Μερικές φορές νομίζεις ότι ξέρεις κάτι καλό μόνο, μέχρι να βρεθεί κάποιος ακόμα και να μοιραστείτε τη χαρά της ανακάλυψης. Είχα επιστρέψει από την Ανατολή Αγιάς, με κατσικίσιο γάλα και γιαούρτι, τραχανά, μαρμελάδα κεράσι, ένα μείγμα βοτάνων, μηλόξιδο, σκόρδα Πλατυκάμπου και διάφορα ακόμα καλούδια στις τσάντες μου, από την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου, όταν βρέθηκα να τρώω στο Goldie, τη μακαρονάδα – καγιανά της Χρύσας Γερακοπούλου.
«Θα τρίψω και λίγη κατσικίσια φέτα από πάνω, είναι από ένα μοναστήρι στη Θεσσαλία», μου είχε πει όσο ολοκλήρωνε το πιάτο.
Δεν άργησα να κάνω τη σύνδεση και βρέθηκα πάλι να μιλάω για την ωραία εμπειρία που είχα όταν επισκέφτηκα το μοναστήρι με αφορμή την Πανθεσσαλική Γιορτή Σπόρων που διοργάνωσε σε συνεργασία με το Δίκτυο Σιτώ. Όταν βρεθεί κανείς εκεί, στις πλαγιές της Όσσας, αρκεί να πάρει μια βαθιά ανάσα και θα καταλάβει ότι η καθημερινότητα ακολουθεί διαφορετικούς ρυθμούς.
Εδώ, σε ένα ορεινό περιβάλλον μακριά από τους ρυθμούς της πόλης, η παραγωγή τροφίμων δεν είναι μια απρόσωπη διαδικασία που ξεκινά από μια γραμμή παραγωγής. Είναι κομμάτι της καθημερινής ζωής μιας κοινότητας μοναζουσών που φροντίζουν τη γη, τα ζώα, τους κήπους και όσα προκύπτουν από αυτά. Και αυτή η σχέση με τον τόπο είναι που κάνει τα προϊόντα της Μονής να ξεχωρίζουν ως μια διαφορετική πρόταση για το ελληνικό τραπέζι.
Η ιστορία της Μονής ξεκινά τον 16ο αιώνα, όταν ιδρύθηκε από τον οσιομάρτυρα Άγιο Δαμιανό. Το 2000 ανασυστάθηκε από μια ομάδα μοναζουσών, οι οποίες δημιούργησαν σταδιακά μια κοινότητα με επίκεντρο την πνευματική ζωή, την εργασία και την αυτάρκεια. Σήμερα, γύρω από το ιστορικό μοναστήρι έχει αναπτυχθεί ένα μικρό παραγωγικό οικοσύστημα, όπου η αξιοποίηση των φυσικών πόρων και η φροντίδα του περιβάλλοντος αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας. Και κάπου εδώ αρχίζει το ενδιαφέρον για όποιον αγαπά το καλό φαγητό.
Το γάλα, η φέτα, τα σκληρά τυριά, το γιαούρτι και το κεφίρ προέρχονται από μία παραγωγική διαδικασία που βασίζεται στην πρώτη ύλη και στην προσωπική εργασία. Στη Μονή διατίθεται φρέσκο παστεριωμένο αγελαδινό γάλα, ενώ γίδινο και πρόβειο γάλα προσφέρονται κατόπιν παραγγελίας.
Οι μοναχές παρασκευάζουν παραδοσιακή φέτα από πρόβειο και γίδινο γάλα, καθώς και φέτα από 100% γίδινο γάλα σε περιορισμένη ποσότητα. Στη γκάμα τους περιλαμβάνονται επίσης στραγγιστό γιαούρτι, γιαούρτια με φρούτα, προϊόντα χαμηλών λιπαρών, κεφίρ και σκληρά τυριά τύπου κασεριού και γραβιέρας, μαζί με σπιτικά τυριά με καρυκεύματα.
Αν επισκεφτεί κανείς τη Μονή, θα δει ιδανικές συνθήκες διαβίωσης για τα ζώα, καθώς οι μοναχές φροντίζουν το καθετί. Η ορεινή τοποθεσία, το φυσικό περιβάλλον και ο καθαρός αέρας συνθέτουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι μοναχές καλλιεργούν, εκτρέφουν και παράγουν. Η ποιότητα ενός τροφίμου δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα, αλλά η καλή πρώτη ύλη παραμένει η αφετηρία κάθε σοβαρής προσπάθειας. Και στη Μονή, η έμφαση δίνεται ακριβώς σε αυτή τη σχέση με όσα προσφέρει η γη.
Πολλά από όσα συμβαίνουν εδώ απαιτούν προσωπική φροντίδα και χειρωνακτική εργασία. Από την περιποίηση των κήπων μέχρι τη συλλογή των βοτάνων και τις εργασίες που συνοδεύουν την καθημερινή παραγωγή.
Οι μοναχές φροντίζουν τους κήπους τους και διαθέτουν δικούς τους σπόρους, διατηρώντας μια άμεση σχέση με τον κύκλο της καλλιέργειας. Η διατήρηση σπόρων και η δυνατότητα να ξεκινά μια νέα καλλιεργητική περίοδος από υλικό που έχει διαφυλαχθεί από την ίδια την κοινότητα συνδέονται με τη διατροφική αυτάρκεια και τη διατήρηση της γνώσης γύρω από τη γη. Σε μια εποχή που συζητάμε όλο και περισσότερο για την προέλευση των τροφίμων, την ποικιλία των καλλιεργειών και την εξάρτηση της παραγωγής από εξωτερικές προμήθειες, αυτή η πρακτική έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η παραγωγή, βέβαια, δεν σταματά στα γαλακτοκομικά και στα κηπευτικά. Από τη γύρω φύση συλλέγονται βότανα που αξιοποιούνται για αφεψήματα, καρυκεύματα, σαπούνια και έλαια. Παράλληλα, οι μοναχές παρασκευάζουν μαρμελάδες, γλυκά του κουταλιού και άλλα προϊόντα, αξιοποιώντας όσα προσφέρει ο τόπος.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνολο δραστηριοτήτων που συνδέονται μεταξύ τους και θυμίζουν μια διαφορετική προσέγγιση στην παραγωγή: όσο περισσότερα μπορείς να καλλιεργήσεις, να φροντίσεις και να αξιοποιήσεις με υπευθυνότητα, τόσο περισσότερο ενισχύεις τη σχέση σου με τον τόπο και περιορίζεις την εξάρτησή σου από μια αλυσίδα παραγωγής που συχνά μοιάζει αδιαφανής στον τελικό καταναλωτή.
Αυτός είναι και ο λόγος που η Μονή έχει ενδιαφέρον πέρα από τον θρησκευτικό χαρακτήρα της. Η κοινότητά της αποτελείται από μοναχές διαφορετικών εθνικοτήτων, με κοινό σημείο αναφοράς την πίστη, την αλληλεγγύη και έναν τρόπο ζωής που δίνει έμφαση στην ολιγάρκεια και την αυτάρκεια. Δεν χρειάζεται να συμμερίζεται κανείς τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις για να αναγνωρίσει την αξία μιας προσπάθειας που συνδέει την καθημερινή εργασία με τη φροντίδα του περιβάλλοντος και την παραγωγή τροφίμων.
Αν βρεθείς στην περιοχή της Αγιάς, αξίζει να γνωρίσεις αυτή την πλευρά της Μονής και να ενημερωθείς για τα προϊόντα που διαθέτει, καθώς ορισμένα προσφέρονται σε περιορισμένες ποσότητες ή κατόπιν παραγγελίας. Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στην επίσημη ιστοσελίδα της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου.
