Τα πλασματικά έτη μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εργαλείο για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, καθώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν είτε για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος είτε για την αύξηση του ποσού της σύνταξης.
Ωστόσο, η εξαγορά τους δεν συμφέρει σε όλες τις περιπτώσεις και το κόστος διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς και τον χρόνο υποβολής της αίτησης εξηγεί στις “Συνδέσεις” η εργατολόγος Άσπα Παπαθανασοπούλου.
Ποιοι χρόνοι μπορούν να εξαγοραστούν
Μεταξύ των βασικών κατηγοριών πλασματικού χρόνου που μπορούν να αναγνωριστούν είναι:
- ο χρόνος για τα παιδιά,
- ο χρόνος σπουδών για την απόκτηση πτυχίου,
- τα κενά ασφάλισης,
- ο χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας για τους άνδρες.
Για τον ιδιωτικό τομέα και τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ανώτατο όριο αναγνώρισης πλασματικού χρόνου είναι συνολικά επτά έτη.
Για τον χρόνο λόγω τέκνων, προβλέπεται αναγνώριση ενός έτους για ένα παιδί, τριών ετών για δύο παιδιά και πέντε ετών για τρία παιδιά και άνω.
Στον δημόσιο τομέα ισχύουν διαφορετικοί κανόνες για τον πλασματικό χρόνο λόγω τέκνων, ο οποίος δεν προσμετράται στο συγκεκριμένο ανώτατο όριο. Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να φτάσουν συνολικά έως και τα 12 έτη αναγνώρισης.
Πώς υπολογίζεται το κόστος
Το κόστος εξαγοράς εξαρτάται από το πότε υποβλήθηκε η αίτηση, αλλά και από την ιδιότητα του ασφαλισμένου.
Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, στις αιτήσεις που υποβάλλονται από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά, το κόστος ανέρχεται σε 20% των αποδοχών του τελευταίου μήνα πριν από την υποβολή της αίτησης.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσό υπολογίζεται με βάση την ασφαλιστική εισφορά του κλάδου κύριας ασφάλισης της ασφαλιστικής κατηγορίας στην οποία ανήκει ο ασφαλισμένος.
Η εξόφληση εφάπαξ προβλέπει έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος εξαγοράς. Εναλλακτικά, το ποσό μπορεί να καταβληθεί τμηματικά, με παρακράτηση από τη σύνταξη, χωρίς την αντίστοιχη έκπτωση.
Τι ισχύει για παλαιότερες αιτήσεις
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χρόνος κατά τον οποίο υποβλήθηκε η αίτηση αναγνώρισης.
Για αιτήσεις που είχαν υποβληθεί έως τον Μάιο του 2016, το κόστος για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα ήταν σημαντικά χαμηλότερο και ανερχόταν σε 167,85 ευρώ τον μήνα.
Στο Δημόσιο, όσοι είχαν υποβάλει αίτηση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 είχαν επίσης εξασφαλίσει χαμηλότερο κόστος, το οποίο υπολογιζόταν με βάση το 6,67% του βασικού μισθού του Οκτωβρίου 2011.
Το κόστος αυξήθηκε σταδιακά τα επόμενα χρόνια. Για τις αιτήσεις του 2017 ήταν 10%, το 2018 13,3%, το 2019 περίπου 16,67%, ενώ από το 2020 και μετά διαμορφώθηκε στο 20%, όπως ισχύει και στον ιδιωτικό τομέα.
Πόσο μπορεί να κοστίσει η εξαγορά
Η διαφορά στο κόστος γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στα παραδείγματα.
Για μισθωτό του ιδιωτικού τομέα με μικτό μισθό 1.000 ευρώ, η εξαγορά δύο ετών ανέρχεται περίπου στα 4.800 ευρώ.
Με μικτό μισθό 1.700 ευρώ, η εξαγορά τεσσάρων ετών μπορεί να φτάσει περίπου τα 16.320 ευρώ.
Αντίστοιχα, για μισθό 2.200 ευρώ, το κόστος τριών ετών διαμορφώνεται περίπου στις 15.840 ευρώ.
Στους ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσό εξαρτάται από την ασφαλιστική κατηγορία. Για παράδειγμα, για τρία έτη στην πρώτη κατηγορία το κόστος προσεγγίζει τις 4.500 ευρώ, ενώ στην τρίτη κατηγορία ξεπερνά τις 10.000 ευρώ. Στην έκτη κατηγορία, το κόστος για πέντε έτη μπορεί να προσεγγίσει τις 36.000 ευρώ.
Πότε συμφέρει η εξαγορά
Η εξαγορά πλασματικών ετών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δεδομένα συμφέρουσα επιλογή. Το βασικό ερώτημα είναι εάν ο αναγνωριζόμενος χρόνος είναι απαραίτητος για να θεμελιωθεί δικαίωμα συνταξιοδότησης ή εάν οδηγεί σε ουσιαστική αύξηση της σύνταξης.
Παράλληλα, το ποσό που καταβάλλεται για την εξαγορά επηρεάζει και τις συντάξιμες αποδοχές. Όσο υψηλότερο είναι το ποσό με το οποίο αναγνωρίζεται ο πλασματικός χρόνος, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι και η επίδρασή του στον υπολογισμό της σύνταξης.
Χαρακτηριστικό είναι ότι για αίτηση που είχε υποβληθεί έως το 2016, μισθωτός με αποδοχές 1.500 ευρώ θα μπορούσε να εξαγοράσει τρία έτη με περίπου 3.600 ευρώ. Για μεταγενέστερες αιτήσεις, το κόστος αυξήθηκε σημαντικά.
Τι γίνεται με τη διαδοχική ασφάλιση
Πλασματικά έτη μπορούν να αξιοποιηθούν και σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, όταν δηλαδή ένας ασφαλισμένος έχει εργαστεί σε διαφορετικά ασφαλιστικά ταμεία.
Για παράδειγμα, ασφαλισμένος που είχε προηγουμένως χρόνο ασφάλισης στον πρώην ΟΑΕΕ και στη συνέχεια ασφαλίστηκε ως μισθωτός στο πρώην ΙΚΑ μπορεί να συνυπολογίσει τον συνολικό ασφαλιστικό του χρόνο και, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, να εξετάσει την αναγνώριση πλασματικού χρόνου.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι πριν από οποιαδήποτε αίτηση εξαγοράς χρειάζεται να υπολογιστεί με ακρίβεια εάν τα πλασματικά έτη είναι απαραίτητα για τη θεμελίωση ή εάν η αύξηση της σύνταξης δικαιολογεί το κόστος της εξαγοράς.
