Η σπαστικότητα αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για πολλά άτομα με αναπηρία και ιδιαίτερα για ανθρώπους με νευρολογικές παθήσεις ή βλάβες του νευρικού συστήματος, όπως μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, σε εγκεφαλική παράλυση, σκλήρυνση κατά πλάκας ή κάκωση του νωτιαίου μυελού. Η αυξημένη μυϊκή τάση μπορεί να επηρεάσει την κίνηση, τη στάση του σώματος, τη βάδιση, την ισορροπία και την εκτέλεση ακόμη και απλών καθημερινών δραστηριοτήτων.
Η σπαστικότητα, όμως, δεν αφορά μόνο την κινητικότητα. Όταν δυσκολεύει την αλλαγή θέσης, την προσωπική φροντίδα, την ένδυση, τη μετακίνηση ή τον ύπνο, μπορεί να επηρεάσει συνολικά την καθημερινότητα τόσο του ίδιου του ατόμου όσο και της οικογένειας ή των ανθρώπων που το φροντίζουν. Για αυτό ο πραγματικός στόχος της αποκατάστασης είναι ευρύτερος: περισσότερη λειτουργικότητα, ασφάλεια, συμμετοχή και όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αυτονομία.
Σήμερα διαθέτουμε μια σειρά από βοηθήματα και τεχνολογίες που, όταν επιλεγούν σωστά, μπορούν να κάνουν ουσιαστική διαφορά στην καθημερινότητα.
Για παράδειγμα, σε ένα άτομο με πτώση άκρου ποδός, ένας εξατομικευμένος νάρθηκας AFO μπορεί να υποστηρίξει το πόδι κατά τη βάδιση και να μειώσει τον κίνδυνο παραπατήματος. Σε κατάλληλες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί λειτουργική ηλεκτρική διέγερση (FES), με στόχο την ενεργοποίηση συγκεκριμένων μυϊκών ομάδων κατά τη βάδιση.
Όταν η σπαστικότητα επηρεάζει το άνω άκρο, εξατομικευμένοι νάρθηκες καρπού, άκρας χειρός ή δακτύλων μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση μιας λειτουργικότερης θέσης και στην υποστήριξη της καθημερινής φροντίδας.
Σε ανθρώπους που δυσκολεύονται να σταθούν όρθιοι, ένας κατάλληλος ορθοστάτης μπορεί να προσφέρει ασφαλή υποστήριξη της όρθιας θέσης στο πλαίσιο του προγράμματος αποκατάστασης.
Όταν η ασφαλής βάδιση είναι δύσκολη, περιπατητήρες, rollators ή ειδικά βοηθήματα βάδισης με αυξημένη σταθερότητα μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη ασφάλεια και αυτοπεποίθηση στη μετακίνηση.
Για άτομα που χρησιμοποιούν αναπηρικό αμαξίδιο, η σωστή επιλογή δεν αφορά μόνο το ίδιο το αμαξίδιο. Εξειδικευμένα μαξιλάρια κατάκλισης, πλάτες στήριξης, προσκέφαλα, πλευρικά στηρίγματα και εξατομικευμένα συστήματα καθίσματος μπορούν να βελτιώσουν τη θέση του σώματος, την άνεση και την ασφάλεια.
Αντίστοιχα, ηλεκτρικά αμαξίδια, όταν υπάρχει η κατάλληλη ένδειξη και δυνατότητα χειρισμού, μπορούν να προσφέρουν σημαντικά μεγαλύτερη ανεξαρτησία στη μετακίνηση.
Υπάρχουν επίσης σύγχρονες φορετές τεχνολογίες νευροδιέγερσης, όπως το EXOPULSE Mollii Suit, που μπορούν σε επιλεγμένες περιπτώσεις να ενταχθούν σε ένα συνολικό πρόγραμμα διαχείρισης της σπαστικότητας και αποκατάστασης.
Ακόμη και φαινομενικά απλές λύσεις μπορούν να έχουν μεγάλη σημασία: ένα σωστά επιλεγμένο βοήθημα μεταφοράς, μια ηλεκτρική κλίνη, ένα ανυψωτικό ασθενούς ή ένα κατάλληλο σύστημα καθίσματος μπορεί να διευκολύνει την αλλαγή θέσης, την προσωπική φροντίδα και τις μετακινήσεις μέσα στο σπίτι, μειώνοντας παράλληλα την επιβάρυνση του φροντιστή.
Το σημαντικό είναι ότι δεν υπάρχει ένα βοήθημα κατάλληλο για όλους. Το ίδιο σύμπτωμα μπορεί να απαιτεί διαφορετική προσέγγιση από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η αξιολόγηση της κινητικότητας, της στάσης, της μυϊκής λειτουργίας, του περιβάλλοντος και κυρίως των πραγματικών αναγκών της καθημερινότητας είναι καθοριστική πριν από οποιαδήποτε επιλογή.
Γιατί όταν μιλάμε για σπαστικότητα και αναπηρία, δεν αναζητούμε απλώς ένα ακόμη βοήθημα. Αναζητούμε τη σωστή λύση που μπορεί να μεταφραστεί σε ασφαλέστερη κίνηση, περισσότερη αυτονομία, ενεργή συμμετοχή και, τελικά, καλύτερη ποιότητα ζωής.
Δημήτρης Β. Ευθυμίου
Προσθετικός – Ορθωτικός (CPO)
Ειδικός Ιατρικών Εφαρμογών & Τεχνολογιών Αποκατάστασης
