Η Θεσσαλία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρό κίνδυνο ερημοποίησης τις επόμενες δεκαετίες, σύμφωνα με στοιχεία που προκύπτουν από μελέτες του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Οι ερευνητές διαπιστώνουν ότι τα επεισόδια ξηρασίας στην περιοχή αυξάνονται, σχεδόν διπλασιάζονται για την περίοδο 2070-2100, ενώ παρουσιάζουν μεγαλύτερη ένταση και διάρκεια, επηρεάζοντας σημαντικά μεγαλύτερες εκτάσεις.
Τα ευρήματα αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης επιστημονικής έρευνας που διεξήχθη στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Η έρευνα εντοπίζει σημαντική αύξηση της δριμύτητας της ξηρασίας για το διάστημα 2070-2100, ανεξαρτήτως του σεναρίου κλιματικής αλλαγής, με σαφή μετάβαση από μέτρια προς υψηλά επίπεδα ξηρασίας.
Η ανθρωπογενής πίεση στα υδατικά αποθέματα της Θεσσαλίας είναι διαρκής και έντονη, όπως επισημαίνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Νικήτας Μυλόπουλος. Το υδατικό ισοζύγιο έχει διαταραχθεί σημαντικά, οδηγώντας σε εξάντληση των υπόγειων υδάτων και μείωση της ροής του ποταμού Πηνειού, φαινόμενα που προκαλούν σοβαρές περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις. Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στην κάλυψη της αρδευτικής ζήτησης κατά τους θερινούς μήνες, όταν οι ανάγκες των καλλιεργειών κορυφώνονται, ενώ οι διαθέσιμες ποσότητες νερού είναι περιορισμένες.
Μελέτη για τις μετεωρολογικές ξηρασίες στη Θεσσαλία έδειξε ότι το 1989-1990 η ξηρασία είχε περίοδο επαναφοράς άνω των 80 ετών, πλήττοντας πάνω από το 50% της περιοχής. Η δυτική ορεινή Θεσσαλία, από όπου πηγάζουν ο Πηνειός και οι παραπόταμοί του, επηρεάστηκε ιδιαίτερα, γεγονός που οδήγησε σε μείωση των αρδευόμενων εκτάσεων και εξάντληση των υδάτινων αποθεμάτων. Επιπλέον, η ανεξέλεγκτη διάνοιξη γεωτρήσεων, κυρίως το καλοκαίρι, επιβάρυνε περαιτέρω το υδρολογικό σύστημα.
Η ξηρασία αποτελεί ακραίο περιβαλλοντικό φαινόμενο με διάφορες μορφές, ανάλογα με το κλίμα και τις παραμέτρους της κάθε περιοχής. Σε αντίθεση με άλλα φαινόμενα, όπως οι πλημμύρες, η ξηρασία χαρακτηρίζεται από μεγάλη διάρκεια και σχετίζεται με την ανεπάρκεια υδατικών πόρων. Η αξιολόγηση του τύπου, της δριμύτητας, της διάρκειας και της έκτασης της ξηρασίας είναι κρίσιμη για την κατανόηση και την αντιμετώπισή της.
Οι βασικοί ορισμοί της ξηρασίας περιλαμβάνουν:
Μετεωρολογική ξηρασία: Μείωση των κατακρημνισμάτων σε επίπεδα σημαντικά χαμηλότερα του μέσου όρου για συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Γεωργική (αγροτική) ξηρασία: Μείωση της υγρασίας του εδάφους σε βαθμό που επηρεάζει αρνητικά τη γεωργική παραγωγή.
Υδρολογική ξηρασία: Έλλειψη επιφανειακής και υπόγειας απορροής, πέραν της μείωσης των βροχοπτώσεων.
Ξηρασία Υδατικών Συστημάτων (Κοινωνικο-οικονομική ξηρασία): Η αρνητική διαφορά μεταξύ προσφοράς και ζήτησης νερού σε κάθε μορφή.
