Ο συνιδρυτής της Microsoft προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αλλάξει ριζικά την αγορά εργασίας και ζητά από τις κυβερνήσεις να δράσουν πριν η απώλεια θέσεων εργασίας γίνει μαζική
Μια νέα προειδοποίηση για το μέλλον της εργασίας έκανε την Τετάρτη 26 Αυγούστου, ο Bill Gates, υποστηρίζοντας ότι η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική μπορούν να οδηγήσουν στην οριστική εξαφάνιση μεγάλου αριθμού θέσεων εργασίας. Σε εκτενές κείμενο που δημοσίευσε στο Gates Notes, ο συνιδρυτής της Microsoft καλεί τις κυβερνήσεις να προετοιμαστούν από τώρα για τις αλλαγές που έρχονται, αντί να περιμένουν μέχρι οι εργαζόμενοι να έχουν ήδη βρεθεί εκτός αγοράς εργασίας.
Ο Gates υποστηρίζει ότι η AI δεν θα επηρεάσει μόνο τις δουλειές γραφείου. Καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται και η ρομποτική γίνεται πιο προηγμένη, εκτιμά ότι η πίεση θα επεκταθεί σταδιακά και σε χειρωνακτικά επαγγέλματα, από τις κατασκευές μέχρι τη φιλοξενία.
«Πολλές θέσεις εργασίας θα εξαφανιστούν για πάντα», γράφει χαρακτηριστικά, εκτιμώντας ότι οι μεγαλύτερες πιέσεις θα εμφανιστούν αρχικά στις θέσεις εισαγωγικού και μεσαίου επιπέδου. Οι νέες θέσεις που θα δημιουργηθούν, σημειώνει, μπορεί να απαιτούν δεξιότητες που χρειάζονται χρόνια για να αποκτηθούν, γεγονός που κάνει τη μετάβαση ιδιαίτερα δύσκολη για πολλούς εργαζομένους.
Από τα επαγγέλματα γραφείου μέχρι τα ρομπότ
Ο Gates αναφέρεται σε κλάδους όπως η νομική, η εξυπηρέτηση πελατών, η ιατρική, η ανάπτυξη λογισμικού και η μεταποίηση. Όμως η αλλαγή δεν θα περιοριστεί στις δουλειές που γίνονται μπροστά σε έναν υπολογιστή.
Η εξέλιξη των ρομπότ, υποστηρίζει, είναι αρκετά γρήγορη ώστε μέχρι το τέλος της δεκαετίας να αρχίσουν να ανταγωνίζονται ανθρώπους σε ορισμένες σωματικές εργασίες, μεταξύ άλλων στις κατασκευές και στη φιλοξενία. Η συνδυασμένη εξέλιξη AI και ρομποτικής θα μπορούσε έτσι να επιταχύνει ακόμη περισσότερο την αυτοματοποίηση.
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζει για τους νέους που θα μπουν στην αγορά εργασίας σε μια περίοδο κατά την οποία οι θέσεις εισαγωγικού επιπέδου ενδέχεται να μειώνονται. Όπως εξηγεί, η αναζήτηση μιας νέας δουλειάς μετά την απώλεια της προηγούμενης δεν είναι πάντα απλή υπόθεση, ειδικά για ανθρώπους που δεν μπορούν εύκολα να εκπαιδευτούν από την αρχή σε έναν διαφορετικό τομέα.
Τι σημαίνει «Human Reserved»
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες προτάσεις του Gates είναι η δημιουργία μιας κατηγορίας εργασιών που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν «Human Reserved», δηλαδή να παραμείνουν σκόπιμα στους ανθρώπους ακόμη και όταν η τεχνολογία θα μπορούσε να τις αναλάβει.
Ο ίδιος παρομοιάζει την ιδέα με τα φυσικά καταφύγια: περιοχές όπου η κοινωνία θα μπορούσε να χτίσει, αλλά επιλέγει να μην το κάνει επειδή θεωρεί ότι η απώλεια θα ήταν μεγαλύτερη από το όφελος.
Στην υγεία, για παράδειγμα, ο Gates θεωρεί ότι υπάρχουν στιγμές όπου η ανθρώπινη παρουσία δεν μπορεί να αντικατασταθεί. Αναφέρεται στην εμπειρία της οικογένειάς του με τον πατέρα του, ο οποίος έπασχε από Alzheimer και χρειάστηκε φροντίδα στα τελευταία στάδια της ζωής του. Για τον Gates, η κατανόηση και η ανθρώπινη σχέση που προσέφεραν οι φροντιστές του ήταν κάτι που δεν θα έπρεπε να αντικατασταθεί από ένα ρομπότ.
Παρόμοια παραδείγματα θα μπορούσαν να αφορούν την εκπαίδευση, την ψυχική υγεία και άλλες δραστηριότητες όπου η ανθρώπινη επαφή έχει ιδιαίτερη αξία. Η ιδέα, ωστόσο, δεν αφορά απαραίτητα ολόκληρα επαγγέλματα. Σε αρκετές περιπτώσεις θα μπορούσε να σημαίνει ότι ορισμένες εργασίες παραμένουν ανθρώπινες, ενώ η AI χρησιμοποιείται ως εργαλείο υποστήριξης.
Ο Gates εκτιμά ότι, σε ένα ιδιαίτερα επιθετικό σενάριο, έως και περίπου 40% της εργασίας θα μπορούσε να ενταχθεί σε μια τέτοια λογική προστασίας, αν και παρουσιάζει το ποσοστό ως ανώτατο όριο και όχι ως συγκεκριμένη πρόβλεψη για το μέλλον.
Να φορολογηθούν τα ρομπότ και η AI;
Η δεύτερη μεγάλη πρότασή του αφορά το φορολογικό σύστημα. Ο Gates υποστηρίζει ότι σήμερα υπάρχουν οικονομικά κίνητρα υπέρ της αντικατάστασης ανθρώπων από μηχανές: οι εργοδότες πληρώνουν φόρους που συνδέονται με την απασχόληση ανθρώπων, ενώ ο εξοπλισμός και οι επενδύσεις σε αυτοματισμούς αντιμετωπίζονται διαφορετικά φορολογικά.
Γι’ αυτό προτείνει να εξεταστεί η φορολόγηση των ρομπότ, αλλά και των λεγόμενων AI tokens, δηλαδή των μονάδων που χρησιμοποιούν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για την επεξεργασία πληροφοριών. Τα έσοδα θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην επανεκπαίδευση εργαζομένων και στην ενίσχυση των κοινωνικών δικτύων προστασίας.
Η ιδέα της φορολόγησης των ρομπότ δεν είναι καινούργια για τον Gates. Την είχε προτείνει ήδη από το 2017, όμως σήμερα υποστηρίζει ότι η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται η AI και η ρομποτική κάνει τη συζήτηση ακόμη πιο επείγουσα.
«Η μεγαλύτερη εξίσωση ή η χειρότερη αδικία»
Παρά τον έντονα προειδοποιητικό τόνο, ο Gates δεν παρουσιάζει την τεχνητή νοημοσύνη ως αποκλειστικά αρνητική εξέλιξη. Αντίθετα, θεωρεί ότι μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη στην υγεία, την εκπαίδευση, τη γεωργία και τη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι το πώς θα γίνει η μετάβαση και ποιος θα επωφεληθεί από την αύξηση της παραγωγικότητας. Χωρίς νέους κανόνες και προετοιμασία, φοβάται ότι τα οφέλη θα συγκεντρωθούν σε όσους κατέχουν την τεχνολογία, ενώ το κόστος θα μεταφερθεί στους εργαζομένους που θα χάσουν τη δουλειά τους.
Γι’ αυτό ζητά από τις κυβερνήσεις να μην περιμένουν μέχρι να αυξηθεί σημαντικά η ανεργία για να αντιδράσουν. Θεωρεί ότι χρειάζεται από τώρα ένα νέο πλαίσιο για την εργασία, τη φορολογία, την εκπαίδευση και την κοινωνική προστασία, αλλά και διεθνής συντονισμός για τη διαχείριση της τεχνητής νοημοσύνης.
Και ενώ ο Gates παραμένει αισιόδοξος για όσα μπορεί να προσφέρει η AI, η νέα του τοποθέτηση είναι σαφώς πιο επιφυλακτική από εκείνη που είχε διατυπώσει πριν από λίγα χρόνια. Αυτή τη φορά το μήνυμά του είναι ότι η αλλαγή δεν βρίσκεται πια σε κάποιο μακρινό μέλλον. Η μετάβαση έχει ήδη ξεκινήσει και οι αποφάσεις που θα ληφθούν τώρα θα καθορίσουν ποιος θα κερδίσει και ποιος θα πληρώσει το τίμημά της.
Όπως καταλήγει, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να γίνει «η μεγαλύτερη εξίσωση που εφευρέθηκε ποτέ» ή «η χειρότερη πηγή αδικίας». Το ποια από τις δύο εκδοχές θα επικρατήσει, σύμφωνα με τον Gates, εξαρτάται από τις επιλογές που θα γίνουν σήμερα.
