Έπειτα από μήνες απειλών, έντονων αντεγκλήσεων και παρασκηνιακών διαπραγματεύσεων, οι ΗΠΑ κατέληξαν σε συμφωνία για τη διεύρυνση της στρατιωτικής τους παρουσίας στη Γροιλανδία -την ημιαυτόνομη περιοχή της Δανίας-, όπως ανακοίνωσε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.
Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας, η οποία ανακοινώθηκε την Παρασκευή, δεν δόθηκαν αμέσως στη δημοσιότητα. Είναι σαφές, ωστόσο, ότι το τελικό αποτέλεσμα απέχει παρασάγγας από την πλήρη εξαγορά ή την προσάρτηση που αξίωνε αρχικά ο Τραμπ, μια απειλή που είχε προκαλέσει τριγμούς στη συμμαχία του ΝΑΤΟ, μέλος της οποίας είναι και η Δανία.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο κ. Τραμπ υποστήριξε ότι η συμφωνία παραχωρεί στις Ηνωμένες Πολιτείες «μόνιμο έλεγχο» σχετικά με ζητήματα ασφαλείας στη Γροιλανδία. Αντίθετα, η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, έσπευσε να υπογραμμίσει ότι το κείμενο «αναγνωρίζει πλήρως την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα» της χώρας της.
Ο Τραμπ είχε εκφράσει την επιθυμία των ΗΠΑ να αποκτήσουν τη Γροιλανδία ήδη από την πρώτη του προεδρική θητεία, επιμένοντας με μεγαλύτερη ένταση μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο πέρυσι. Συνεργάτης του είχε δηλώσει πως στόχος ήταν η αγορά του νησιού, ενώ άλλος αξιωματούχος είχε αφήσει να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ θα κατέφευγαν ακόμα και στη χρήση βίας.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Σύμφωνα με τον Τραμπ, το νέο πλαίσιο επιτρέπει στις Ηνωμένες Πολιτείες να ενισχύσουν την υφιστάμενη στρατιωτική τους παρουσία στο νησί. Οπως ανέφερε ο ίδιος, βάσει των όρων, «κανένας αντίπαλος των ΗΠΑ δεν θα μπορεί να εγκαταστήσει βάση στη Γροιλανδία, να διατηρεί στρατιωτική παρουσία ή να προχωρήσει σε κρίσιμες επενδύσεις χωρίς τη ρητή γραπτή μας έγκριση».
Η αμερικανική αντιπροσωπεία είχε πιέσει έντονα για δικαίωμα βέτο σε κάθε μεγάλη ξένη επενδυτική συμφωνία, επιδιώκοντας να αποκλείσει ανταγωνιστές όπως η Ρωσία και η Κίνα. Οι Γροιλανδοί και οι Δανοί διαπραγματευτές αντέδρασαν έντονα σε αυτή την αξίωση, και δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πώς ακριβώς διευθετήθηκε η συγκεκριμένη διαφορά στο τελικό κείμενο.
Ο Τραμπ υποστήριξε επιπλέον ότι η συμφωνία διασφαλίζει πως οι ΗΠΑ θα έχουν «στο διηνεκές την απόλυτη δυνατότητα να πράττουν ό,τι κρίνεται αναγκαίο για την προστασία και την άμυνα της Γροιλανδίας», χαρακτηρίζοντάς την «συμφωνία αορίστου χρόνου», παρότι και η ισχύουσα συνθήκη που επιτρέπει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία δεν προβλέπει χρονικό περιορισμό.
Από την πλευρά της, η Φρεντέρικσεν δήλωσε ότι η νέα συμφωνία θα ενισχύσει «την κοινή μας ασφάλεια στην Αρκτική και στον Βόρειο Ατλαντικό, αποβαίνοντας επωφελής τόσο για το ΝΑΤΟ όσο και για την Ευρώπη».
Οι λόγοι πίσω από το ενδιαφέρον του Τραμπ
Αρχικά, ο Τραμπ είχε υποστηρίξει ότι η αμερικανική κυριαρχία επί του νησιού της Αρκτικής αποτελεί ζήτημα εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ. Στη συνέχεια, ωστόσο, προσέδωσε στο θέμα παγκόσμια διάσταση. «Η Γροιλανδία αποτελεί μείζον ζήτημα για εμάς», ανέφερε στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο. «Την χρειαζόμαστε για την προστασία ολόκληρου του κόσμου, όχι μόνο των Ηνωμένων Πολιτειών, και έχει τεράστια σημασία. Στη Δανία δεν προσφέρει κάτι».
Το μεγαλύτερο τμήμα της Γροιλανδίας εκτείνεται εντός του Αρκτικού Κύκλου, σε μια ζώνη όπου και άλλες υπερδυνάμεις επιδιώκουν να ενισχύσουν την επιρροή τους. Ο έλεγχος του νησιού εξασφαλίζει στην Ουάσιγκτον ένα στρατηγικό προγεφύρωμα σε έναν κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο που ενώνει τον Ατλαντικό με τον Αρκτικό Ωκεανό.
«Αν δεν το κάνουμε εμείς, η Ρωσία ή η Κίνα θα πάρουν τον έλεγχο της Γροιλανδίας», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στις 9 Ιανουαρίου.
Επιπλέον, το υπέδαφος της Γροιλανδίας κρύβει τεράστια αποθέματα σπάνιων γαιών, απαραίτητων για την παραγωγή μπαταριών, ηλεκτρικών οχημάτων και τεχνολογιών αιχμής, έναν τομέα όπου σήμερα η Κίνα διατηρεί σχεδόν αποκλειστικό μονοπώλιο.
Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα New York Times τον Ιανουάριο, ο Τραμπ ξεκαθάρισε πως τίποτα λιγότερο από την πλήρη αμερικανική κυριότητα της Γροιλανδίας δεν θα ήταν ικανοποιητικό για τον ίδιο. «Αυτό ακριβώς θεωρώ πως απαιτείται για να υπάρξει επιτυχία», είχε δηλώσει. «Πιστεύω ότι η ιδιοκτησία σου προσφέρει κάτι που δεν μπορείς να έχεις με μια απλή μίσθωση ή μια συνθήκη». Όταν ρωτήθηκε αν αυτό έχει σημασία για τον ίδιο προσωπικά ή για τις Ηνωμένες Πολιτείες, απάντησε: «Είναι ψυχολογικά σημαντικό για εμένα».
Το καθεστώς της Γροιλανδίας
Η Γροιλανδία αποτελεί ημιαυτόνομη επικράτεια της Δανίας, η οποία την αποίκισε πριν από περισσότερα από 300 χρόνια. Το 1979 απέκτησε καθεστώς εσωτερικής αυτοδιοίκησης, αναλαμβάνοντας τον έλεγχο της πλειονότητας των εσωτερικών της υποθέσεων.
Από το 2009, οι πολίτες της έχουν το δικαίωμα διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την αποκτήσουν την ανεξαρτησία τους. Εντούτοις, η Κοπεγχάγη εξακολουθεί να διαχειρίζεται την εξωτερική πολιτική και την άμυνα του νησιού. Παράλληλα, η Γροιλανδία παραμένει σε μεγάλο βαθμό οικονομικά εξαρτημένη από τη Δανία, λαμβάνοντας ετήσια κρατική επιχορήγηση που καλύπτει τη λειτουργία των σχολείων, τις επιδοτήσεις καυσίμων και τις κοινωνικές υπηρεσίες.
Παρότι οι κάτοικοι της Γροιλανδίας διάκεινται θετικά στην ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερά ότι η συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού απορρίπτει κατηγορηματικά το ενδεχόμενο να περάσει υπό αμερικανική κυριαρχία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στρατιωτικές δυνάμεις στη Γροιλανδία ήδη από την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, λειτουργώντας εκεί μια μικρή βάση αντιπυραυλικής άμυνας. Βάσει συνθήκης του 1951, η οποία επικαιροποιήθηκε το 2004, η Ουάσιγκτον είχε ουσιαστικά ελεύθερο πεδίο δράσης για την ανάπτυξη εγκαταστάσεων στη Γροιλανδία, υπό την προϋπόθεση ότι θα ενημέρωναν τις αρχές.
Με πληροφορίες από New York Times
