Εμεινε περίπου επτά χρόνια στη φυλακή. Αλλά δεν έχασε σχεδόν καθόλου την επαφή του με τον έξω κόσμο και τους ακολούθους του. Μπόρεσε να εκμεταλλευθεί στυγνά τα κοινωνικά δίκτυα. Εδώ και λίγο καιρό, η σκιώδης καμπάνια του έχει περάσει σε νέο, προεκλογικό επίπεδο.
Από τη στιγμή που καταδικάστηκε σε 13 χρόνια και 6 μήνες κάθειρξης για διεύθυνση της νεοναζιστικής εγκληματικής οργάνωσης «Λαϊκός Σύνδεσμος – Χρυσή Αυγή», ο Ηλίας Κασιδιάρης προωθούσε ένα συγκεκριμένο, ψευδές αφήγημα. Οχι του καταδικασμένου εγκληματία, αλλά του πολιτικού κρατουμένου, ο οποίος στερείται των δικαιωμάτων του.
Μονίμως online
Κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού του, χρησιμοποιούσε κατά βάσιν το Twitter, πλέον X και το YouTube, για να εκπέμπει τα μηνύματά του –αρκετά εκ των οποίων αφορούσαν την επικαιρότητα– μέσω εκπροσώπων που διαχειρίζονταν τον λογαριασμό του. Από το μεταναστευτικό και τις πυρκαγιές μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις αμερικανικές εκλογές του 2024 –με τον ίδιο να υποστηρίζει επανειλημμένως τον Ντόναλντ Τραμπ–, ο Κασιδιάρης δεν έχασε τη σύνδεση με τη βάση του.
Ηχογραφημένα τηλεφωνικά μηνύματα ή και βίντεο γυρισμένα κατά τις άδειές του από τη φυλακή δημοσιοποιούνταν στο κανάλι του στο YouTube, ενώ ομάδα του στο Viber αναρτά από το 2024 μέχρι σήμερα ενημερώσεις για τα λεγόμενα και, πλέον, για τις εμφανίσεις του.
Αν δει κανείς τις εμφανείς μετρήσεις στους λογαριασμούς του, το κοινό που τον ακολουθεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης παραμένει περιορισμένο. Η ομάδα στο Viber έχει λίγο περισσότερα από 11.200 μέλη. Στο X έχει λιγότερους από 59.000 ακολούθους. Στο YouTube –το πιο δυνατό του μέσο–, οι subscribers αγγίζουν τις 166.000. Παλαιότερα όλα τα βίντεο που δημοσιοποιούσε στο κανάλι του ξεπερνούσαν κατά πολύ τις 100.000 θεάσεις. Τον τελευταίο χρόνο, πολλά δεν τις φτάνουν καν.
Το κόμμα που υποστήριξε μέσω της διαδικτυακής ανακοίνωσής του αυτή την εβδομάδα, η Συμμαχία Ελλήνων, έχει σελίδες σε διάφορα μέσα, με περιορισμένη έως μηδαμινή απήχηση. Περίπου 220 ακολούθους στο TikTok, 955 στο Instagram, 1.700 στο Facebook.
Τα «μιμίδια»
Τις τελευταίες μέρες, όμως, σε διάφορες πλατφόρμες ξεπηδούν αναρτήσεις που προωθούν τον Ηλία Κασιδιάρη. Φωτογραφίες του δημιουργημένες μέσω τεχνητής νοημοσύνης στο Facebook. Τραγούδι για την αποφυλάκισή του, που διαφημίζει την ανακοίνωσή του της Δευτέρας, με AI βίντεο στο YouTube και στο X. Και πολλαπλά, παρόμοια βιντεάκια στο TikTok, με μουσική υπόκρουση τραγούδια είτε του προσφιλούς στους ακροδεξιούς κύκλους Νότη Σφακιανάκη είτε dance μπιτάκια όπως το «Around the World», τα οποία τα τελευταία περίπου δύο χρόνια χρησιμοποιούνται από το ευρωπαϊκό alt-right κίνημα ως μουσικό χαλί στην ακροδεξιά προπαγάνδα.
«Χειμώνας» στο TikTok – Ορισμένα από τα βίντεο που αφορούν τον Κασιδιάρη έχουν παρόμοιο κείμενο. Δείχνουν ένα τοπίο και πάνω γράφουν: «Αυτό και τον Κασιδιάρη πρωθυπουργό», ή «Αποχαιρετάμε το καλοκαίρι, καλωσορίζουμε τον χειμώνα», όπου ο «χειμώνας» παραπέμπει σε φωτογραφία του.
Ορισμένα από τα βίντεο που αφορούν τον Κασιδιάρη και κυκλοφορούν στο TikTok αυτό το διάστημα έχουν παρόμοιο κείμενο. Δείχνουν ένα τοπίο και πάνω γράφουν: «Αυτό και τον Κασιδιάρη πρωθυπουργό», ή «Αποχαιρετάμε το καλοκαίρι, καλωσορίζουμε τον χειμώνα», όπου ο «χειμώνας» παραπέμπει σε φωτογραφία του.
Τα νέα εργαλεία
Παραμένει άγνωστο αν οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί αποτελούν bots ή υπαρκτά πρόσωπα και αν αυτοί δρουν εθελοντικά ή σε σύμπραξη με τον Ηλία Κασιδιάρη. Οπως όμως δηλώνει στην «Κ» ο Ελληνοαμερικανός καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Northeastern Κώστας Παναγόπουλος, ο οποίος ειδικεύεται στις καμπάνιες πολιτικών και κομμάτων, ζούμε σε μια εποχή που οι «σκιώδεις» πολιτικές εκστρατείες είναι πολύ συχνές. «Αποτελεί πολύ δημοφιλή τακτική το να υπάρχουν άτομα ή λογαριασμοί που δρουν ως ενισχυτές του μηνύματος των πολιτικών και τη βλέπουμε να εντείνεται, ενώ περιορίζεται ο έλεγχος στα μηνύματα που προωθούνται», σημειώνει.
Ειδικά στα social media, τονίζει, οι ψηφοφόροι θα πρέπει πλέον να εξετάζουν προσεκτικά τι πληροφορίες και μηνύματα λαμβάνουν, όπως και τις πηγές αυτών. Προφανώς, τα bots αποτελούν διαδεδομένο φαινόμενο. «Αλλά ακόμη και σε ό,τι αφορά υπαρκτά πρόσωπα ή λογαριασμούς που υποστηρίζουν συγκεκριμένους πολιτικούς, είναι δύσκολο για τους ψηφοφόρους να ξεχωρίσουν από πού προέρχεται το κάθε μήνυμα», εξηγεί ο κ. Παναγόπουλος.
Κατά μία έννοια, συμπληρώνει, όταν κάποιος προσφέρει εθελοντικά την υποστήριξή του, δεν είναι πολύ διαφορετικό από τους εθελοντές που χτυπούν τις πόρτες των ψηφοφόρων – αν και αυτοί δηλώνουν εξαρχής ποιο κόμμα ή υποψήφιο εκπροσωπούν.
Πολλές φορές, αναφέρει, η προσπάθεια γίνεται συντονισμένα, συνδυάζοντας bots και υπαρκτούς λογαριασμούς για μέγιστο αντίκτυπο – «άλλες, όπως είδαμε στις αμερικανικές εκλογές του 2016, αυτή η προσπάθεια γίνεται και από ξένες δυνάμεις», λέει ο ίδιος.
Από την Αμερική
Εχει ο Κασιδιάρης υποστήριξη έξωθεν; Μιλώντας στην «Κ», ένα διακεκριμένο στέλεχος του κινήματος MAGA (σ.σ. Make America Great Again) στις ΗΠΑ δήλωσε την υποστήριξή του στον άνθρωπο που βλέπει ως ιδεολογικό συνεχιστή της Χρυσής Αυγής. «Μου άρεσε πάντα η Χρυσή Αυγή και, κοιτώντας μπροστά, θα είναι η κινητήρια δύναμη στην Ελλάδα. Δεν έχει αποκτήσει ακόμη τη μέγιστη απήχηση· πιστεύω ότι στο μέλλον θα είναι όλο και μεγαλύτερη», αναφέρει το συγκεκριμένο πρόσωπο, το οποίο συνδέεται με τη βάση των ψηφοφόρων του Τραμπ, αλλά όχι με την ίδια την αμερικανική κυβέρνηση, η οποία δεν έχει καμία σύνδεση με τον Ηλία Κασιδιάρη.
Ο ίδιος σημειώνει ότι μεταξύ άλλων συνεργάζεται με την AfD στη Γερμανία και τον Νάιτζελ Φάρατζ στη Μεγάλη Βρετανία, αλλά υποστηρίζει ότι αυτή τη στιγμή δεν είναι σε επικοινωνία με κάποιο κόμμα ή πολιτικό πρόσωπο στην Ελλάδα. Πιστεύει, πάντως, ότι το μέλλον για την Ευρώπη είναι η Ακροδεξιά. Θεωρεί την Τζόρτζια Μελόνι πολύ μετριοπαθή πλέον, γι’ αυτό στην Ιταλία στηρίζει τον ακροδεξιό πρώην στρατηγό Ρομπέρτο Βανάτσι. Και στην Ελλάδα δεν βλέπει καλύτερο εκφραστή αυτής της ιδεολογίας από τον Κασιδιάρη – ούτε τον Κυριάκο Βελόπουλο ούτε την Αφροδίτη Λατινοπούλου, λέει. «Στην Ελλάδα, η Χρυσή Αυγή (σ.σ. έτσι αναφερόταν στον Κασιδιάρη) είναι οι πιο σκληροπυρηνικοί εθνικιστές και θεωρώ ότι θα είναι η επόμενη ανερχόμενη δύναμη».
Αβέβαιη απήχηση
Ο Γιώργος Σαμαράς, επίκουρος καθηγητής Δημόσιας Πολιτικής στο King’s College του Λονδίνου με εξειδίκευση στην Ακροδεξιά, χαρακτηρίζει τον πρόσφατα αποφυλακισθέντα ως έναν από τους «πιο χαρισματικούς νεοναζί στην Ελλάδα». Μέσα από την παρουσία του στα social media, εξηγεί, έχει καταφέρει να χτίσει γύρω από το πρόσωπό του ένα μύθο. «Οταν τους (χρυσαυγίτες) απέκλειε το 2012-2013 το Facebook, πήγε στο Twitter και μετά στο YouTube», αναφέρει, λέγοντας πως έχει χρησιμοποιήσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης «στο μάξιμουμ».
Εχει γίνει mainstream – «Ο Κασιδιάρης έχει χτίσει έναν προσωπικό μύθο», λέει ο Γιώργος Σαμαράς, επίκουρος καθηγητής Δημόσιας Πολιτικής στο King’s College και εξηγεί πως «ένα κομμάτι της Δεξιάς έχει μετατοπιστεί προς αυτές τις ιδεολογίες. Αλλά τον Κασιδιάρη βλέπουν ως τον αυθεντικό νεοφασίστα».
Παλαιότερα, οι απόψεις του έμοιαζαν ακραίες. Καθότι όμως, τονίζει ο κ. Σαμαράς, πλέον υπάρχουν ακόμη και στην κυβέρνηση ακροδεξιές φωνές, «ο Κασιδιάρης έχει γίνει mainstream». «Στα μάτια αρκετών πρεσβεύει πια τη Δεξιά, γιατί ένα κομμάτι της Δεξιάς έχει μετατοπιστεί προς αυτές τις ιδεολογίες. Αλλά τον Κασιδιάρη βλέπουν ως τον αυθεντικό νεοφασίστα».
Η Ελλάδα, αναφέρει, είναι αυτή τη στιγμή η μοναδική χώρα στην Ευρώπη με τόσα ακροδεξιά κόμματα. «Αλλά είναι άλλο το ρεύμα του Βελόπουλου και άλλο του Κασιδιάρη», σημειώνει, υπογραμμίζοντας πως ούτε η ακροδεξιά AfD μπορεί να συγκριθεί μαζί του. «Δεν υπάρχει καμία άλλη χώρα που να βλέπει ένα τόσο τρομακτικό μόρφωμα», δηλώνει στην «Κ».
Σύμφωνα με τον Αντώνη Γαλανόπουλο, πολιτικό επιστήμονα και project coordinator του Ινστιτούτου Eteron, στην ψηφιακή σφαίρα παγκοσμίως και δη στην Ευρώπη επικρατούν προσωπικότητες της Ακροδεξιάς. «Στήνουν ψηφιακές κοινότητες και εναλλακτικά κανάλια επικοινωνίας, δικτύωσης και προπαγάνδισης των θέσεών τους», αναφέρει, «ακόμη και σε chats ψηφιακών παιχνιδιών».
Οσον αφορά τον Ηλία Κασιδιάρη, πιστεύει ότι αντιγράφει αμερικανικές στρατηγικές στα social media – «το μπλουζάκι που φόρεσε στην αποφυλάκισή του είναι συνδεδεμένο με την αμερικανική νεοφασιστική οργάνωση Proud Boys», εξηγεί. Αν δεν καταφέρει να είναι υποψήφιος στις εκλογές, θεωρεί ότι ο Κασιδιάρης θα επιδιώξει ένα ρόλο «ακροδεξιού πολιτικού ινφλουένσερ, και πάλι με βάση τα αμερικανικά πρότυπα».
Τόσο ο ίδιος όσο και ο κ. Σαμαράς βασίζουν την εκτίμησή τους της πολιτικής επιρροής του στο προηγούμενο των Σπαρτιατών, λέγοντας ότι μπορεί να υποδείξει στη βάση του ποιο κόμμα να ψηφίσει, έχοντας πρώτα πείσει ότι εκείνος αποτελεί τον πνευματικό ηγέτη πίσω από το εκάστοτε εγχείρημα.
Αλλά η Βασιλική Γεωργιάδου, καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο με εξειδίκευση στην Ακροδεξιά, δεν έχει πειστεί ότι είναι «πολιτικά ζωντανός». «Η άκρα Δεξιά εκπροσωπείται ήδη από υπάρχοντα κόμματα, δεν βλέπω να υπάρχει κομμάτι του εκλογικού σώματος που να μην έχει δηλώσει πρόθεση υποστήριξης σε κάποιο από αυτά και άρα να αναμένει ένα άλλο μόρφωμα Κασιδιάρη», τονίζει.
Ούτε ό,τι συμβαίνει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το θεωρεί αντίστοιχο της εκλογικής αρένας. «Βλέπω φόβο να μην έχουμε αναβίωση του ακραίου φαινομένου από το οποίο δοκιμαστήκαμε από το 2012 και μετά», δηλώνει στην «Κ», «αλλά δεν βλέπω εκλογικό ρεύμα».
Υπογραμμίζει ότι ενώ ο Ηλίας Κασιδιάρης παρέμενε διαδικτυακά παρών κατά τη διάρκεια της φυλάκισής του και ενώ έβγαινε με άδειες και συναντούσε κόσμο, «δεν φάνηκε να υπάρχουν ακόλουθοί του με εκλογικό αντίκτυπο». «Κατά τη δική μου εκτίμηση», συμπληρώνει, «ακόμη και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης η δυναμική του έχει πέσει».
Αλλωστε, μπορεί να επιχειρεί να παρουσιαστεί ως κάποιος που δεν είναι, αλλά, κατά την κ. Γεωργιάδου, δεν δύναται να κάνει «rebranding». Σύμφωνα με τον κ. Σαμαρά, είναι ισχυρό το αφήγημα του «πολιτικού κρατουμένου» που προωθεί εδώ και χρόνια, αλλά δεν παύει να είναι «καταδικασμένος νεοναζί που μόλις βγήκε από τη φυλακή». «Εχει προδιαγεγραμμένο προφίλ», λέει στην «Κ» η κ. Γεωργιάδου, «και απευθύνεται σε ένα πολύ συγκεκριμένο και πολύ μικρό αριθμητικά κοινό».
