στα 18 με 20 ευρώ το κιλό. Την ίδια στιγμή, το πρόγραμμα ορολογικών ελέγχων (153 εκμεταλλεύσεις ανά Περιφέρεια, με αιμοληψία σε 15 ζώα ανά κοπάδι) πυροδότησε έντονες αντιδράσεις, με τους κτηνοτρόφους να νιώθουν εκ προοιμίου ύποπτοι για παράνομους εμβολιασμούς.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ένα ζώο μπορεί να εμφανίζει αντισώματα εξαιτίας ασυμπτωματικής ή υποκλινικής μόλυνσης, έχοντας αναπτύξει φυσική ανοσία μετά από έκθεση στον ιό. Συνεπώς, η απλή οροθετικότητα δεν συνιστά τεκμήριο παράνομου εμβολιασμού, που επισείει ποινικές διώξεις και στέρηση αποζημιώσεων.
Το στοίχημα του 2035
Απέναντι στο αδιέξοδο, η επιστημονική κοινότητα προκρίνει στοχευμένη προστασία, ειδικά στο μέτωπο του αφθώδους πυρετού που «παρακμάζει» ένα ολόκληρο νησί. «Στη Λέσβο έπρεπε να προχωρήσουμε σε εμβολιασμό, σύμφωνα με το μοντέλο της Κύπρου» τονίζει ο κ. Αρσένος.
Προτείνεται η τεχνολογία εμβολίων διαφοροποίησης (DIVA), η οποία επιτρέπει τον σαφή διαχωρισμό εμβολιασμένων και μολυσμένων ζώων χωρίς να θυσιάζονται οι εξαγωγές, καθώς και ένα διβάθμιο πρωτόκολλο όπου το θετικό ορολογικό τεστ θα επιβεβαιώνεται υποχρεωτικά με μοριακό έλεγχο (PCR).
