Μια Κυριακή στο Βερολίνο, δύο αστυνομικοί περνούν την πόρτα ενός μικρού παντοπωλείου. Δεν αναζητούν κλέφτες ούτε παράνομα προϊόντα. Ελέγχουν αν ο ιδιοκτήτης πουλάει… κονσέρβες.
Λίγα λεπτά αργότερα, ο 23χρονος Μπεντράν Γκιουνές φεύγει με πρόστιμο 2.500 ευρώ. Το «παράπτωμά» του είναι ότι πούλησε μη ευπαθή τρόφιμα ημέρα Κυριακή, παραβιάζοντας έναν από τους πιο αυστηρούς κανόνες της γερμανικής αγοράς.
«Συνεχίζω να το κάνω, γιατί διαφορετικά θα έκλεινα», λέει ο νεαρός καταστηματάρχης στη Wall Streetj Journal, υπολογίζοντας ότι περίπου το 40% του εβδομαδιαίου τζίρου του πραγματοποιείται τις Κυριακές.
Το περιστατικό αποτυπώνει ένα παράδοξο της σύγχρονης Γερμανίας, σημειώνει η WSJ: ενώ οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν υιοθετήσει την επταήμερη λειτουργία του λιανεμπορίου, η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Κυριακή ως ημέρα σχεδόν απόλυτης εμπορικής αργίας.
Η οικονομία πιέζει, οι παραδόσεις αντιστέκονται
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Η γερμανική οικονομία παραμένει ουσιαστικά στάσιμη από το 2019, ενώ η βιομηχανία δέχεται ισχυρές πιέσεις από τους αμερικανικούς δασμούς και τον εντεινόμενο ανταγωνισμό της Κίνας. Χιλιάδες θέσεις εργασίας χάνονται και η καταναλωτική εμπιστοσύνη παραμένει υποτονική.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς αναζητά κάθε πιθανό μέτρο που θα μπορούσε να ενισχύσει την κατανάλωση. Ανάμεσα στις ιδέες που συζητούνται βρίσκεται και η σταδιακή χαλάρωση των περιορισμών για το κυριακάτικο εμπόριο.
Η κυβέρνηση πρότεινε πρόσφατα να επιτρέπεται μεγαλύτερη διάρκεια λειτουργίας στους φούρνους και να ανοίγουν οι δημοτικές βιβλιοθήκες τις Κυριακές. Ωστόσο, αντί να εκτονώσει τις πιέσεις, η πρόταση άνοιξε ακόμη περισσότερο τη συζήτηση, με τις οργανώσεις του λιανεμπορίου να ζητούν πλήρη απελευθέρωση της αγοράς, όπως αναφέρεται στο ρεπορτάζ της WSJ.
Ένας συνταγματικός κανόνας από άλλη εποχή
Η απαγόρευση δεν αποτελεί απλή εργατική ρύθμιση. Εδράζεται στο άρθρο 140 του γερμανικού Συντάγματος, το οποίο ενσωμάτωσε διάταξη της εποχής της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.
Η διάταξη χαρακτηρίζει τις Κυριακές και τις αργίες ως «ημέρες ανάπαυσης από την εργασία και πνευματικής ανάτασης».
Στην πράξη, τα περισσότερα εμπορικά καταστήματα υποχρεώνονται να παραμένουν κλειστά. Επιτρέπεται μόνο η πώληση ορισμένων βασικών ειδών, όπως ψωμί, αναψυκτικά, σνακ, τσιγάρα και αλκοολούχα ποτά.
Το αποτέλεσμα είναι ότι κάθε Κυριακή τα εμπορικά κέντρα και οι μεγάλες αγορές των γερμανικών πόλεων αδειάζουν σχεδόν ολοκληρωτικά, δημιουργώντας μια εικόνα που δύσκολα συναντά κανείς σε άλλη μεγάλη ευρωπαϊκή οικονομία.
Μπορείς να αγοράσεις μπύρα, όχι όμως πατάτες
Η εφαρμογή του νόμου οδηγεί συχνά σε παράδοξες καταστάσεις. Ένα κατάστημα μπορεί να πουλήσει ένα κουτάκι αναψυκτικού ή μια κονσέρβα που θεωρείται πρόχειρο σνακ, όχι όμως μια κονσέρβα φασόλια ή φρέσκα κολοκύθια, επειδή θεωρούνται προϊόντα για κανονικό γεύμα και όχι για άμεση κατανάλωση.
Σε ορισμένα σούπερ μάρκετ που διαθέτουν φούρνο, οι υπάλληλοι τοποθετούν προσωρινά φράγματα στους διαδρόμους κάθε Κυριακή, επιτρέποντας στους πελάτες να έχουν πρόσβαση μόνο στον χώρο του αρτοποιείου και σε λίγα ψυγεία με επιτρεπόμενα προϊόντα.
Χαρακτηριστική είναι η εμπειρία μιας πελάτισσας που πήγε να αγοράσει πατάτες και ανακάλυψε ότι, παρότι το κατάστημα ήταν ανοικτό, το συγκεκριμένο ράφι ήταν… απαγορευμένο.
Οι επικριτές του μέτρου θεωρούν ότι ο περιορισμός δεν ανταποκρίνεται πλέον στη σύγχρονη γερμανική κοινωνία.
«Η Γερμανία είναι κοσμικό κράτος. Αν κάποιος θέλει να πάει στην εκκλησία, ας πάει. Αν θέλει να πάει για ψώνια, θα έπρεπε να μπορεί να το κάνει επίσης», υποστηρίζει η βιβλιοπώλης και εκδότρια Μαρτίνα Τίτελ.
Ανάλογη είναι η θέση της Ένωσης Γερμανικού Λιανεμπορίου (HDE), η οποία θεωρεί παράλογο να εμποδίζονται εργαζόμενοι που επιθυμούν να εργαστούν, τη στιγμή που η οικονομία αναζητά τρόπους να ανακάμψει.
«Η οικονομία βρίσκεται σε δύσκολη κατάσταση και η καταναλωτική διάθεση παραμένει αδύναμη. Είναι αυτή η κατάλληλη στιγμή για να απαγορεύουμε σε όσους θέλουν να εργαστούν να το κάνουν;» διερωτάται ο γενικός διευθυντής της Ένωσης, Στέφαν Γκεντ.
Το επιχείρημα της προστασίας των εργαζομένων
Από την άλλη πλευρά, τα εργατικά συνδικάτα επιμένουν ότι η κυριακάτικη αργία αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό και όχι θρησκευτικό δικαίωμα και αντιδρούν ακόμη και στις εξαιρέσεις που επιτρέπουν ορισμένα ομόσπονδα κρατίδια κατά τη διάρκεια μεγάλων εκδηλώσεων.
Τα γερμανικά δικαστήρια έχουν επανειλημμένα αποφανθεί ότι οι λίγες Κυριακές κατά τις οποίες επιτρέπεται η λειτουργία των καταστημάτων πρέπει να συνδέονται με κάποιο σημαντικό πολιτιστικό ή αθλητικό γεγονός και όχι να μετατρέπονται απλώς σε ημέρες εμπορικής δραστηριότητας.
Μια Ευρώπη που έχει ήδη αλλάξει
Την ώρα που η Γερμανία εξακολουθεί να συζητά αν πρέπει να επιτραπεί η αγορά ενός βιβλίου ή μιας σακούλας με πατάτες την Κυριακή, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν προ πολλού χαλαρώσει τους περιορισμούς.
Η Γαλλία, η Ιταλία και αρκετές ακόμη οικονομίες επιτρέπουν πλέον πολύ ευρύτερη κυριακάτικη λειτουργία του λιανεμπορίου, με διαφορετικούς κανόνες ανά περιοχή ή κλάδο.
Για τη Γερμανία, όμως, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την οικονομία. Αγγίζει μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη για την ισορροπία ανάμεσα στην εργασία, την κοινωνική ζωή και τον ελεύθερο χρόνο.
Γι’ αυτό και, παρότι η οικονομική πίεση εντείνεται, η κατάργηση μιας παράδοσης που επιβιώνει εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολη από όσο θα υπαγόρευαν οι αριθμοί της οικονομίας.
