Την πλήρη απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 επαναλαμβάνει η Ελλάδα με επίσημη επιστολή της προς τον γενικό γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, υπογραμμίζοντας ότι η πρόσφατη φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μπορεί να του προσδώσει οποιαδήποτε νομική ισχύ ούτε να μεταβάλει τον παράνομο χαρακτήρα του.
Η επιστολή, με ημερομηνία 22 Οκτωβρίου 2026, υπογράφεται από τη μόνιμη αντιπρόσωπο της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβη Αγλαΐα Μπαλτά, κατόπιν οδηγιών της ελληνικής κυβέρνησης, και κυκλοφόρησε ως επίσημο έγγραφο της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών (A/81/455), με ημερομηνία διανομής την 23η Οκτωβρίου.
Η Αθήνα τονίζει ότι το Μνημόνιο Οριοθέτησης Θαλάσσιων Περιοχών Δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, το οποίο υπεγράφη στις 27 Νοεμβρίου 2019 μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, συνήφθη παρά το γεγονός ότι οι δύο χώρες δεν διαθέτουν παρακείμενες ή αντικείμενες ακτές και, κατά συνέπεια, δεν έχουν κοινά θαλάσσια όρια.
Όπως επισημαίνεται στην επιστολή, το μνημόνιο «παραβλέπει πλήρως την ύπαρξη πολυάριθμων ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και των Δωδεκανήσων», καθώς και τα δικαιώματά τους να διαθέτουν θαλάσσιες ζώνες, πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης.
Η ελληνική πλευρά χαρακτηρίζει την οριοθέτηση που προκύπτει από το μνημόνιο ως «κατάφωρη αναδιαμόρφωση της γεωγραφίας», αντίθετη προς το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, όπως αυτό αποτυπώνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και στην καθιερωμένη πρακτική των θαλάσσιων οριοθετήσεων.
«Το μνημόνιο είναι, επομένως, παράνομο βάσει του διεθνούς δικαίου και η πρόσφατη φερόμενη επικύρωσή του από τη λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων δεν μπορεί ούτε να του προσδώσει οποιαδήποτε έννομη ισχύ ούτε να μεταβάλει τον νομικό χαρακτήρα του ως άκυρου και ανίσχυρου, χωρίς καμία έννομη συνέπεια», αναφέρεται χαρακτηριστικά.
Η Ελλάδα ξεκαθαρίζει ότι απορρίπτει το μνημόνιο στο σύνολό του, ενώ υπογραμμίζει ότι κάθε πράξη που φέρεται να έχει υιοθετηθεί κατ’ εφαρμογή του, συμπεριλαμβανομένου του νομοσχεδίου επικύρωσής του, στερείται νομικής ισχύος.
Η ίδια θέση ισχύει, σύμφωνα με την επιστολή, και για οποιαδήποτε ενέργεια βασίζεται στις παράνομες συντεταγμένες που περιλαμβάνονται στο κείμενο του 2019.
Ειδικότερα, η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι «οποιαδήποτε πράξη που φέρεται να έχει υιοθετηθεί βάσει του μνημονίου, συμπεριλαμβανομένου του νομοσχεδίου επικύρωσης, καθώς και οποιαδήποτε πράξη που φέρεται να βασίζεται στις παράνομες συντεταγμένες που περιέχονται σε αυτό, αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα».
Παράλληλα, η Αθήνα παραπέμπει σε σειρά προηγούμενων επιστολών και ρηματικών διακοινώσεων που έχει υποβάλει στα Ηνωμένα Έθνη από το 2019 έως το 2025, επαναβεβαιώνοντας τη σταθερή νομική και διπλωματική θέση της έναντι του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο μεταγενέστερο μνημόνιο συνεργασίας στον τομέα των υδρογονανθράκων, το οποίο υπεγράφη στις 3 Οκτωβρίου 2022 μεταξύ της Τουρκίας και της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης.
Η Ελλάδα επαναλαμβάνει την αντίθεσή της και διατυπώνει εκ νέου την έντονη διαμαρτυρία της για τη σύναψη της συγκεκριμένης συμφωνίας, στον βαθμό που αυτή αποσκοπεί στην εφαρμογή του μνημονίου του 2019 ή βασίζεται με οποιονδήποτε άλλο τρόπο στην επίμαχη θαλάσσια οριοθέτηση.
Η επιστολή προειδοποιεί ότι «οποιαδήποτε ενέργεια λαμβάνεται στο πλαίσιο της φερόμενης εφαρμογής του μνημονίου της 3ης Οκτωβρίου 2022, η οποία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της Ελλάδας, συνιστά παραβίαση του διεθνούς δικαίου».
Η ελληνική πλευρά διαμηνύει ότι επιφυλάσσεται των δικαιωμάτων της έναντι τέτοιων ενεργειών, διατηρώντας ανοικτή τη δυνατότητα αντίδρασης σε οποιαδήποτε πράξη θίγει τα κυριαρχικά της δικαιώματα ή τη δικαιοδοσία της.
Η επιστολή επεκτείνεται και στις θαλάσσιες διεκδικήσεις που έχει προβάλει η ίδια η Λιβύη στη Μεσόγειο, πέραν του διμερούς μνημονίου με την Τουρκία.
Η Αθήνα διευκρινίζει ότι η επικύρωση του μνημονίου του 2019 δεν θίγει και δεν πρόκειται να θίξει κανένα από τα δικαιώματα που αναγνωρίζει στην Ελλάδα το διεθνές δίκαιο, ούτε μεταβάλλει τις ελληνικές θέσεις σχετικά με τις λιβυκές διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών που αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο.
Ειδικότερα, η Ελλάδα αναφέρεται στην «επίσημη θέση της Λιβύης σχετικά με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας της στη Μεσόγειο», όπως αυτή αποτυπώθηκε σε ρηματική διακοίνωση της λιβυκής Μόνιμης Αντιπροσωπείας προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, στις 27 Μαΐου 2025.
Η συγκεκριμένη διακοίνωση, η οποία έχει καταχωρηθεί ως έγγραφο A/79/916, περιλαμβάνει συντεταγμένες και σχετικό χάρτη για τα διεκδικούμενα όρια της λιβυκής υφαλοκρηπίδας.
Στην επιστολή της, η Ελλάδα χαρακτηρίζει τις σχετικές διεκδικήσεις της Λιβύης «ατεκμηρίωτες και νομικά αβάσιμες», επαναλαμβάνοντας τις θέσεις που έχει ήδη διατυπώσει με τη ρηματική διακοίνωση της 3ης Σεπτεμβρίου 2025 (A/79/1005).
Με τον τρόπο αυτό, η Αθήνα διαχωρίζει ρητά την αντίθεσή της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο από την ευρύτερη αμφισβήτηση των λιβυκών θαλάσσιων διεκδικήσεων, υπογραμμίζοντας ότι καμία διαδικασία επικύρωσης δεν μπορεί να επηρεάσει τα δικαιώματα της Ελλάδας που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Παρά τον αυστηρό χαρακτήρα των νομικών επισημάνσεων, η επιστολή καταλήγει με σαφή αναφορά στην προσήλωση της Ελλάδας στην ειρηνική διευθέτηση των ζητημάτων θαλάσσιας οριοθέτησης με τις γειτονικές χώρες.
Η Αθήνα επαναβεβαιώνει την «ισχυρή δέσμευσή της για την επίλυση οποιουδήποτε ζητήματος οριοθέτησης με γειτονικές χώρες στη Μεσόγειο με ειρηνικά μέσα, καλή τη πίστει και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας».
Ως έμπρακτα παραδείγματα αυτής της προσέγγισης επικαλείται τις συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συνάψει με την Ιταλία και την Αίγυπτο.
Η επιστολή ολοκληρώνεται με αίτημα της μόνιμης αντιπροσώπου της Ελλάδας προς τον γενικό γραμματέα να κυκλοφορήσει το κείμενο ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης, υπό το θέμα 74 της ημερήσιας διάταξης, «Ωκεανοί και Δίκαιο της Θάλασσας».
