Παρευρέθηκα σήμερα στο μνημόσυνο για τους νεκρούς της Μικρασιατικής καταστροφής, εκπροσωπώντας τα Εκπαιδευτήρια Μ.Ν Ράπτου. Σε ημέρες μνήμης εθνικών ηττών θυμάμαι ότι οι περισσότερες μάχες του Ελληνισμού δεν χάθηκαν στα πεδία των μαχών αλλά στα αμφιθέατρα των πανεπιστημίων και στους διαδρόμους των συσκέψεων των διπλωματικών αποστολών.
Στο εμβληματικό βιβλίο του για την Μικρασιατική εκστρατεία “The Ionian Vision” o Michael Smith αναφέρει τον διάλογο που έλαβε χώρα στη συνεδρίαση της 7ης Μαΐου 1919 μεταξύ του Ελευθερίου Βενιζέλου, του Βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Λόυντ Τζορτζ, του Γάλλου πρωθυπουργού Ζορζ Κλεμανσό και του Αμερικανού προέδρου Γούντροου Ουίλσον.
Σε ελεύθερη ελληνική απόδοση των επίσημων πρακτικών:
— Λόυντ Τζορτζ: «Ποιες δυνάμεις διαθέτει άμεσα η Ελλάδα για να στείλει στη Σμύρνη;» — Βενιζέλος: «Μπορούμε να διαθέσουμε δύο μεραρχίες χωρίς να εξασθενήσει η θέση μας στη Μακεδονία». — Λόυντ Τζορτζ: «Σε πόσο χρόνο μπορούν να μεταφερθούν στη Σμύρνη;» — Βενιζέλος: «Η μία μεραρχία είναι ήδη έτοιμη. Μία μεραρχία αρκεί για την έναρξη της επιχείρησης». — Ουίλσον: «Στο μεταξύ, οι μεραρχίες πρέπει να τεθούν σε ετοιμότητα». — Βενιζέλος: «Περισσότεροι από 30.000 Έλληνες πολίτες στη Σμύρνη κινδυνεύουν από τους Τούρκους». — Ουίλσον: «Αυτό αποτελεί πολύ ισχυρό λόγο για την προστασία τους». — Κλεμανσό: «Θα ήταν ασφαλέστερο να ειδοποιηθούν οι Τούρκοι». — Βενιζέλος: «Ναι, αλλά μόνο λίγο πριν από την απόβαση. Εάν ειδοποιηθούν νωρίτερα, υπάρχει κίνδυνος να προετοιμάσουν αντίσταση». — Λόυντ Τζορτζ: «Οι ελληνικές δυνάμεις πρέπει να είναι έτοιμες και τα πλοία να συγκεντρωθούν το ταχύτερο δυνατό».
Στη συνέχεια αποφασίστηκε η άμεση προετοιμασία και αποστολή μιας ελληνικής μεραρχίας. Η απόβαση πραγματοποιήθηκε στις 15 Μαΐου 1919. Ο Τσώρτσιλ έγραψε αργότερα στα απομνημονεύματά του : «Απορώ πώς τέσσερις τόσο έξυπνοι άνθρωποι έκαναν ένα τόσο μεγάλο λάθος.» Ο Ιωάννης Μεταξάς βέβαια είχε εκφράσει τις σφοδρές του αντιρρήσεις από το 1915.
Η ιστορία μας δείχνει ότι συχνά στις διεθνείς σχέσεις οι συμμαχίες αλλάζουν, οι αποφάσεις δεν πρέπει να παίρνονται με βάση το συναίσθημα, ο αντίπαλος δεν πρέπει να υποτιμάται, η εσωτερική νομιμοποίηση δεν είναι πάντα δεδομένη, η λογική συχνά βαπτίζεται «κατευνασμός», η εθνική συνείδηση δεν είναι στοιχείο αλάνθαστης πρακτικής.
Μην ακούτε «φωνές», ειδικά όταν δεν ξέρουν τι λένε….
