Όταν το άτμισμα άρχισε να γίνεται δημοφιλές στο σχολείο της Γκρέισι, εκείνη εξέφραζε ανοιχτά την αποστροφή της, καθώς της φαινόταν εξίσου απωθητικό με το κάπνισμα.
Ωστόσο, η ίδια αναφέρει ότι η συνήθεια έγινε τόσο κοινή μεταξύ των συμμαθητών της, ώστε μέχρι την ηλικία των 16 ετών άρχισε να ατμίζει και η ίδια, παρόλο που την πρώτη φορά έβηχε αντί να εισπνέει τον ατμό, γράφει το BBC.
«Όσο περισσότερο το βλέπεις, τόσο περισσότερο αρχίζεις να το δοκιμάζεις», λέει η Γκρέισι. «Και τελικά απλώς το συνήθισα και άρχισα να το κάνω συνέχεια».
Σήμερα, στα 21 της χρόνια, αγοράζει καθημερινά ένα ηλεκτρονικό τσιγάρο με υγρό αναπλήρωσης και το χρησιμοποιεί κάθε φορά που τα χέρια της δεν είναι απασχολημένα με τη δουλειά της στο κομμωτήριο.
Η Γκρέισι συγκαταλέγεται στα περισσότερα από ένα εκατομμύριο άτομα στη Βρετανία που δηλώνουν ότι δεν έχουν καπνίσει ποτέ, αλλά πλέον ατμίζουν, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία έρευνας της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας του Ηνωμένου Βασιλείου (ONS). Ο αριθμός αυτός αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο, σημειώνει το BBC, και δεν πρόκειται για βρετανικό φαινόμενο.
Όταν τα ηλεκτρονικά τσιγάρα εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην αγορά, θεωρούνταν τρόπος που θα βοηθούσε τους καπνιστές να διακόψουν το κάπνισμα των συμβατικών τσιγάρων.
Το άτμισμα με νικοτίνη —μια ουσία με υψηλό βαθμό εθιστικότητας— είναι λιγότερο επιβλαβές από το κάπνισμα συμβατικών τσιγάρων. Ωστόσο, σύμφωνα με το NHS), οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του δεν είναι ακόμη σαφείς.
Γιατί, λοιπόν, άνθρωποι που δεν έχουν καπνίσει ποτέ συμβατικό τσιγάρο αρχίζουν να ατμίζουν;
Η νεαρή γυναίκα από το Λονδίνο πιστεύει ότι το άτμισμα τη βοηθά όταν αισθάνεται κοινωνικό άγχος.
«Είναι η κίνηση των χεριών», λέει. «Το να κρατάς απλώς κάτι στο χέρι σου, το να έχεις κάτι στο στόμα σου».
Όπως και τα συμβατικά τσιγάρα, έτσι και το ηλεκτρονικό τσιγάρο περιέχει νικοτίνη, μια ουσία που προκαλεί ισχυρό εθισμό και μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα στέρησης, όπως ευερεθιστότητα και άγχος, όταν ο οργανισμός δεν την προσλαμβάνει πλέον.
Δύο εθισμοί σε έναν
Η Γκρέισι λέει ότι το άτμισμα έχει γίνει μια «μηχανική, ασυνείδητη κίνηση». Όταν απάντησε στην κλήση του BBC για να μιλήσει σχετικά, ανέφερε ότι, χωρίς καν να το συνειδητοποιήσει, βρισκόταν ξαπλωμένη στο κρεβάτι της, κρατώντας το ηλεκτρονικό τσιγάρο στο ένα χέρι και σκρολάροντας στο Instagram με το άλλο. Δύο εθισμοί μαζί, δηλαδή.
Η συνήθεια που δημιουργείται από το συστηματικό άτμισμα είναι κάτι που η γενική γιατρός Έλεν Γουόλ ακούει συχνά από τους ασθενείς της.
«Πρόκειται για ένα είδος ψυχολογικής εξάρτησης από κάτι άλλο, το οποίο χρησιμοποιούν σχεδόν για να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους», εξηγεί.
Η Μάλιν, η οποία άτμιζε μέχρι πρόσφατα, λέει ότι η συνήθειά της συνδεόταν άμεσα με το ατελείωτο σκρολάρισμα στο διαδίκτυο, αναζητώντας συνεχώς αρνητικές ειδήσεις και περιεχόμενο.
Είχε δοκιμάσει και συμβατικά τσιγάρα, αλλά ποτέ δεν θεωρούσε τον εαυτό της καπνίστρια.
Στα 33 της χρόνια, ανήκει στην ηλικιακή ομάδα που είναι πιθανότερο να χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά τσιγάρα. Σύμφωνα με την έκθεση της ONS, σχεδόν ένας στους έξι ανθρώπους ηλικίας 25 έως 34 ετών στο Ηνωμένο Βασίλειο ενδέχεται να χρησιμοποιεί ηλεκτρονικά τσιγάρα είτε καθημερινά είτε περιστασιακά.
«Πιπίλα για ενήλικες»
Η Μάλιν, η οποία δραστηριοποιείται στην εκστρατεία κατά της ενδοοικογενειακής βίας, άρχισε να ατμίζει όταν περνούσε έναν αγχωτικό χωρισμό και αναζητούσε παρηγοριά. Πιστεύει ότι αυτό που την οδήγησε στον εθισμό ήταν η ίδια η σωματική κίνηση του ατμίσματος.
«Είναι μια δόση ντοπαμίνης», λέει. «Είναι η εκδοχή της πιπίλας για τους ενήλικες».
Όπως αναφέρει, το άτμισμα άμβλυνε τα αισθήματά της και την έκανε να χάνει το κίνητρό της. Απογοητεύτηκε τόσο πολύ από το πόσο εξαρτημένη είχε γίνει από το ηλεκτρονικό τσιγάρο με γεύση, ώστε αποφάσισε να το κόψει εδώ και λίγους μήνες.
«Με ενοχλούσε τόσο πολύ που το είχα συνέχεια στο χέρι μου, ώστε κατέληγα να το πετάω με δύναμη στην άλλη άκρη του δωματίου», αφηγείται.
Η Άλεξ, από το Μάντσεστερ, ανέπτυξε επίσης σταδιακά τη συνήθεια του ατμίσματος. Όλα ξεκίνησαν όταν δοκίμαζε περιστασιακά ηλεκτρονικά τσιγάρα στις βραδινές εξόδους της και στη συνέχεια άρχισε να τα παίρνει μαζί της στο σπίτι.
Η 26χρονη λέει ότι το άτμισμα έγινε τόσο σταθερό μέρος της καθημερινότητάς της, ώστε εργαζόταν «ξαπλωμένη στο κρεβάτι, με το λάπτοπ μπροστά μου και το ηλεκτρονικό τσιγάρο πάνω στο στήθος μου».
Το «καλό» της υπόθεσης
Η καθηγήτρια Σάρα Τζάκσον, από την ερευνητική ομάδα του University College London (UCL) για το αλκοόλ και τον καπνό, επισημαίνει ότι, αν και τα πρόσφατα στοιχεία της ONS μπορεί να προκαλούν ανησυχία, είναι πιθανό ορισμένοι από αυτούς τους ανθρώπους να είχαν αρχίσει να καπνίζουν συμβατικά τσιγάρα αν δεν είχαν στραφεί στο άτμισμα.
«Σε αυτή την περίπτωση, το άτμισμα τους έχει απομακρύνει από μια πιο επιβλαβή συμπεριφορά, κάτι που αποτελεί θετική εξέλιξη», λέει. «Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν άνθρωποι που εκτίθενται σε μεγαλύτερο κίνδυνο απ’ ό,τι θα συνέβαινε διαφορετικά».
Αναφέρεται σε μια μελέτη του 2024 από ερευνητές του UCL, η οποία διαπίστωσε ότι η χρήση νικοτίνης είχε αυξηθεί μεταξύ των νεαρών ενηλίκων στην Αγγλία, παρόλο που το κάπνισμα συμβατικών τσιγάρων είχε μειωθεί.
«Μπορούμε να συμπεράνουμε απ’ αυτό ότι ορισμένοι από τους ανθρώπους που ατμίζουν δεν θα είχαν καπνίσει διαφορετικά», λέει η Jackson.
Οι ατμιστές ξεπέρασαν τους καπνιστές
Σύμφωνα με την έκθεση της ONS, περίπου 5,4 εκατομμύρια άτομα ηλικίας 16 ετών και άνω ατμίζουν στη Μεγάλη Βρετανία, ενώ ο αριθμός των καπνιστών όλων των ηλικιών συνεχίζει να μειώνεται σταθερά. Περίπου 4,9 εκατομμύρια ενήλικες στο Ηνωμένο Βασίλειο καπνίζουν συμβατικά τσιγάρα.
Μεταξύ των 1,1 εκατομμυρίων ανθρώπων που ατμίζουν χωρίς να έχουν καπνίσει ποτέ, «πιθανότατα υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που δεν θα άτμιζαν αν δεν υπήρχε η τόσο έντονη εμπορική προώθηση των ηλεκτρονικών τσιγάρων», λέει η Χάζελ Τσίζμαν από την αντικαπνιστική οργάνωση Action on Smoking and Health.
Η Γουόλ αναφέρει ότι η έντονη διαφημιστική προώθηση των ηλεκτρονικών τσιγάρων τα τελευταία χρόνια έχει ενισχύσει την «εσφαλμένη αντίληψη» ότι είναι «ασφαλή και δεν προκαλούν εθισμό».
Η Γκρέισι πιστεύει ότι τα ηλεκτρονικά τσιγάρα θα έπρεπε να πωλούνται σε τυποποιημένες, απλές συσκευασίες, όπως τα συμβατικά τσιγάρα, επειδή έτσι «θα φαίνονταν τρομακτικά».
«Τα ηλεκτρονικά τσιγάρα έχουν όλες αυτές τις γεύσεις και τα όμορφα χρώματα. Αυτό απλώς μας κάνει να τα βρίσκουμε πιο ελκυστικά», λέει.
Παρόλο που αναγνωρίζει ότι το άτμισμα θεωρείται πολύ πιο αποδεκτό κοινωνικά από το κάπνισμα μεταξύ των συνομηλίκων της, θεωρεί τη δική της συνήθεια προβληματική. Έχει μάλιστα σκεφτεί να τη διακόψει, ώστε να εξοικονομεί τα 35 λίρες την εβδομάδα που της κοστίζει.
Με το ηλεκτρονικό δεν κόβεις το συμβατικό τσιγάρο
Ωστόσο, όπως ακριβώς συμβαίνει και με το κάπνισμα, η διακοπή του ατμίσματος μπορεί να αποδειχθεί δύσκολη. Στην περίπτωση της Άλεξ, μάλιστα, το άτμισμα την οδήγησε προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Η ίδια λέει ότι κατάφερε να σταματήσει το άτμισμα ενώ ταξίδευε για αρκετούς μήνες. Ωστόσο, επειδή δεν είχε πρόσβαση σε ηλεκτρονικά τσιγάρα, άρχισε για πρώτη φορά να καπνίζει συμβατικά τσιγάρα.
Οι ειδικοί προφανώς δεν θεωρούν ότι τα συμβατικά τσιγάρα αποτελούν υγιεινό ή αποτελεσματικό τρόπο διακοπής του ατμίσματος. Το κάπνισμα εξακολουθεί να αποτελεί την κυριότερη αιτία ασθενειών και πρόωρων θανάτων που μπορούν να προληφθούν.
Για τη διακοπή του ατμίσματος, το NHS προτείνει:
Σταδιακή μείωση της νικοτίνης: Μείωση της περιεκτικότητας του υγρού του ηλεκτρονικού τσιγάρου σε νικοτίνη.
Μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα μεταξύ των χρήσεων: Σταδιακή αύξηση του χρόνου που μεσολαβεί ανάμεσα στις συνεδρίες ατμίσματος.
Υποκατάστατα νικοτίνης: Μετάβαση σε κατάλληλα προϊόντα υποκατάστασης νικοτίνης, εφόσον χρειάζεται.
Ωστόσο, η επαγγελματική υποστήριξη για τη διακοπή του ατμίσματος δεν είναι επαρκώς διαθέσιμη παντού. Πρόσφατη έρευνα διαπίστωσε ότι λιγότεροι από τους μισούς παρόχους υπηρεσιών υγείας στην Αγγλία —μόλις το 45%— προσέφεραν υποστήριξη για τη διακοπή του ατμίσματος.
Παρόλο που είναι θετικό το γεγονός ότι λιγότεροι άνθρωποι καπνίζουν, η Γουόλ επισημαίνει ότι, στην περίπτωση ανθρώπων όπως η Γκρέισι, οι οποίοι στρέφονται απευθείας στα ηλεκτρονικά τσιγάρα χωρίς να έχουν καπνίσει ποτέ συμβατικά τσιγάρα, ένα μέρος του αρχικού μηνύματος δεν έγινε κατανοητό.
«Το άτμισμα προοριζόταν αποκλειστικά ως εναλλακτική λύση για τα συμβατικά τσιγάρα».
